«Μέρα Μαγιού μου μίσεψες,

μέρα Μαγιού, σε χάνω...»

Τον συγκεκριμένο στίχο τον έχουν ακούσει αρκετές φορές τα παιδιά, σε κάποια γιορτή ή εκδήλωση και σίγουρα σε κάποια Πρωτομαγιάτικη συγκέντρωση που έχουν βρεθεί. Ομως, είναι πολύ λιγότερα αυτά που γνωρίζουν πότε, πώς και γιατί γράφτηκε.

Κι αυτό δεν είναι μη αναμενόμενο, αν σκεφτούμε πως μια από τις πιο λαμπρές σελίδες της ταξικής πάλης και μια από τις μεγαλύτερες απεργίες στη χώρα μας, αυτή του Μάη του 1936 στη Θεσσαλονίκη, είναι κυριολεκτικά εξαφανισμένη από τα σχολικά βιβλία.

Οχι τυχαία, γιατί - αν διδασκόταν - το λιγότερο που θα πετύχαινε είναι να φανερώσει την ανεξάντλητη δύναμη του αποφασισμένου λαού, απέναντι στους καταπιεστές του.

Και κάτι τέτοιο, οι τελευταίοι δεν θα το ήθελαν. Το θέλουμε, όμως, εμείς για τα παιδιά μας. Ωστε, όχι μόνο να γνωρίσουν την Ιστορία και να διδαχθούν από τα συμπεράσματα της εποχής, αποκτώντας δύναμη και αυτοπεποίθηση. Αλλά μέσα από τον ηρωισμό των εργατών της Θεσσαλονίκης, να διαπαιδαγωγηθούν με τα ανώτερα ιδανικά της συλλογικότητας, της αλληλεγγύης, της αυταπάρνησης και του αγώνα, κόντρα στις σάπιες αξίες του ανταγωνισμού, του ατομισμού, του γρήγορου και ευκαιριακού, που προωθεί το σύστημα.

Αυτόν τον σκοπό έρχεται να υπηρετήσει η νέα έκδοση για παιδιά, που είναι αφιερωμένη στα 90 χρόνια από τον Μάη του 1936, στη Θεσσαλονίκη, και θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες, μαζί με το καινούριο τεύχος του «κόκκινου Αερόστατου».

Μία έκδοση που χρειάζεται να διαδοθεί πλατιά σε γονείς, που θέλουν να συζητήσουν με τα παιδιά τους, να δοθεί ως ένα «ξεχωριστό» δώρο σε μαθητές, να φτάσει σε πολλούς εκπαιδευτικούς, που προσπαθούν να «ανοίξουν τα μυαλά» των μαθητών τους, να τους διδάξουν την ιστορική αλήθεια, να τους διαπαιδαγωγήσουν ολόπλευρα.

Η συγγραφή της έκδοσης δεν αποδείχτηκε εύκολη υπόθεση. Ομως η κατακτημένη συλλογική πείρα αποτέλεσε πολύτιμο εφόδιο, για το τελικό αποτέλεσμα.

Αξιοποιήθηκε, έτσι, η μεθοδολογία προηγούμενων εκδόσεων, όπως για το 1821, τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, τη Μικρασιατική Εκστρατεία και Καταστροφή κ.τ.λ.

Η πείρα από τους φίλους του «κόκκινου Αερόστατου» και από εκπαιδευτικούς, που έχουν κάνει παρόμοιες συζητήσεις με παιδιά, για τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να γίνει η προσέγγιση ενός ιστορικού γεγονότος.

Ενώ, και οι γνώμες και σκέψεις, αυριανών δασκάλων και σημερινών φοιτητών των Παιδαγωγικών Τμημάτων, συνέβαλαν στη διαμόρφωση της δομής και του περιεχομένου της έκδοσης.

