Η πρώτη προσπάθεια στην πεζογραφία του Νικόλα Ευαντινού έχει πολύ καλά στοιχεία. Δείχνει να έχει γνώση των εργαλείων του ως λογοτέχνης. Για παράδειγμα, σέβεται τη μορφή της πλοκής του είδους του διηγήματος, η οποία απαιτεί μια ανοδική πορεία προς την κορύφωση. Αυτό επιτυγχάνεται χωρίς σχηματικότητα, αλλά με φυσική εξέλιξη των επεισοδίων και προσεκτική διαχείριση της έντασης. Ως ποιητής δείχνει να μπορεί να ελέγξει τον ρυθμό και του πεζού λόγου, με διακυμάνσεις εκεί όπου χρειάζεται, ώστε να τονίσει αυτό που θέλει να περάσει, χωρίς να διαταράσσεται η συνοχή της αφήγησης.

Σημαντικά στο έργο του είναι και τα διακειμενικά στοιχεία. Πέρα από τα άμεσα εντοπίσιμα, όπως η «Γυναίκα της Γεράπετρος» σε συνομιλία με τη «Γυναίκα της Ζάκυθος», σε πολλά διηγήματα υπάρχει μια ευρύτερη συνομιλία με το είδος του παραμυθιού αλλά και με την εικονοποιία του ελληνικού μύθου συνολικά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η συνομιλία του γέροντα με τον Χάρο στα «Εφτά Χιλιόμετρα». Τα στοιχεία αυτά εντάσσονται οργανικά στην αφήγηση και δεν λειτουργούν απλώς ως διακοσμητικές αναφορές. Μάλιστα, στο πρώτο διήγημα, «Μαγεμένο μήλο», υπάρχει και το στοιχείο του μαγικού ρεαλισμού, κάτι που θα μπορούσε να υποστηριχθεί και για το «Τζόρνταν, ω!».

Οι εικόνες της παιδικής ηλικίας είναι έντονες, ενώ η θεματική της μνήμης, σε αντίθεση με το παρόν, καθώς και η πολλές φορές άρρητη αλλά έντονη παρουσία του ανεκπλήρωτου ονείρου αποτελούν βασικούς άξονες της συλλογής. Σε αρκετές περιπτώσεις, το παρελθόν επιστρέφει όχι απλά ως αφήγηση, αλλά ως εμπειρία, που επιμένει, επηρεάζει και συχνά αμφισβητεί τις επιλογές των προσώπων. Αυτό πραγματώνεται μέσα από πολλές μορφές προσωπικού λόγου, από το παιδικό ημερολόγιο μέχρι και την εμφάνιση οραμάτων από το παρελθόν στον ενήλικο εαυτό. Η εστίαση, επίσης, είναι συχνά εσωτερική και, σχεδόν στα μισά διηγήματα, πρωτοπρόσωπη.

Το σημαντικό, όμως, για τον προσωπικό λόγο στη συλλογή είναι ότι χρησιμοποιείται ως εργαλείο για να αγγιχτούν θέματα όχι καθαρά προσωπικά, αλλά κοινωνικά σημαντικά. Τα διηγήματα «Δρεπάνι», «Τζόρνταν, ω!» και «Τρεις μέρες» έχουν κάποιες από τις πιο δυνατές σελίδες της συλλογής, ακριβώς γιατί τάσσονται με το πλευρό των αδυνάτων - κάτι που ο συγγραφέας αξίζει να συνεχίσει να κάνει με την πένα του, χωρίς φόβο.

Συνολικά, πιστεύουμε ότι το «Τράνταγμα» είναι ένα βιβλίο που αξίζει να διαβαστεί. Η εμπειρία του συγγραφέα στην ποίηση και η γνώση των εργαλείων του κάνουν την πρώτη αυτή προσπάθεια στο πεζό να μη φαίνεται πρωτόλεια. Θα είχε ενδιαφέρον να τον δούμε να δοκιμάζεται και σε πιο μακροσκελείς μορφές, όπως το μυθιστόρημα, όπου η αφηγηματική του φωνή θα μπορούσε να αναπτυχθεί ακόμη περισσότερο - πιθανότατα με εξίσου καλά αποτελέσματα.

