Σε πλήρη εξέλιξη με διάφορες τακτικές και κινήσεις, απειλές και «προτάσεις διαλόγου» είναι ο βρώμικος πόλεμος που ξεκίνησαν στις 28 Φλεβάρη ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν. Παρά τα αντιφατικά μηνύματα του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, που από τη μια εξαπολύει «τελεσίγραφα» για ισοπεδωτικά χτυπήματα σε ενεργειακές υποδομές του Ιράν και από την άλλη διαλαλεί «συνομιλίες με το Ιράν» (τις οποίες η Τεχεράνη διαψεύδει), τα σενάρια για «χειρουργικές» ή μεγαλύτερες χερσαίες επιχειρήσεις των ΗΠΑ παραμένουν στο τραπέζι. Νέα αμερικανικά σκάφη αμφίβιων επιχειρήσεων και περίπου 2.500 πεζοναύτες πήραν εντολή να κατευθυνθούν στον Περσικό Κόλπο, παρά την αναγκαστική επιστροφή του αεροπλανοφόρου «USS Gerald R. Ford» στη ναυτική βάση της Σούδας στην Κρήτη για «επισκευές».

Οι λυσσαλέες επιθέσεις ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν, που αιματοκυλούν τον ιρανικό λαό και καταστρέφουν οικοδομικά τετράγωνα και σημαντικές υποδομές παντός είδους, έχουν έως τώρα, σύμφωνα με νεότερη ανακοίνωση του ιρανικού υπουργείου Υγείας, προκαλέσει τον θάνατο τουλάχιστον 2.000 ανθρώπων, περίπου 20.000 τραυματίες και πάνω από 3 εκατ. εκτοπισμένους.

Το ίδιο διάστημα, οι Ισραηλινοί μετρούν άγνωστο αριθμό νεκρών και πάνω από 4.500 τραυματίες από τις επιθέσεις Ιράν - Χεζμπολάχ, ενώ οι ΗΠΑ λένε πως έχουν σκοτωθεί περίπου 15 στρατιωτικοί και πως πάνω από 220 άλλοι νοσηλεύονται μετά από τον τραυματισμό τους.

Οι επιθέσεις ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν δεν μένουν αναπάντητες, με άμεσα χτυπήματα αντιποίνων παρά τις προσπάθειες Αμερικανών και Ισραηλινών να προκαλέσουν με διάφορους τρόπους ανατροπή του ισλαμικού καθεστώτος. Οι δυνάμεις του Ιράν εξαπέλυσαν το περασμένο Σάββατο 21/3, σφοδρές επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους μεταξύ άλλων στις πόλεις Αραντ και Ντιμόνα του Ισραήλ (όπου χτυπά η καρδιά του ισραηλινού πυρηνικού προγράμματος), με αποτέλεσμα τον τραυματισμό πάνω από 160 ατόμων (κυρίως στο Αραντ) και σημαντικές υλικές ζημιές σε κατοικίες και επιχειρήσεις. Οι επιθέσεις αυτές ήταν απάντηση σε πρότερες αμερικανικές σφοδρές επιδρομές με διατρητικές βόμβες στο πυρηνικό συγκρότημα του Νατάνζ στις 20/3. Νέες επιθέσεις από ΗΠΑ και Ισραήλ που σημειώθηκαν στη συνέχεια στο ιρανικό πυρηνικό συγκρότημα του Μπουσέρ προκάλεσαν χτες την έντονη ανησυχία του Κρεμλίνου, που προειδοποίησε εκ νέου για τους προφανείς, ευρύτερους κινδύνους που ελλοχεύουν τέτοιες επιθέσεις, που χαρακτηρίζονται «απαράδεκτες και ανεύθυνες».

Μπροστά στους ισχυρισμούς του Προέδρου Τραμπ περί διαπραγματεύσεων, το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε χτες το απόγευμα πως η Τεχεράνη έχει λάβει «μηνύματα από φιλικές χώρες» πως οι ΗΠΑ επιθυμούν διαπραγματεύσεις. Διέψευσε ωστόσο (κατηγορηματικά) πως έχουν ξεκινήσει τέτοιου είδους συνομιλίες από την αρχή του πολέμου...