Σ' αυτήν τη βάση, η έκδοση δεν στηρίζεται μόνο στο κείμενο, που είναι προσαρμοσμένο σε μικρές ηλικίες. Δίνει βαρύτητα και στο επιλεγμένο φωτογραφικό υλικό, ώστε να αποτυπώνεται η πραγματικότητα, εμπνέοντας και όχι προκαλώντας δέος και φόβο. Γιατί τα παιδιά θα δουν απεργούς και αγώνες, θα δουν πρόσωπα αποφασισμένα να παλέψουν για το δίκιο τους, θα δουν συνομήλικούς τους να διαδηλώνουν μαζί με τους γονείς τους, που τότε εργάζονταν ακόμα και από 10 ετών σε εργασίες που σήμερα δεν υπάρχουν πια.

Ετσι, με αφορμή το κείμενο και τις φωτογραφίες, μπορεί να ανοίξει παράλληλα μία συζήτηση για την παιδική εργασία, για δουλειές που χάνονται, αλλά και νέες που εμφανίζονται. Τελικά, η κουβέντα μπορεί να φτάσει και στον ρόλο του ανθρώπου ως της κύριας παραγωγικής δύναμης. Του εργάτη που είναι αυτός που παράγει τον πλούτο της κοινωνίας. Τη σημασία της απεργίας, που παραμένει ισχυρό όπλο των καταπιεσμένων.

Αναδεικνύεται, επίσης, η Τέχνη, φανερώνοντας τον ρόλο της στην επίδραση της συνείδησης του κόσμου. Γι' αυτό από το αφιέρωμα δεν θα μπορούσαν να λείπουν έργα του χαράκτη Τάσου. Οπως και στίχοι από τον «Επιτάφιο», όπου γίνεται μία προσπάθεια, να εξηγηθεί το περιεχόμενο του ποιήματος.

Επίσης, στην έκδοση θα βρει κανείς χάρτη της Θεσσαλονίκης, με τα βασικά σημεία των γεγονότων. Αυτά βοηθάνε για να έχουν τα παιδιά μία σαφή εικόνα του χώρου όπου εκτυλίχθηκαν τα γεγονότα του Μάη. Ειδικά παιδιά από τη Θεσσαλονίκη, να αντιληφθούν, πως στους δρόμους που σήμερα περπατάνε, παίζουν, βγαίνουν μία βόλτα, πριν 90 χρόνια... δόθηκαν μεγάλοι αγώνες και μάχες. Ενώ, ο χάρτης μπορεί να αξιοποιηθεί, για ιστορικούς περιπάτους, με την ίδια την έκδοση να αποτελεί το βασικό περιεχόμενο μιας ξενάγησης, ή με την κατάλληλη διαμόρφωση ακόμα και ένα παιχνίδι «κρυμμένου θησαυρού».

Το τελικό, όμως, κείμενο, χρειαζόταν την «έγκριση» και αυτών στους οποίους απευθύνεται. Ηταν σημαντικό, πριν εκδοθεί, να διαβαστεί από παιδιά, ώστε να διαπιστωθεί αν τους αρέσει, αν το καταλαβαίνουν, αν τους μένει «κάτι» στο τέλος. Αλλά και να πουν γνώμες, παρατηρήσεις, ακόμα και για συντακτικά «λάθη» που ξεφεύγουν καμιά φορά και από τους μεγάλους. Ετσι, το τελικό κείμενο δεν μοιάζει πολύ με το αρχικό, όχι μόνο στη δομή, αλλά και σε εκφράσεις, σε ποια γεγονότα χρειαζόταν να επικεντρωθεί περισσότερο ή λιγότερο, πώς να «δένονται» όλα αυτά μεταξύ τους.

