Στην έμπνευση για το λιμπρέτο το πρόσταγμα το έδωσε η λέξη «αποκηρύσσω». Γι΄ αυτό και ο τίτλος της όπερας είναι «Η ΛΕΞΗ».

Το έργο πραγματεύεται μυθοπλαστικά και με ποιητικό λόγο την τελευταία πράξη της ζωής μιας αλύγιστης συνείδησης, που έλαμψε κατά την περίοδο της Αναγέννησης. Της «ηρωικής συνείδησης» του Τζορντάνο Μπρούνο. Του στοχαστή, φιλόσοφου, αστρονόμου και ποιητή, ο οποίος, μπροστά στο «φοβερό βήμα» του εκκλησιαστικού δικαστηρίου της Ιεράς Εξέτασης, αρνήθηκε να αποκηρύξει τις ιδέες του και καταδικάστηκε να καεί ζωντανός.

Πρόθεσή μου ήταν, με αφορμή το ιδεολογικό σθένος του Τζορντάνο Μπρούνο, να αποτυπώσω τα συναισθήματα, τις σκέψεις, τα ιδανικά, τις συγκρούσεις και την εξαίσια ψυχική δύναμη και ανάταση του ανθρώπου, που μπροστά σε «εκτελεστικά αποσπάσματα» είτε θρησκευτικά είτε στρατιωτικά, αντιστέκεται μέχρις εσχάτων στον εκμαυλισμό και τον εκφυλισμό της ζωής. Ετσι, η αφήγηση δεν είναι ένα ντοκουμέντο - λιμπρέτο, δεν παραθέτει αποσπάσματα από τη ζωή γενικά και τα έργα του Μπρούνο. Ο πυρήνας της έρευνας αφορά στο τι είναι αυτό που λειτουργεί ως «κινούν αίτιον», για να κρατήσει ο Μπρούνο, και οποιοσδήποτε σε αντίστοιχη περίπτωση, αυτήν την τελική στάση απέναντι στον θάνατο.

Μέσα από έναν ευρύ αριθμό στίχων καταγράφονται εκείνα τα στοιχεία που αποτελούν το εσωτερικό συνειδησιακό τείχος προστασίας του ανθρώπου απέναντι στους κινδύνους από τις επιθέσεις επιβουλών, προδοσίας, υποχώρησης και αυτομόλησης μιας καθαρής και ηρωικής συνείδησης σε στρατόπεδο εχθρικό.

Στο λιμπρέτο ο Μπρούνο το φωνάζει: «Τηρώ αυτά που με περίσσιο θάρρος εδασκάλευα. Για την ελευθερία της σκέψης, την ηθική, τη δύναμη του ανθρώπου, τον σεβασμό, το ονειροπόλημα, την επιστήμη, την τέχνη και την αξιοπρέπεια.

Καθένας μια συνείδηση την έχει. Παρέα της παλεύει και πορεύεται ως το θάνατο σκυφτός ή όρθιος. Ανάλογα, αν στη μάχη άφησε, να δίνουν τα προστάγματα φιλοδοξίες ποταπές ή στάθηκε αγέρωχος και εραστής του δίκιου».

Τη λέξη «αποκηρύσσω» δεν την αντιμετώπισα ποτέ σαν ένα απλό λήμμα στα λεξικά. Μια τέτοια λέξη είναι αξιοπρόσεχτη, γιατί, έμφορτη με εύφλεκτο υλικό, είναι σαν ένα είδος απειλητικής, μη ορατής νάρκης έτοιμης να εκραγεί σιωπηλά ή εκκωφαντικά μέσα από τη βαθύτερη γωνιά του ανθρώπινου Είναι.

«Αποκηρύσσω» είναι η λέξη που ιστορικά μ΄ έναν τρόπο ύπουλο, παραπλανητικό και αποπλανητικό, έφερε και θα φέρνει τον καθέναν αντιμέτωπο με τη συνείδησή του στο εσωτερικό του πεδίου μάχης. Εκεί που ο άνθρωπος δίνει έναν ιδιόμορφο αγώνα για τις ιδέες του, τις αξίες του, την κοσμοθεώρησή του. Μόνος, με όπλο την ηθική του, την ισχύ των πεποιθήσεών του. Μόνος, ζυγιστής με αντίβαρο ή την απατηλή εικόνα ενός εκφυλισμένου ειδώλου ζωής ή την αλήθεια και την αντικειμενική πραγματικότητα.

Η ηρωική στάση του μπροστά στο τυραννικό τέλος της ζωής του είναι ένα φως που φέγγει μέχρι σήμερα, από την εποχή που η Ιερά Εξέταση μαζί με τους ανθρώπους επεδίωκε, μάταια, να κάψει την επιστημονική αλήθεια και τον ορθολογισμό.