Παράλληλα, ο εκπρόσωπος του ιρανικού ΥΠΕΞ, Ε. Μπαγκαεΐ, τήρησε χτες αποστάσεις από την είδηση της απόπειρας επίθεσης μεταξύ της 19ης και 20ής Μάρτη με δύο βαλλιστικούς πυραύλους με βεληνεκές 4.000 χλμ. στη στρατιωτική βάση ΗΠΑ και Βρετανίας στην ατόλη Ντιέγκο Γκαρσία στον Ινδικό Ωκεανό. Ο Μπαγκαεΐ ανέφερε σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα «Χ» τις συνεχείς προβοκάτσιες ΗΠΑ και Ισραήλ και τις επιχειρήσεις «false flag», δηλαδή επιχειρήσεις που γίνονται από ξένες δυνάμεις για να αποδοθούν στο Ιράν και να προκαλέσουν διάφορες εξελίξεις προς όφελος των επιτιθέμενων.

Η αντίδραση του ιρανικού ΥΠΕΞ συνδυάζεται από τη σπουδή που έδειξε το Σαββατοκύριακο ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου, προκειμένου να αξιοποιήσει την εξέλιξη για να ενθαρρύνει χώρες της Ευρώπης να συμμετάσχουν στον πόλεμο που ο ίδιος και ο Πρόεδρος Τραμπ προκάλεσαν (με την αμέριστη στήριξη της αστικής τάξης στις χώρες τους), λέγοντας ότι στοχοποιούνται πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες από τους πυραύλους αυτούς.

«(σ.σ. Οι Ιρανοί) εκτόξευσαν βαλλιστικό πύραυλο στο νησί Ντιέγκο Γκαρσία, είναι 4.000 χιλιόμετρα απόσταση. Τώρα έχουν την ικανότητα να φτάσουν βαθιά στην Ευρώπη, ήδη άνοιξαν πυρ σε ευρωπαϊκές χώρες, στην Κύπρο. Βάζουν τους πάντες στο στόχαστρό τους. Επιχειρούν να εκβιάσουν ολόκληρο τον κόσμο με τα Στενά του Ορμούζ. Εμποδίζουν μία διεθνή θαλάσσια διαδρομή, μία ενεργειακή διαδρομή και προσπαθούν να εκβιάσουν ολόκληρο τον κόσμο. Τι απόδειξη χρειάζεστε ότι αυτό το καθεστώς που απειλεί όλο τον κόσμο πρέπει να παταχθεί;», δήλωσε την Κυριακή ο Νετανιάχου, προσθέτοντας πως ορισμένες χώρες αρχίζουν να κινούνται προς την κατεύθυνση της συμμετοχής στην «εκστρατεία», χωρίς να διευκρινίζει ποιες ή με ποια ιδιότητα. Οι «προειδοποιήσεις» του Νετανιάχου στην Ευρώπη δεν είχαν πάντως άμεση απάντηση.

Ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε χτες σε δημοσιογράφους ότι υπήρξαν συνομιλίες μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν το βράδυ της Κυριακής ανάμεσα στους Αμερικανούς διαπραγματευτές, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ «με ανώτερο» Ιρανό αξιωματούχο, που δεν είναι ο ανώτατος ηγέτης Μοτζτάμπα Χαμενεΐ. Ανέφερε πως «έχουν απομείνει στο Ιράν ορισμένοι ηγέτες», προσθέτοντας πως «έχουμε να κάνουμε με τον άνθρωπο που πιστεύω ότι είναι ο πιο σεβαστός και ο ηγέτης», χωρίς να καταλάβει κανείς ποιον εννοούσε. Παρ' όλα αυτά, εξέφρασε την πεποίθηση πως «ίσως βρούμε έναν ηγέτη όπως κάναμε στη Βενεζουέλα».

