Τι, ποιος είναι ο ελληνικός δρόμος προς το σοσιαλισμό; Στο ερώτημα αυτό η απάντηση είναι η εξής: Είναι ο ίδιος δρόμος με τον ισπανικό, τον ιταλικό, το γαλλικό και όλους τους άλλους «εθνικούς δρόμους» προς το σοσιαλισμό, δηλαδή είναι ο δρόμος που οδηγεί με βεβαιότητα εντός του καπιταλισμού.

Στο όνομα του ελληνικού, ισπανικού, γιαπωνέζικου δρόμου προς το σοσιαλισμό οι εθνικές ιδιομορφίες της κάθε χώρας εξυψώθηκαν στο παν, για να υποβαθμιστούν στο μηδέν οι νομοτέλειες της σοσιαλιστικής επανάστασης. Αφαιρέθηκε πλήρως το ταξικό περιεχόμενο των κατηγοριών δημοκρατία, ελευθερία, δικαιοσύνη, κράτος και άλλων. Σε πολλές περιπτώσεις μάλιστα αυτές οι έννοιες σχεδόν θεοποιήθηκαν, από τους «ευρωκομμουνιστές», με το αστικό περιεχόμενό τους.

Τελικά συνέβη το εξής, που έδειξε τι κούφια λόγια ήταν αυτές οι εθνικές ιδιομορφίες: Ενώ υποτίθεται ότι εξαιτίας της ύπαρξής τους το κάθε «ευρωκομμουνιστικό» κόμμα κάτι διαφορετικό θα είχε να πει από τα άλλα, αφού τα έθνη «διαφέρουν» μεταξύ τους, όλα τα κόμματα του «ευρωκομμουνισμού», μηδενός εξαιρουμένου, παρουσίασαν ακριβώς τον ίδιο πολιτικό λόγο, την ίδια πανομοιότυπη πρακτική. Και φυσικά, με την ίδια ακριβώς επιχειρηματολογία απέρριψαν τον επιστημονικό σοσιαλισμό στο σύνολό του.

Ο «ευρωκομμουνισμός» δοκιμάστηκε και στα λόγια και στην πράξη. Δοκιμάστηκε και από τις θέσεις της αντιπολίτευσης στις καπιταλιστικές χώρες και μέσα από την επίδραση που άσκησε σε ηγεσίες και άλλα κρατικά και κομματικά στελέχη των πρώην σοσιαλιστικών χωρών και έδωσε αψευδή δείγματα γραφής. Στις καπιταλιστικές, «τάισε» χορταστικά τη σοσιαλδημοκρατία κι έριξε το εργατικό κίνημα στην αρπάγη του ιμπεριαλισμού. Στις σοσιαλιστικές, άνοιξε την Κερκόπορτα στην αντεπανάσταση.

Στο όνομα του ελληνικού δρόμου προς το σοσιαλισμό και με οδηγό αυτόν συνδέθηκε η μεθόδευση κατάργησης του ΚΚΕ και ο δήθεν εκσυγχρονισμός του επαναστατικού κινήματος με τον «αναβαθμισμένο» πολιτικά ρόλο και χαρακτήρα της ΕΔΑ.

Πώς αιτιολογήθηκε η ανάγκη να υιοθετηθεί αυτή η ιδεολογικοπολιτική αντίληψη και από το ΚΚΕ και από την ΕΔΑ; Γράφει ο Τ. Μπενάς: «Χωρίς αντιγραφή ξένων προτύπων, με βάση τις ανάγκες της ελληνικής πραγματικότητας και τις παραδόσεις του κινήματος στη χώρα μας. Στο τρίπτυχο αυτό αναιρείται με δεκάξι λέξεις ολόκληρη η ξενόφερτη επιβολή στη γραμμή και στην οργάνωση του κινήματος. Υποδείχνεται σαν βάση για τη χάραξη της πορείας η ελληνική πραγματικότητα - που δεν επιδέχεται βέβαια μιμήσεις...»^1.