Ο Μπρούνο είναι διαχρονικά ένας από τους πολλούς πρωταγωνιστές της Ιστορίας. Τους αλύγιστους. Η γνώση της νομοτέλειας ότι η ανθρώπινη κοινωνία ιστορικά κινείται από τα κατώτερα επίπεδα στα ανώτερα, οι ισχυρές, υψιπετείς, πανανθρώπινες, επαναστατικές ιδέες αυτές οι ιδέες, που ηχούν σαν ύμνος στο μεγαλείο της ζωής, γίνονται επαναστατική δράση. Και τότε, ο άνθρωπος υπερβαίνει τον εαυτό του, και με τον θάνατό του υπερασπίζεται τη ζωή.

Η νεότερη Ιστορία της χώρας μας έχει πλουτίσει πολλές σελίδες της με τέτοιες συνειδήσεις. Εμπνέουν και καθοδηγούν. Η συγκίνηση που ένιωσαν πριν από λίγες μέρες οι χιλιάδες καλόπιστοι άνθρωποι, αντικρίζοντας τις φωτογραφίες των 200 κομμουνιστών και άλλων αγωνιστών που, την Πρωτομαγιά του 1944, πορεύτηκαν αποφασισμένοι και αγέρωχοι προς το εκτελεστικό απόσπασμα των ναζί κατακτητών, γιατί δεν αποκήρυξαν τις ιδέες τους, αποδεικνύει ότι οι ιδέες, τα ιδανικά, οι αξίες που βάζουν τους ανθρώπους στην κίνηση της Ιστορίας προς τα μπρος παραμένουν ζωντανές, επίκαιρες και ανίκητες. Και η θυσία από αγάπη στη ζωή, ζωή γίνεται.

Τα δυνατά διαχρονικά κοινωνικά και ηθικά μηνύματα και η εξαιρετική ποιητική έκφραση στο έργο της Ελένης Ζαφειρίου «Η λέξη» μου έδωσαν δυνατό έναυσμα, για να αποδώσω αυτό το κείμενο με μουσική. Ετσι γεννήθηκε η όπερά μου «Η Λέξη» που είναι η δεύτερη, μετά το έργο «Προμηθέας - Δεσμώτες», που συνέθεσα πάνω σε κείμενο της Ελ. Ζαφειρίου.

Η υπόθεση του έργου αναφέρεται στον Τζορντάνο Μπρούνο (1548 - 1600) που καταδικάστηκε ως αιρετικός από την Ιερά Εξέταση σε θάνατο στην πυρά για τις θεωρίες του σχετικά με το άπειρο του σύμπαντος, την κίνηση της Γης και για την ύπαρξη ηλιακών κόσμων. Παρά την απειλή της θανάτωσής του, ο Μπρούνο αρνήθηκε μέχρι το τέλος να πει για τις θεωρίες του τη λέξη «αποκηρύσσω», με αποτέλεσμα τον μαρτυρικό του θάνατο στην πυρά.

Μέσα στο κελί του, ο Μπρούνο θυμάται περιόδους της ζωής του, τις επιστημονικές του θεωρίες, έρχεται σε σκληρό διάλογο με τη συνείδησή του και με το δίλημμα της επιλογής ανάμεσα στη Ζωή και τον Θάνατο.

Μπροστά στους ιεροεξεταστές υπερασπίζεται τις ιδέες του και αντικρούει τον σκοταδισμό και την αδικία. Στο τέλος, βαδίζει προς τον «φλεγόμενο πάσαλο» με πλήρη «ηρωική συνείδηση», πιστός σε ό,τι πίστευε και δίδαξε.

Στη μουσική μου, προσπάθησα με λιτό μουσικό τρόπο (π.χ. χωρίς μεγάλη ορχήστρα) να αποδώσω τα βαθύτερα νοήματα του κειμένου. Μια μικρή εξαμελής ανδρική χορωδία παίρνει τον ρόλο των ιεροεξεταστών, ενώ τον πρωταγωνιστικό ρόλο έχει ο Μπρούνο (βαρύτονος, στην παράσταση ο Τάσης Χριστογιαννόπουλος), ο οποίος σε μία σκηνή του έργου συνδιαλέγεται με τη συνείδησή του, το αίσθημα αυτοσυντήρησης (μέτζο - σοπράνο η Μαρισία Παπαλεξίου), η οποία μάταια προσπαθεί να τον πείσει να πει τη λέξη «αποκηρύσσω» και να γλιτώσει τη ζωή του.

Τις φωνές συνοδεύουν μόνο τα όργανα βιολί - βιολοντσέλο - πιάνο (παίζει το τρίο Λούκα). Την παράσταση (18 και 19 Απριλίου 2026) σκηνοθετεί η Αγγέλα Σαρόγλου.