Η πρώτη δήλωση αυτού του είδους οδήγησε να κατέβουν λίγο οι διεθνείς τιμές πετρελαίου και να φτάσουν κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι. Μέχρι το απόγευμα, το πετρέλαιο Brent έπεσε στα 97 δολάρια το βαρέλι, σημειώθηκε δηλαδή αποκλιμάκωση στην τιμή του πετρελαίου της τάξης του 10% με 12%, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα διατηρηθεί.

Στο μεταξύ ο Τραμπ υποστήριξε ότι οι δύο πλευρές είχαν σημαντικά σημεία συμφωνίας, προσθέτοντας ότι σύντομα θα μπορούσε να επιτευχθεί συμφωνία για τερματισμό του πολέμου. Ισχυρίστηκε ότι θα συνεχίζονταν και χτες και ότι αν συνεχιστούν παραγωγικά, «θα υπάρξει συμφωνία πολύ σύντομα». «Εχουμε σημεία, σημαντικά σημεία συμφωνίας, θα έλεγα, σχεδόν όλα τα σημεία συμφωνίας... είχαμε πολύ ισχυρές συνομιλίες, ο Γουίτκοφ και ο Κούσνερ τις είχαν», είπε.

Ανέφερε πως «υπάρχει αυτόματα αλλαγή καθεστώτος», επειδή «όλοι οι αντιπρόσωποι του καθεστώτος έχουν σκοτωθεί» και πως «θέλουμε εμπλουτισμένο ουράνιο» από τους Ιρανούς.

Εκανε δε λόγο για συμφωνία «15 σημείων» καταλήγοντας πως δεν εγγυάται τίποτε... αλλά αν επιτευχθεί συμφωνία, (θα) «είναι μια εξαιρετική αρχή για το Ιράν και εξαιρετική για την περιοχή». Παράλληλα, είπε ότι θέλει να υπάρχει «όσο το δυνατόν περισσότερο πετρέλαιο στο σύστημα», όταν ρωτήθηκε για την απόφαση του υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ την περασμένη εβδομάδα να χαλαρώσει τις κυρώσεις για το ιρανικό πετρέλαιο που έχει εγκλωβιστεί στη θάλασσα.

Χτες το Συμβούλιο Αμυνας του Ιράν απείλησε να ναρκοθετήσει για να αποκλείσει ολόκληρο τον Περσικό Κόλπο, εάν οι ακτές ή τα νησιά του Ιράν δεχθούν επίθεση. «Ο μόνος τρόπος διέλευσης από το Στενό του Ορμούζ για τις μη εμπόλεμες χώρες είναι ο συντονισμός με το Ιράν», ανέφερε σχετική ανακοίνωση που αναμετέδωσε το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Fars News. «Οποιαδήποτε εχθρική προσπάθεια επίθεσης σε ιρανικές ακτές ή νησιά» θα οδηγήσει «σε ναρκοθέτηση όλων των οδών πρόσβασης και των γραμμών επικοινωνίας στον Περσικό Κόλπο και τις ακτές με διάφορες ναυτικές νάρκες», φέρεται να δήλωσε το Συμβούλιο Αμυνας. «Ολόκληρος ο Περσικός Κόλπος θα αποκλειστεί ουσιαστικά και η ευθύνη για αυτό θα βαρύνει τον απειλούνται», πρόσθεσε.

Η προειδοποίηση έρχεται μετά την ανακοίνωση του ιρανικού στρατού ότι θα κλείσει τα Στενά του Ορμούζ και θα επιτεθεί στις περιφερειακές υποδομές εάν ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ πραγματοποιήσει την απειλή να βομβαρδίσει τους σταθμούς παραγωγής Ενέργειάς του, εάν η βασική πλωτή οδός δεν ανοίξει ξανά μέχρι τα ξημερώματα της Τρίτης.

