Πίσω από τις επιχειρούμενες τροποποιήσεις εξάλλου υπάρχει «επί τάπητος» πρόταση έρευνας στο πλαίσιο του προγράμματος του ΝΑΤΟ με τον προκλητικό τίτλο «Science for Peace and Security - SPS» («Επιστήμη για την Ειρήνη και την Ασφάλεια»). Με αυτό, τουλάχιστον από το 2023, το ΝΑΤΟ έχει απευθυνθεί στα πανεπιστημιακά ιδρύματα της χώρας¹, καλώντας για συνεργασία στην έρευνα, στην καινοτομία και στην ανταλλαγή γνώσης μέσω επιχορηγήσεων. Το πρόγραμμα έχει στον πυρήνα του την επιστράτευση των πανεπιστημίων, της ακαδημαϊκής και ερευνητικής κοινότητας στους σχεδιασμούς του ΝΑΤΟ, και η τότε σχετική πρόσκληση υποβολής προτάσεων έφτασε στα ΑΕΙ με αποστολέα τη Γενική Διεύθυνση Αμυντικών Εξοπλισμών και Επενδύσεων. Η τωρινή πρόσκληση δημοσιεύτηκε τον Δεκέμβρη του 2025 και αφορά το 2026.²

Στο πλαίσιο του παραπάνω ΝΑΤΟικού προγράμματος, επιχειρείται να κατατεθεί ερευνητική πρόταση από καθηγητή του Εργαστηρίου Ναυτικής και Θαλάσσιας Υδροδυναμικής της Σχολής Ναυπηγών Μηχανολόγων Μηχανικών του ΕΜΠ, η οποία αφορά την ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου αυτόνομου συστήματος επιτήρησης και ασφάλειας λιμένων και κρίσιμων παράκτιων υποδομών. Το προτεινόμενο σύστημα συνδυάζει ένα Αυτόνομο Σκάφος Επιφανείας (Autonomous Surface Vessel - ASV) τύπου καταμαράν με ένα Τηλεκατευθυνόμενο Υποβρύχιο Οχημα (Remotely Operated Vehicle - ROV), με στόχο τη συνεχή και αξιόπιστη επιτήρηση τόσο της επιφάνειας όσο και του υποθαλάσσιου χώρου λιμενικών εγκαταστάσεων. Οπως περιγράφεται, το έργο ανταποκρίνεται στις προαναφερόμενες προτεραιότητες του προγράμματος του ΝΑΤΟ ως προϋπόθεση άλλωστε για έγκριση και επιχορήγηση. Συγκεκριμένα, καλύπτει τις σύγχρονες προκλήσεις ασφάλειας που σχετίζονται με την προστασία κρίσιμων υποδομών, τη λιμενική και συνοριακή ασφάλεια, καθώς και την επιτήρηση υποθαλάσσιων δικτύων και κατασκευών (αγωγών, καλωδίων, κρηπιδωμάτων).

Τα λιμάνια έχοντας δυνατότητα χρήσης στρατιωτικής, εμπορικής, εφοδιασμού κ.λπ. εντάσσονται στις κρίσιμες υποδομές με βαρύνουσα σημασία στους γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς και την πολεμική προετοιμασία. Αντιμετωπίζουν με τη σειρά τους «σύγχρονες προκλήσεις ασφάλειας» στις οποίες αποσκοπεί το συγκεκριμένο έργο. Μάλιστα, όπως έγινε γνωστό, η πρόταση αφορά την ασφάλεια των λιμένων Πειραιά, Ελευσίνας και Βόλου, ενώ σχετική χρηματοδότηση φαίνεται να διεκδικούν και άλλα πανεπιστημιακά ιδρύματα της χώρας. Διόλου τυχαία, τα δυο πρώτα λιμάνια βρίσκονται στο κέντρο αντιπαράθεσης μονοπωλιακών ομίλων της Κίνας από τη μία και των ΗΠΑ από την άλλη. Αντίστοιχα έντονο είναι το αμερικανικό ενδιαφέρον για το λιμάνι του Βόλου, με στόχο να αποτελέσει σφήνα στα λιμάνια Πειραιά και Θεσσαλονίκης. Επιβεβαιώνεται πάντως και από αυτή την πλευρά, των νέων απαιτήσεων ασφαλείας, πως η χώρα και οι υποδομές της μετατρέπονται σε πεδίο σύγκρουσης και στόχο αντιποίνων εγκυμονώντας μεγάλους κινδύνους για τον λαό.

Η ανάπτυξη του έργου προβλέπεται πως θα βασιστεί στη συνεργασία ακαδημαϊκών ιδρυμάτων και βιομηχανικών εταίρων από την Ελλάδα (Εργαστήριο Ναυτικής και Θαλάσσιας Υδροδυναμικής ΕΜΠ), την Αυστραλία (Πανεπιστήμιο Ταζμανίας) καθώς και εξειδικευμένες εταιρείες από την Αυστραλία και τις ΗΠΑ. Αναφέρεται, επίσης, πως «η επιτυχής επίδειξη του συστήματος αναμένεται να οδηγήσει στην εμπορική του αξιοποίηση διεθνώς, προσφέροντας μια καινοτόμα, οικονομικά αποδοτική και περιβαλλοντικά φιλική λύση για την ολοκληρωμένη ασφάλεια λιμένων».