Θα μπορούσε κάποιος να διατυπώσει τα εξής πάνω στα προηγουμένως αναφερόμενα από τον Τ. Μπενά: Ποιες ήταν (και είναι) οι ανάγκες της ελληνικής πραγματικότητας που επιβάλλουν την απόρριψη της γενικής επαναστατικής εμπειρίας άλλων ΚΚ (πρωταρχικά του μπολσεβίκικου κόμματος); Κι αν οι απόψεις των «ευρωκομμουνιστών», που δρούσαν τότε μέσα στο ΚΚΕ και στην ΕΔΑ, δεν επιδέχονται μιμήσεις, γιατί τότε οι ίδιοι έσπευσαν ν' αντιγράψουν στα πάντα τις θεωρίες του Καρίγιο, του Αλτουσέρ και άλλων; Ο καπιταλισμός στην Ελλάδα, όντας σε επίπεδο ενδιάμεσης ανάπτυξης, παρουσιάζει διαφορές από εκείνον των αναπτυγμένων χωρών. Αυτή η πλευρά, όσο σημαντική και αν είναι, δεν αναιρεί, ωστόσο, τις βασικές νομοτέλειες της σοσιαλιστικής επανάστασης. Δε σημαίνει τίποτα περισσότερο για ένα επαναστατικό κίνημα, από την υποχρέωση να την παίρνει υπόψη του, για να διαμορφώνει σωστά την πολιτική του και να την προσαρμόζει στις συγκεκριμένες συνθήκες. Οχι, όμως, να την παίρνει υπόψη του για να πάψει να είναι επαναστατικό.

Οι ιδιομορφίες του ελληνικού καπιταλισμού υπάρχουν. Ανάλογες θα βρει κανείς και σε πολλές άλλες χώρες. Ετσι συμβαίνει με την καπιταλιστική ανάπτυξη στο σύστημα του ιμπεριαλισμού, όπου λειτουργεί ο νόμος της ανισόμετρης ανάπτυξης. Ομως, οι ιδιομορφίες δεν απορρίπτουν την εκτίμηση ότι ο καπιταλισμός και στη χώρα μας είναι αντικειμενικά ώριμος για να ανατραπεί. Βρίσκεται στην κρατικομονοπωλιακή βαθμίδα του, είναι ιμπεριαλισμός.

Στο πλαίσιο των αξόνων για μετεξέλιξη της ΕΔΑ σε «σύγχρονο» μαρξιστικό κόμμα, βασική θέση κατέχει το θέμα του πολυκομματισμού. Η αντίληψη των αναθεωρητών γι' αυτόν ήταν εκείνη που εκφράστηκε και αργότερα από το «ΚΚΕ εσωτερικού», που συγκρότησαν το 1968. Προετοιμάζοντας το Πρόγραμμα του κόμματός τους έγραφαν στο σχετικό σχέδιο: «Ο σοσιαλισμός στη χώρα μας θα είναι μια εξουσία με πολυκομματικό σύστημα, καθεστώς ελεύθερης λειτουργίας όλων των κομμάτων, που σέβονται την αρχή της λαϊκής κυριαρχίας, μαζί και της αντιπολίτευσης. Επίσης την αρχή της παραίτησης της κυβέρνησης που δεν απολαμβάνει της εμπιστοσύνης της Βουλής και του λαού και της αντικατάστασής της με βάση το σεβασμό της πλειοψηφίας του λαού. Αποβλέπουμε σε μια μακρόχρονη συνύπαρξη και αμοιβαίο έλεγχο όλων των κομμάτων... Στο σοσιαλισμό δεν επιβάλλεται επίσημη φιλοσοφία... Καθοριστικό γνώρισμά του είναι η ολόπλευρα αναπτυγμένη δημοκρατία και η συμμετοχή του λαού στα κοινά. Και ακριβώς έτσι το καθεστώς αυτό θα είναι περισσότερο θωρακισμένο από κάθε προσπάθεια βίαιης ανατροπής του»^2.

Στην ίδια εφημερίδα ο τότε γραμματέας του «ΚΚΕ εσωτερικού», Μπάμπης Δρακόπουλος, έλεγε σε συνέντευξή του: «Εμείς στο καταστατικό μας δεν περιλάβαμε τον όρο "δικτατορία του προλεταριάτου". Και δεν τον περιλάβαμε γιατί τον θεωρούμε ξεπερασμένο. Εκείνο πάντως που κάναμε ήδη, ήταν να θεμελιώσουμε τον ελληνικό δρόμο προς ένα δημοκρατικό σοσιαλισμό, που είναι αντίθετος σε κάθε δικτατορία»^3. Και σε άλλη ευκαιρία επαναφέρει το ζήτημα: «Για το κόμμα μας το θέμα της δικτατορίας του προλεταριάτου από ουσιαστική πλευρά είχε λυθεί από την αρχή, δεδομένου ότι επέλεξε το δημοκρατικό δρόμο για το σοσιαλισμό στη χώρα μας»^4.