Οταν πάντως τη Δευτέρα ο Τραμπ «ανέβαλε» την ισχύ του τελεσίγραφου για άλλες πέντε μέρες, οι Ιρανοί έκαναν λόγο για αμερικανική υποχώρηση, ενώ διέψευδαν ακούραστα τους ισχυρισμούς του Προέδρου Τραμπ περί διαπραγματεύσεων.

Οι ισχυρισμοί του Προέδρου Τραμπ δεν αποκλείεται επί της ουσίας να αφορούν συνομιλίες μέσω τρίτων χωρών που έρχονται σε επαφή με το Ιράν. Το καταριανό τηλεοπτικό δίκτυο «Al Jazeera» σημείωνε σχετικά ότι το τελευταίο 48ωρο υπήρξαν επικοινωνίες ανάμεσα στον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν με τον Ιρανό ομόλογό του, Αμπάς Αραγτσί, και συνομιλία του τελευταίου με τον Ρώσο υπουργό Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ.

Διαβουλεύσεις και διπλωματική κινητικότητα καταγράφεται επίσης μεταξύ Αγκυρας και Ριάντ, Αγκυρας και Ντόχα, αλλά και μεταξύ Ομάν, Πακιστάν και Αιγύπτου (στο φόντο και της πρόσφατης περιοδείας του Αιγύπτιου Προέδρου Α.Φ. Σίσι σε χώρες του Κόλπου).

Στο φόντο αυτής της κινητικότητας, θέση πήρε δημοσίως και ο Πακιστανός πρωθυπουργός Σεχμπάζ Σαρίφ, που δήλωσε πως συνομίλησε με τον Ιρανό Πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν, διαβεβαιώνοντας πως το Ισλαμαμπάντ θα βοηθήσει «για την ειρήνευση» στην περιοχή. Πακιστανικά ΜΜΕ δεν απέκλειαν το επόμενο διάστημα να μεταβούν στο Ισλαμαμπάντ οι Αμερικανοί διαπραγματευτές Τζ. Κούσνερ, Στιβ Γουίτκοφ και ενδεχομένως ο Αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζ. Ντ. Βανς.

Επιπλέον οι «Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης» προειδοποίησαν ότι το Ιράν θα ανταποδώσει οποιαδήποτε επίθεση εναντίον του τομέα του ηλεκτρισμού στη χώρα, βάζοντας στο στόχαστρο ισραηλινές ηλεκτροπαραγωγικές εγκαταστάσεις ή μονάδες που προμηθεύουν με ρεύμα αμερικανικές βάσεις σε γειτονικά κράτη.

Η ανακοίνωση αυτή μοιάζει να ανακαλεί την απειλή πως θα μπουν στο στόχαστρο εγκαταστάσεις αφαλάτωσης σε κράτη της περιφέρειας, απολύτως κρίσιμες για την παροχή πόσιμου νερού στα κράτη του Κόλπου. «Ο ψεύτης (...) Πρόεδρος των ΗΠΑ υποστήριξε ότι οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν πρόθεση να επιτεθούν σε εργοστάσια αφαλάτωσης του νερού και να προκαλέσουν δεινά στους λαούς των χωρών της περιφέρειας», σύμφωνα με την ανακοίνωση που μεταδόθηκε από κρατικά ΜΜΕ. «Είμαστε αποφασισμένοι να απαντάμε σε κάθε απειλή στο ίδιο επίπεδο» ώστε να επιτευχθεί «αποτροπή», πρόσθεσαν οι «Φρουροί της Επανάστασης», εξηγώντας πως αν οι αμερικανο-ισραηλινές δυνάμεις βάλουν στο στόχαστρο το σύστημα ηλεκτροδότησης της Ισλαμικής Δημοκρατίας, «θα πλήξουμε» συστήματα ηλεκτροδότησης από τα οποία ηλεκτροδοτούνται αμερικανικές βάσεις σε χώρες του Κόλπου.