Οι περιγραφόμενοι σκοποί, οι συμμετέχοντες εταίροι και η αιγίδα του ΝΑΤΟ βέβαια δεν αφήνουν περιθώριο παρερμηνειών για το πεδίο εφαρμογής των αποτελεσμάτων του έργου. Αυτό δεν θα αφορά την υπεράσπιση της χώρας και του ελληνικού λαού, αλλά τις ΝΑΤΟικές ανάγκες, την αντιπαράθεση με άλλα ιμπεριαλιστικά κέντρα και τη συμμετοχή της Ελλάδας σε αυτήν. Μάλιστα, όπως και άλλα drones που θα φτιαχτούν στο ΕΜΠ ή άλλα πανεπιστημιακά ιδρύματα, θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί από οποιαδήποτε ΝΑΤΟική (βλ. Τουρκία) και ευρωπαϊκή χώρα, ενώ και η εμπορική αξιοποίηση προφανώς θα αποφασίζεται αναλόγως και δεν θα αφορά τις αμυντικές ανάγκες της Ελλάδας.

Αξίζει να σημειωθεί πως το μπάσιμο του ΝΑΤΟ στα Πανεπιστήμια, τα Ερευνητικά Κέντρα κ.ο.κ. δεν ξεκινά τώρα, ενώ ευρύτερα υπάρχουν μια σειρά επεισόδια «μπλεξίματος» σε στρατιωτικούς σχεδιασμούς του αστικού κράτους και των συμμάχων του.

Ιδιαίτερα για το ΝΑΤΟ υπενθυμίζουμε μερικά από αυτά:

- Το 2019, μετά από μαζική και διαρκή κινητοποίηση των ερευνητών, των φοιτητών και των εργαζομένων του ΕΜΠ, η Σύγκλητος ανακάλεσε τη συμμετοχή του ιδρύματος στο ΝΑΤΟικό ερευνητικό πρόγραμμα «Ranger» το οποίο βρισκόταν σε εξέλιξη.

- Το 2022 καταγγέλθηκε ότι μεγάλο κομμάτι των ερευνών του Ινστιτούτου Ερευνας και Τεχνολογίας (ΙΤΕ) του Πανεπιστημίου Κρήτης χρηματοδοτείται από αμερικανικούς και ευρωπαϊκούς οικονομικούς ομίλους σε αντικείμενα που σχετίζονται με τους υδρογονάνθρακες, την πολεμική βιομηχανία κ.λπ. Εκεί τα προηγούμενα χρόνια, επίσης, χρηματοδοτήθηκε από το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ πρόγραμμα για «εξελιγμένο ραντάρ που θα "βλέπει" περιοχές» οι οποίες θεωρούνταν «τυφλές».

- Τον Φλεβάρη του 2023 οργανώθηκε workshop του ΝΑΤΟ στο Τμήμα Πληροφορικής του ΕΚΠΑ, με τη συμμετοχή του ΓΕΕΘΑ. Το workshop, με την ονομασία «NATO Use of Civil Standards», ειδικεύτηκε «σε θέματα υιοθέτησης πολιτικών προτύπων στις αναδυόμενες τεχνολογίες (Emerging and Disruptive Technologies - EDTs)».

- Τον Ιούνη του 2024 το Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων (ΙΔΙΣ) του Πάντειου Πανεπιστημίου διοργάνωσε εκδήλωση με θέμα «ΝΑΤΟική διεύρυνση: Η επιτυχία (success story) σε Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη - Είκοσι χρόνια ειρήνη και ασφάλεια - Μελλοντικές προκλήσεις».

- Τον Σεπτέμβρη του 2024 πλήθος αντιδράσεων ξεσήκωσε η συμφωνία χορηγίας μεταξύ της αμερικανικής πολυεθνικής εταιρείας οπλικών συστημάτων «Lockheed Martin», της μεγαλύτερης οπλοβιομηχανίας διεθνώς και προμηθεύτριας του ΝΑΤΟ, και του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), με επίκεντρο το πρόγραμμα υποτροφιών φοιτητών του Τμήματος Αεροδιαστημικής της Σχολής Θετικών Επιστημών.

- Τον Γενάρη του 2025 πραγματοποιήθηκε στον «Δημόκριτο» η επίσημη έναρξη του Πρώτου Ελληνικού Επιταχυντή για «διττές τεχνολογίες» (που μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο για εμπορικούς - ειρηνικούς όσο και για πολεμικούς σκοπούς), στο πλαίσιο του ΝΑΤΟικού προγράμματος DIANA. Το πρόγραμμα DIANA εγκαινιάστηκε το 2022, παράλληλα με το Ταμείο Καινοτομίας του ΝΑΤΟ (INF), με στόχο «το ΝΑΤΟ να διατηρήσει το τεχνολογικό του πλεονέκτημα» απέναντι στους άλλους ιμπεριαλιστικούς συνασπισμούς.