Τέλος, όπως γίνεται και με κάθε τεύχος του περιοδικού, στο site της «Σύγχρονης Εποχής» θα υπάρχει διαμορφωμένο εκπαιδευτικό υλικό, το οποίο μπορεί να αξιοποιηθεί για να εμπλουτίσει τη συζήτηση. Το υλικό θα περιλαμβάνει διάφορες μορφές, όπως σταυρόλεξο, ακροστιχίδα, συμπλήρωση διαλόγων σε κόμικ, ζωγραφική. Αλλά και πιο απαιτητικές δραστηριότητες που οξύνουν την κριτική σκέψη και δίνουν ρόλο στα παιδιά, όπως το να γράψουν μία ανταπόκριση ως δημοσιογράφοι σε εφημερίδα της εποχής, ένα γράμμα σε κάποιο φίλο τους κ.ά. Καθώς και δραστηριότητες που τους φέρνουν σε καλύτερη επαφή με τη Λογοτεχνία, όπως αξιοποίηση αποσπασμάτων από το έργο του Θέμου Κορνάρου, που αποτύπωσε τα γεγονότα του Μάη του 1936, αλλά και δραστηριότητες πάνω στον «Επιτάφιο», για να καταφέρει ένα παιδί να διαπιστώσει ότι το ποίημα δεν καταγράφει τα γεγονότα, αλλά τα συναισθήματα, τις σκέψεις και τις αποφάσεις που καλείται να πάρει, η μητέρα του Τάσου Τούση, που στο πρόσωπό της αποτυπώνεται ολόκληρος ο λαός.

Σε κάθε περίπτωση, η εκτίμηση είναι πως μέσα από την αξιοποίηση της συγκεκριμένης έκδοσης, τα παιδιά, όχι μόνο θα «πατήσουν καλύτερα στα πόδια τους», γιατί θα αποκτήσουν δύναμη και αυτοπεποίθηση από τη νέα γνώση που θα έχουν. Αλλά θα διαμορφώσουν και κριτήριο για τη στάση ζωής τους, μέσα από τα συμπεράσματα που εξάγονται, όταν θα διαπιστώσουν ότι «κάθε αγώνας αφήνει παρακαταθήκη για το μέλλον» και ότι «την πραγματική δύναμη την έχουν στα χέρια τους οι λαοί», αυτοί που «γράφουν την Ιστορία»!

Γιατί, χάρη στους παππούδες και τις γιαγιάδες τους, που βρέθηκαν στα οδοφράγματα του Μάη, και όλους όσοι κράτησαν τη σημαία του αγώνα ψηλά, τα σημερινά παιδιά είναι αυτά που θα χρωματίσουν με τα δικά τους χρώματα τις λαμπρές λεωφόρους του μέλλοντος!

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, τις τελευταίες μέρες σε πολλά σχολεία μαθητές βομβαρδίζουν τους εκπαιδευτικούς με ερωτήσεις για τους πραγματικούς βομβαρδισμούς.

Μέσα στα σπίτια μικρά παιδιά ρωτάνε: «Μαμά θα γίνει κι εδώ πόλεμος;»

Η ανησυχία των παιδιών και των εφήβων εκδηλώθηκε με ένταση όλες τις προηγούμενες μέρες μετά την έναρξη των βομβαρδισμών ΗΠΑ - Ισραήλ ενάντια στο Ιράν.

Την ίδια ώρα, ψυχολόγοι γυρνάνε στα κανάλια, διάφοροι, ειδικοί και μη, αρθρογραφούν στις αστικές εφημερίδες. Το μοτίβο ίδιο: «Διαβεβαιώστε τα παιδιά ότι είναι ασφαλή, ότι υπάρχουν άνθρωποι, κυβερνήσεις, διπλωμάτες, εθελοντές που δουλεύουν για την ειρήνη. Προστατεύστε τα. Δεν χρειάζεται να ξέρουν. Αρκεί να τους πούμε ότι ο πόλεμος είναι κάτι κακό, ότι είναι μακριά μας». Την ίδια ώρα γίνονται εκδρομές σε ΝΑΤΟικά στρατόπεδα, οργανώνονται πρωτοβουλίες με προσομοιωτές πτήσης F-16, στοχεύουν με προγράμματα επαγγελματικού προσανατολισμού στις Ενοπλες Δυνάμεις, σε ιδιωτικά σχολεία ανακοινώνουν μέτρα ασφαλείας σε περίπτωση ενεργοποίησης συναγερμών και σειρήνων.