Τα όσα αναφέρει παραπάνω ο Δρακόπουλος είχαν ωριμάσει στη σκέψη τους πολλά χρόνια πριν, δίχως βέβαια ν' αποτελούν δική τους πρωτοτυπία. Να τι έγραφαν στις «θέσεις για το Γ΄ Συνέδριο της ΕΔΑ», όπως τις παραθέτει ο Τ. Μπενάς: «Εδώ μπορεί να γίνει αναφορά στο πολυκομματικό σύστημα, για το οποίο υπάρχει αναφορά στο πρόγραμμά μας και που μπορεί να αναπτυχθεί περισσότερο με βάση και τις τελευταίες επεξεργασίες στο διεθνές προοδευτικό κίνημα»^5. Το σχετικό κεφάλαιο των θέσεων έχει τίτλο: «Η ελληνική πραγματικότητα και ο ελληνικός δρόμος προς το σοσιαλισμό».

Αντικρούοντας το ΚΚΕ αυτές τις απόψεις και χαρακτηρίζοντάς τες στοιχεία της αστικής ιδεολογίας, απέδειξε ότι βρίσκονται έξω από την επιστημονική αντίληψη για την κοινωνική εξέλιξη.

Οι σοσιαλιστικές σχέσεις παραγωγής δεν είναι δυνατό να διαμορφωθούν στο πλαίσιο του καπιταλιστικού συστήματος, όπως συνέβη με τις καπιταλιστικές, που διαμορφώθηκαν στη φεουδαρχία ή με τις φεουδαρχικές, που διαμορφώθηκαν στο πλαίσιο του δουλοκτητικού συστήματος ή με τις δουλοκτητικές που γεννήθηκαν στο πρωτόγονο κοινοτικό. Αυτό συμβαίνει, επειδή οι σοσιαλιστικές σχέσεις περιέχουν και εκφράζουν την κατάργηση κάθε μορφής εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο, ενώ όλες οι προηγούμενες ήταν σχέσεις εκμεταλλευτικές. Προκειμένου, λοιπόν, να αρχίσει η διαμόρφωσή τους, είναι απαραίτητο να δημιουργηθεί νέου τύπου εξουσία, η εξουσία της εργατικής τάξης, που καταργεί συθέμελα την προϋπάρχουσα κατάσταση, δηλαδή το αστικό κράτος, την κυριαρχία της αστικής τάξης, με όποια μορφή και αν ασκείται αυτή (αστική δημοκρατία, βασιλευομένη δημοκρατία, στρατιωτική δικτατορία, κλπ.), και κοινωνικοποιεί τα μέσα παραγωγής καταργώντας την καπιταλιστική ιδιοκτησία. Αν η εξουσία της εργατικής τάξης δεν εγκαθιδρυθεί, αν, με άλλα λόγια, δεν υπάρξει επαναστατική ανατροπή της αστικής τάξης, δεν είναι δυνατό να γίνεται ούτε λόγος για οικοδόμηση του σοσιαλισμού.

Ωστόσο, κι όταν ακόμη η σοσιαλιστική επανάσταση πραγματοποιηθεί και η εργατική τάξη εγκαθιδρύσει την εξουσία της, και τότε οι καπιταλιστές θα συνεχίσουν να διεκδικούν την ιδιοκτησία τους υπονομεύοντας την εργατική εξουσία, με σκοπό να την ανατρέψουν και να παλινορθώσουν τον καπιταλισμό. Με ποιο μέσο η εργατική τάξη και οι σύμμαχοί της θα περιφρουρήσουν το νέο καθεστώς και θα συνεχίσουν την οικοδόμηση του σοσιαλισμού; Δεν έχουν άλλο, πέρα από την εξουσία τους, η οποία, εκτός από τον κατασταλτικό ρόλο της, έχει κύριο καθήκον να προωθήσει την ανάπτυξη της σοσιαλιστικής οικονομίας μέσω των κοινωνικοποιημένων μέσων παραγωγής και του κεντρικού σχεδιασμού. Υπάρχει άλλη εξουσία που μπορεί να εκπληρώσει αυτά τα καθήκοντα; Είναι φανερό πως όχι. Γι' αυτό και η εγκαθίδρυση της εργατικής εξουσίας (δικτατορίας του προλεταριάτου) αποτελεί νομοτέλεια.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ

Το άρθρο περιέχεται στη συλλογή κειμένων που εκδόθηκε από τη «Σύγχρονη Εποχή» υπό τον τίτλο «Ο σύγχρονος οπορτουνισμός», με την επιμέλεια της Ιδεολογικής Επιτροπής της ΚΕ του ΚΚΕ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

1. Τ. Μπενά, ό.π., σελ. 79-80.

2. Εφημερίδα «Αυγή», 9.2.1975.

3. Εφημερίδα «Αυγή», 10.3.1976.

4. Εφημερίδα «Αυγή», 6.4.1976.

5. Τ. Μπενά, ό.π., σελ. 82.