Ενδιαφέρουσα ήταν και η αντίδραση του εκπροσώπου της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας και Εξωτερικής Πολιτικής του ιρανικού κοινοβουλίου, Εμπραχίμ Ρεζαΐ, που εξήγησε γιατί ο Πρόεδρος Τραμπ ανέβαλε τις επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές του Ιράν για πέντε μέρες, αναφέροντας: «Αλλά γιατί 5 ημέρες; Επειδή σε 5 ημέρες φτάνουμε ξανά στο τέλος της εβδομάδας και κοντά στο κλείσιμο των αγορών. Ο Τραμπ χρειάζεται νέες δηλώσεις για να κρατήσει χαμηλές τις τιμές, και αυτή η τακτική φαίνεται ότι θα συνεχιστεί. Οπως σας είχα πει, έχει σημασία πώς αντιδρά όταν ανοίγουν οι αγορές απέναντι σε τέτοιου είδους τελεσίγραφα».

Σύμφωνα με χτεσινό ρεπορτάζ της εφημερίδας «New York Times», ο απερχόμενος επικεφαλής της Μοσάντ, Ντέιβιντ Μπαρνέα, φέρεται να έπεισε τον Νετανιάχου πως στοχευμένες δολοφονίες Ιρανών αξιωματούχων θα αποτελούσαν τη θρυαλλίδα για μαζικές διαδηλώσεις που θα έφερναν και το τέλος του ιρανικού καθεστώτος. Το σχέδιο αυτό χρησιμοποιήθηκε μάλιστα ως επιχείρημα από τον Ισραηλινό πρωθυπουργό για να ωθήσει τον Ντόναλντ Τραμπ στην κήρυξη πολέμου κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Ωστόσο, ο Νετανιάχου εκφράζει τώρα, κατ' ιδίαν, την απογοήτευσή του για το γεγονός ότι οι υποσχέσεις της Μοσάντ δεν έχουν αποδώσει καρπούς. Σε πρόσφατη σύσκεψη ασφαλείας, ο Νετανιάχου φέρεται να ξέσπασε, εκφράζοντας ανησυχία ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να αποφασίσει τον τερματισμό του πολέμου ανά πάσα στιγμή, ενώ οι επιχειρήσεις της Μοσάντ παραμένουν στάσιμες...

Στο φόντο των αντιφατικών δηλώσεων στις ΗΠΑ, η κατάσταση σε όλη την περιοχή του Κόλπου και στα Στενά του Ορμούζ παραμένει εκρηκτική.

Παρ' όλα αυτά, χτες τρία πλοία ινδικών συμφερόντων πέρασαν από τα Στενά, έχοντας τους πομπούς μετάδοσης γεωγραφικού στίγματος ενεργούς. Τα πλοία έπλεαν το ένα κοντά στο άλλο, ακολουθώντας μια λιγότερο πολυσύχναστη διαδρομή, πιο κοντά προς τις ιρανικές ακτές.

Την περασμένη βδομάδα στην ίδια περιοχή είχε ακολουθήσει την ίδια πορεία ένα πακιστανικό τάνκερ.

Σύμφωνα με Αμερικανούς απόστρατους στρατιωτικούς, τα πλοία αυτά μάλλον ακολουθούν διαδρομή που έχει προτείνει το Ιράν, δίνοντας κάποιες εγγυήσεις ασφαλείας.

Το ίδιο διάστημα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανακοίνωσαν ότι επανεκκίνησαν τη λειτουργία της μεγαλύτερης μονάδας επεξεργασίας φυσικού αερίου τους, μετά από επίθεση την περασμένη βδομάδα που είχε αναγκάσει τη διακοπή της λειτουργίας μιας εγκατάστασης κρίσιμης για την κάλυψη μεγάλου μέρους των ενεργειακών αναγκών της χώρας.