Επιδιώκουν να καλλιεργήσουν στον λαό και τη νεολαία εφησυχασμό και εμπιστοσύνη στους «από πάνω» που «δουλεύουν για την ειρήνη», ενώ την ίδια ώρα στοχεύουν στη στράτευση των νέων στα πολεμοκάπηλα σχέδιά τους. Στο τελευταίο συνέδριο νεολαίας του ΝΑΤΟ ο Ρούτε είπε ότι το ΝΑΤΟ δεν μπορεί να προσαρμοστεί στο μέλλον χωρίς τη συμβολή, την ενέργεια, τη σκέψη των νέων. Ο επικεφαλής των ενόπλων δυνάμεων της Γαλλίας δήλωσε κυνικά ότι «πρέπει να αποδεχτούμε ότι θα χάσουμε τα παιδιά μας», ενώ δεν ξεχνιέται η ξεδιαντροπιά του υπουργού Εθνικής Αμυνας, Δένδια, που πρότεινε τα παιδιά με αυτισμό να εκπαιδεύουν drone για να σκοτώνουν πιο αποτελεσματικά, «ζηλεύοντας» το κράτος - δολοφόνο Ισραήλ.

Κανένας δεν προστατεύει τα παιδιά αποφεύγοντας τη συζήτηση για την πραγματικότητα που ζούμε. Αλλωστε τα παιδιά διαισθάνονται ότι κάτι συμβαίνει. Βλέπουν τις τηλεοράσεις να κλείνουν μόλις μπουν στο δωμάτιο, ακούν ψιθύρους, μισόλογα και τελικά νιώθουν μεγαλύτερη αγωνία. Οι έφηβοι βλέπουν σκηνές βίας, παρακολουθούν συγκεχυμένες, αντιφατικές, αντιδραστικές απόψεις στο διαδίκτυο. Αφήνοντάς τα μόνα τους να συνδέσουν τις σκόρπιες και ασύνδετες πληροφορίες δεν τα βοηθάμε. Μια από τις μεγαλύτερες πηγές άγχους και σύγχυσης προέρχεται από τη δυσκολία των ανθρώπων να ερμηνεύσουν τα γεγονότα, καθώς τότε ο κόσμος μοιάζει απρόβλεπτος και αβέβαιος. Απέναντι σε κάτι που δεν γνωρίζουμε και δεν ελέγχουμε αισθανόμαστε άγχος, φόβο, ανημποριά.

Είναι, λοιπόν, επιτακτικό και αναγκαίο να μιλήσουμε στα παιδιά για τον πόλεμο, να τα βοηθήσουμε να καταλάβουν γιατί γίνεται, τις αιτίες του. Να απαντήσουμε σε ερμηνείες που παρουσιάζουν τον πόλεμο ως κάτι τυχαίο, ανεξέλεγκτο, έξω από λογικές εξηγήσεις. Για παράδειγμα το φταίει «ο τρελός Τραμπ», πέρα από το ότι είναι ψέμα, προκαλεί μεγαλύτερο άγχος στα παιδιά. Αν ένας και μόνο «τρελός» μπορεί να προκαλεί τέτοιο κακό, τότε αυτό μπορεί να γίνεται διαρκώς, απρόβλεπτα, ανεξέλεγκτα, να κυριαρχεί. Μόνο όταν ο άνθρωπος ερμηνεύει ένα γεγονός, το κατανοεί, ξέρει γιατί και πώς προκαλείται, γνωρίζει πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί, μόνο τότε μπορεί να πατήσει στα πόδια του, μόνο τότε μπορεί να κινητοποιηθεί, ακόμα κι αν γνωρίζει πως αυτά που απαιτούνται είναι δύσκολα, ότι χρειάζονται θυσίες. Ξέρει όμως πως υπάρχει διέξοδος.