Παράλληλα έχουν «τρέξει» και «τρέχουν» παρόμοια «project» όχι μέσω του ΝΑΤΟ, αλλά ευρωπαϊκών ερευνητικών έργων, για λογαριασμό διαφόρων πολυεθνικών, οπλοβιομηχανιών κ.ά.

Χαρακτηριστικό είναι το σχετικά πρόσφατο διαφημιστικό βίντεο μιας ισραηλινής εταιρείας παραγωγής drones, το οποίο έδειχνε πόσο καλά μπορούσε να εντοπίσει και να εκτελέσει κατατρεγμένους Παλαιστίνιους που κρύβονταν στα ερείπια των σπιτιών τους. Το drone αυτό ήταν προϊόν της ισραηλινής οπλοβιομηχανίας «Rafael Advanced Defence Systems» που συνεργάζεται με το ΠΑΔΑ στο ευρωπαϊκό ερευνητικό έργο υποθαλάσσιας ασφάλειας «UnderSec».

Ειδικά το ΕΜΠ κατά την τελευταία 20ετία έχει συμμετάσχει σε 46 ευρωπαϊκά ερευνητικά έργα με συνολικό προϋπολογισμό πάνω από 300.000.000 ευρώ, τα οποία αφορούν έρευνα για σκοπούς άμυνας και ασφάλειας και διττής χρήσης τεχνολογίες (πολεμική - πολιτική χρήση). Εξι από τα ενεργά έργα είναι αμιγώς στρατιωτικά, χρηματοδοτούνται από το European Defence Fund (CASSATA, S.W.I.F.T, SPADER, ACTING, dTHOR, PASITHEA) και ο συνολικός τους προϋπολογισμός υπερβαίνει τα 67.379.106 ευρώ.

Δεκαπέντε έργα αφορούν στην ουσία καλυμμένους στρατιωτικούς στόχους όπως και πολιτικές καταστολής. Τέτοια είναι τα έργα Horizon Europe (ATHENA, ENDURANCE, FLEXI-cross, TENACITy, PRESERVE, PREPSHIELD, eNOVATION, CoEvolution, LAGO, BAG-INTEL, TeamUP, VANGUARD, FALCON, NIGHTINGALE, CASTOR), με ζητούμενο την αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης για τον εκσυγχρονισμό της ευρωπαϊκής ασφάλειας, της επιτήρησης, της καταστολής (εσωτερικής και διασυνοριακής), της ηλεκτρονικής παρακολούθησης και λογοκρισίας, της κυβερνοασφάλειας και της προστασίας κρίσιμων υποδομών³.

Απέναντι στην αλυσίδα μετατροπής των πανεπιστημίων σε «όπλο» των σφαγέων ορθώνουν τον αγώνα τους οι φοιτητές και εργαζόμενοι στα πανεπιστήμια, ξεσκεπάζοντας τις στοχεύσεις των βρώμικων προγραμμάτων και καλώντας κανείς να μη δεχτεί να γίνει συνένοχος. Καταγγέλλοντας τις ευθύνες των κυβερνήσεων που δίνουν γην και ύδωρ στο ΝΑΤΟ και ανοίγουν τις πόρτες και των πανεπιστημίων σε αυτή την κατεύθυνση. Σε αυτόν τον αγώνα πρωτοστατούν οι δυνάμεις του ΚΚΕ και της ΚΝΕ, φωτίζοντας πως σήμερα οι αγώνες για τις σπουδές και την έρευνα στο ύψος των εργατικών - λαϊκών αναγκών δεν μπορούν να είναι αιχμηροί και αποτελεσματικοί αν δεν συνδυαστούν με την αμφισβήτηση και τη σύγκρουση με την κυβέρνηση, το κράτος, το ΝΑΤΟ και την ΕΕ, δηλαδή με το ίδιο το σύστημα της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης. Προβάλλοντας την επαναστατική πρόταση διεξόδου του ΚΚΕ και τον σοσιαλισμό - κομμουνισμό, τη νέα κοινωνία όπου στηρίζεται στην επιστήμη και την έρευνα στην υπηρεσία του λαού, για την κάλυψη των αναγκών του, τον δρόμο για να γίνουν μια και καλή παρελθόν οι ιμπεριαλιστικοί πόλεμοι και οι δολοφονικοί οργανισμοί.

Σημειώσεις:

1. «Ριζοσπάστης» 8/12/2023, «Πρόσκληση για πανεπιστήμια - εργαστήρια πολέμου»

2. https://www.nato.int/en/about-us/organization/nato-structure/science-for-peace-and-security-hub/sps-call-for-proposals-2026-1

3. Ανακοίνωση Οργανώσεων του ΚΚΕ και της ΚΝΕ στο ΕΜΠ «Το Πολυτεχνείο ως εργαστήριο πολέμου στην εποχή της πολεμικής οικονομίας», «Ριζοσπάστης» 28/11/2025