Ταυτόχρονα, η μοναδική ενεργή μονάδα παραγωγής LNG της χώρας στο Das Island, στον Περσικό Κόλπο, αναφέρθηκε πως λειτουργεί σε πολύ χαμηλά επίπεδα, λόγω αδυναμίας εξαγωγών μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Η πρεσβεία του Ιράν στην Ελλάδα σε νεότερη ανακοίνωσή της επισήμανε πως τα Στενά του Ορμούζ δεν έχουν κλείσει, και πως η Τεχεράνη «έχει σταθερά υποστηρίξει την αρχή της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας, και της ασφάλειας και προστασίας των θαλάσσιων δραστηριοτήτων».

Εξηγεί επίσης ότι το Ιράν, ως παράκτιο κράτος των Στενών του Ορμούζ και σύμφωνα με τις καθιερωμένες αρχές και τους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου, «έχει ενεργήσει για να εμποδίσει τη διέλευση πλοίων που ανήκουν ή συνδέονται με τα μέρη που επιτίθενται και εκείνων που συμμετέχουν στις επιθετικές τους πράξεις», ενώ «ταυτόχρονα, σε μια υπεύθυνη προσέγγιση που στοχεύει στην αποτροπή πρόσθετων κινδύνων για τα πλοία και τους ναυτικούς στον Περσικό Κόλπο, στα Στενά του Ορμούζ και στη Θάλασσα του Ομάν, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν έχει εφαρμόσει μια σειρά προληπτικών μέτρων».

Σε αυτό το φόντο, χτες ο Αμερικανός υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ προσπάθησε να τονώσει το κλίμα στις αγορές, διαβεβαιώνοντας ότι οι όποιες διαταράξεις στις αγορές σχετίζονται με τον πόλεμο στο Ιράν «είναι προσωρινές». «Οι τιμές δεν έχουν φτάσει ακόμα σε τόσο υψηλό επίπεδο ώστε να οδηγήσουν σε σημαντική μείωση της ζήτησης», παρατήρησε ο Ράιτ σε δηλώσεις του από το Χιούστον του Τέξας.

Επίσης χτες ο Φατίχ Μπιρόλ, διευθυντής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ενέργειας (ΙΕΑ), προειδοποίησε για τη χειρότερη ενεργειακή κρίση των τελευταίων δεκαετιών.

«Μέχρι σήμερα έχουμε απολέσει 11 εκατομμύρια βαρέλια τη μέρα, με άλλα λόγια περισσότερα απ' ό,τι στις δύο προηγούμενες πετρελαϊκές κρίσεις μαζί», τόνισε ο Μπιρόλ στο National Press Club, στην Καμπέρα της Αυστραλίας, αναφερόμενος στις κρίσεις των χρόνων του 1970.

«Η ενεργειακή αναταραχή που προκλήθηκε μετά την επίθεση των ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν και η εξάπλωση των συγκρούσεων στις χώρες του Κόλπου είναι πιο σοβαρές από τις διπλές πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του '70», επεσήμανε χαρακτηριστικά.

Αναφερόμενος δε στις συνέπειες της στρατιωτικής εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, πρόσθεσε ότι «αυτή η κρίση έως αυτό το στάδιο ισοδυναμεί με δύο πετρελαϊκές κρίσεις και την κατάρρευση της αγοράς αερίου μαζί».

Οι κρατικές εταιρείες διύλισης της Κίνας έχουν αρχίσει να εξετάζουν την αγορά ιρανικού αργού πετρελαίου, σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το «Bloomberg» και είναι ενήμερες για το θέμα, αφότου η Ουάσιγκτον έδωσε το «πράσινο φως» στην πώληση μέρους του πετρελαίου που είχε ήδη φορτωθεί σε δεξαμενόπλοια, σε μια προσπάθεια να περιορίσει τις αυξήσεις των τιμών λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή.

Εκπρόσωποι της «National Iranian Oil Co.» και έμποροι που ενεργούν ως μεσάζοντες έχουν επίσης αρχίσει να διερευνούν διακριτικά το ενδιαφέρον πιθανών αγοραστών μεταξύ αυτών και άλλων ασιατικών διυλιστηρίων, ανέφεραν οι ίδιες πηγές.