Μπορούμε να μιλήσουμε στα παιδιά και τους νέους για όλα αυτά. Δεν τους είναι ξένα. Αλλωστε, για τον πόλεμο διδάσκονται στο ίδιο το σχολείο. Το μάθημα της Ιστορίας από την Γ' Δημοτικού μιλάει κύρια για πολέμους. Γίνονται σχολικές γιορτές για ιστορικές επετείους που σχετίζονται με τους πιο σημαντικούς πολέμους της σύγχρονης Ιστορίας. Αραγε γιατί μπορούν να «καταλάβουν» για τον Τρωικό Πόλεμο ή για τους Περσικούς και δεν μπορούν να καταλάβουν για τον σημερινό;

Το ζήτημα λοιπόν δεν είναι αν μπορεί το παιδί να καταλάβει! Με τις κατάλληλες ηλικιακές προσαρμογές όλα μπορούν τα παιδιά να τα συλλάβουν. Το κρίσιμο είναι να μιλάς καθαρά, να λες την αλήθεια.

Ισως τα πιο μικρά παιδιά να μην μπορούν να καταλάβουν έννοιες όπως ενδοϊμπεριαλιστικοί ανταγωνισμοί, εξαγωγή κεφαλαίου, μάχη για την πρωτοκαθεδρία στο διεθνές ιμπεριαλιστικό κίνημα, όμως όλα μπορούμε να τα πούμε απλά, αν τα καταλαβαίνουμε οι ίδιοι. Ολα μπορούμε να τα εξηγήσουμε αν έχουμε καθαρό τι θέλουμε να γνωρίζουν τα παιδιά μας, οι μαθητές μας για τον πόλεμο. Θέλουμε να ξέρουν ότι:

• Ο κόσμος χωρίζεται σε τάξεις. Τον σημερινό κόσμο χωρίζει μια πολύ βαθιά κόκκινη γραμμή: Τα κέρδη, ο πλούτος των λίγων. Από τη μία υπάρχουν οι πολλοί, αυτοί που παράγουν τον πλούτο, και από την άλλη οι λίγοι, αυτοί που τον καρπώνονται, που τον αρπάζουν.
• Πάντα η Ιστορία προχωρά γιατί οι εκμεταλλευτές και οι εκμεταλλευόμενοι παλεύουν μεταξύ τους. Και ότι ανεξάρτητα πόσο καθυστερούσε η νίκη, πάντα η κοινωνία προχωρούσε προς τα μπρος και πάντα κινητήριος δύναμη είναι η ταξική πάλη.
• Αναζητώντας το μέγιστο κέρδος οι ισχυροί κάθε χώρας «βγαίνουν από τη χώρα τους» για να ληστεύουν τους λαούς και άλλων χωρών. Εκεί «συναντούν» κι άλλους ληστές. Συμμαχούν και συνεργάζονται μεταξύ τους για τη ληστεία των λαών, ανταγωνίζονται και πολεμούν για το ποιος θα τους ληστεύει περισσότερο. Ομως στη μάχη δεν πάνε οι ίδιοι. Στέλνουν τους λαούς για να σκοτώνονται. Πίσω από τις αντιθέσεις για τα κέρδη ανάμεσα στους ισχυρούς, πίσω από τους ανταγωνισμούς για τις σφαίρες επιρροής, για τους δρόμους της Ενέργειας, για τις σπάνιες γαίες, κρύβεται μία αντίθεση που δεν μπορεί να κοπάσει ποτέ, η ταξική.
• Από τον πόλεμο θα γλιτώσουμε οριστικά μόνο αν λυθεί αυτή η αντίθεση. Οι πόλεμοι θα λείψουν όταν θα ανατραπεί ο καπιταλισμός, το σύστημα που λειτουργεί για να κερδίζουν λίγοι από τη δουλειά των πολλών.
• Οι άνθρωποι σήμερα μπορούν να ζήσουν πολύ καλύτερα. Εχουν καταφέρει πολλά με τη δουλειά τους και μπορούν να χτίσουν μια κοινωνία που θα προσφέρει σε όλους όσα έχουν ανάγκη, τη σοσιαλιστική - κομμουνιστική.

Τώρα πια δεν λείπουν οι αφορμές για μία τέτοια συζήτηση. Ακόμα κι ένα παραμύθι το βράδυ, ένας χάρτης σε μία σχολική αίθουσα, ένα τραγούδι «για τον πόλεμο στο μακρινό το Ιράν», όλα μπορούν να προκαλέσουν την κουβέντα για να απαντηθούν οι προβληματισμοί των παιδιών.

Μιλώντας στα παιδιά για τον πόλεμο δεν θα τους δείξουμε την καταστροφή και τη δυστυχία. Αυτά τα ξέρουν. Ακούν για τις νεκρές μαθήτριες στο Ιράν, βλέπουν τα παιδιά στην Παλαιστίνη. Αντικρίζουν ξεριζωμένους πρόσφυγες. Δεν χρειάζονται άλλα τέτοια από εμάς. Το πιο σημαντικό, το πιο σπουδαίο είναι να τους αποκαλύψουμε αυτό που όλο το σύστημα προσπαθεί να τους κρύψει. Να τους δείξουμε τον δρόμο της διεκδίκησης, τον δρόμο για τη διέξοδο, τον δρόμο που οφείλουμε να ανοίγουμε γι' αυτά επιδιώκοντας να γίνονται με τις δυνάμεις τους, μικρές ή μεγαλύτερες, μέρος αυτού του δρόμου. Να τα γεμίσουμε με θέληση, θάρρος και αισιοδοξία για να τον βαδίσουν. Να τα ωθήσουμε να εμπνευστούν από συνομηλίκους τους, που έτυχε κι αυτοί να ζήσουν σε δύσκολους καιρούς και πάλεψαν με κέφι και ηρωισμό: Τα Αετόπουλα και οι ΕΠΟΝίτες. Να τους δείξουμε σήμερα τον δρόμο ένταξης στην ΚΝΕ.

Δεν υπάρχει πιο ισχυρή δύναμη για κάτι τέτοιο από το παράδειγμα. Ενας ενήλικος αδρανής, αμέτοχος, κλεισμένος στον μικρόκοσμό του δεν μπορεί να εμπνεύσει έναν νέο σε δράση και η δράση είναι καταλύτης της μαχητικότητας και της αισιοδοξίας. Ενας γονιός που εξηγεί στο παιδί ότι θα λείψει το απόγευμα γιατί έχει δουλειά στο συνδικάτο, που συμμετέχει στη διαδήλωση κρατώντας το από το χέρι, που κρατάνε μαζί το πανό, ένας εκπαιδευτικός που μαζί με τους μαθητές του σχηματίζουν με τις σχολικές τσάντες το σύνθημα «ΑΠΕΜΠΛΟΚΗ» στο προαύλιο, που κατεβαίνουν μαζί στη διαδήλωση για να φωνάξουν «Να κλείσουνε οι βάσεις», μπορούν να δημιουργήσουν μεγαλύτερη σιγουριά και αυτοπεποίθηση στα παιδιά από χίλιες φράσεις ότι «δεν συμβαίνει τίποτα».

Πρέπει λοιπόν και να ξέρουμε και να δρούμε. Χρειάζεται συνεχής ενημέρωση, μελέτη, συζήτηση ώστε να μπορούμε να κατανοούμε σε βάθος κάθε εξέλιξη και να μη μας ξαφνιάζει. Χρειάζεται μελέτη του «Ριζοσπάστη», της ΚΟΜΕΠ, βιβλίων, εκδόσεων κι άλλων επεξεργασιών. Απαιτείται η συμμετοχή στην καθημερινή πάλη, στο συνδικάτο, στην πολιτική δράση, στο πλάι του ΚΚΕ. Ενας ενήλικος που μπορεί να εξηγήσει τα γεγονότα, που δραστηριοποιείται για να επιδράσει σε αυτά, αποπνέει σιγουριά στο παιδί.

Αρα η γνώση της πολιτικής του ΚΚΕ, η συσπείρωση και η δράση δίπλα και μέσα από το ΚΚΕ, είναι, ας πούμε, και μία οφειλή απέναντι στα παιδιά μας στους σημερινούς καιρούς. Για να γίνει πραγματικότητα η βεβαιότητα πως πάντα θα ξημερώνει...