Στην Ερώτηση προς τους υπουργούς Πολιτισμού και Εσωτερικών σημειώνεται:

«Η κατάρρευση μεγάλου τμήματος του δυτικού εξωτερικού τοίχου στο ιστορικό Φρούριο Ιτζεδίν, στο Καλάμι Χανίων, αποτελεί τραγική επιβεβαίωση της εγκατάλειψης ενός από τα πιο σημαντικά ιστορικά - πολιτιστικά μνημεία που είναι συνδεδεμένο με τους λαϊκούς αγώνες, τις θυσίες και την ιστορική μνήμη του λαού μας και το οποίο έχει χαρακτηριστεί ως διατηρητέο μνημείο από το 1986.

Η κατάσταση αυτή μεγαλώνει την αγανάκτηση στην Κρήτη για την εγκατάλειψη του Ιτζεδίν, που είχε ως αποτέλεσμα άλλη μία καταστροφή, μετά από αυτές που σημειώθηκαν το 2021 και το 2023, οπότε κατέρρευσε μέρος από τον εξωτερικό μαντρότοιχο, το διοικητήριο και τον ανατολικό προμαχώνα του φρουρίου. Μάλιστα, η κατάρρευση του κτιρίου στη δυτική πλευρά εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους και για τους διερχόμενους οδηγούς.

Ειδικότερα, ο ιστορικός αυτός τόπος μνήμης του Ιτζεδίν, αντίστοιχος της Μακρονήσου και της Γυάρου, συνδέεται με ηρωικές σελίδες της σύγχρονης Ιστορίας της πατρίδας μας, που αφορούν όχι μόνο τον Ν. Χανίων, αλλά συνολικά τη χώρα μας. Είναι τόπος μαρτυρίου και αγώνα για εκατοντάδες κομμουνιστές, αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης και πολιτικούς κρατούμενους, που βασανίστηκαν στα κάτεργά του.

Ωστόσο, με ευθύνη όλων των κυβερνήσεων ΝΔ - ΣΥΡΙΖΑ - ΠΑΣΟΚ το μνημείο είναι κλειστό για το κοινό, δεν προχωράνε οι απαραίτητες εργασίες αποκατάστασής του, ενώ με την πάροδο του χρόνου και λόγω της απουσίας συντήρησης, δέχεται όλο και μεγαλύτερες καταπονήσεις και σοβαρότερες βλάβες.

Αποψη από την κατάρρευση του εξωτερικού τοίχου

Ευθύνη έχει και η τοπική/ περιφερειακή διοίκηση, Περιφέρεια Κρήτης - δήμος Χανίων, που δεν υπήρξε μέριμνα για την προστασία του ιστορικού φρουρίου του Ιτζεδίν. Κι ενώ η παραχώρηση στον δήμο Χανίων έχει ολοκληρωθεί, δεν έχει προχωρήσει η προγραμματική σύμβαση - για την οποία γίνεται συζήτηση από το 2020 - με αντικείμενο την αποκατάσταση και την ανάδειξή του.

Απέναντι σε αυτά, το ΚΚΕ, το Παράρτημα Χανίων της ΠΕΑΕΑ - ΔΣΕ και μαζικοί φορείς, χρόνια τώρα, έχουν κάνει πολύμορφες παρεμβάσεις, απαιτώντας να πραγματοποιηθούν όλες οι διαδικασίες για τη διάσωση του Ιτζεδίν, με ευθύνη και χρηματοδότηση του κράτους, χωρίς εμπλοκή ιδιωτών, ώστε να αποδοθεί στον λαό των Χανίων, στη νεολαία της περιοχής και τους επισκέπτες απ' όλη τη χώρα και τον κόσμο, για την ανάδειξη της Ιστορίας του λαϊκού κινήματος του τόπου. Αποκορύφωμα των συνεχόμενων προσπαθειών από πλευράς του ΚΚΕ και της ΚΝΕ για τη διάσωση του Ιτζεδίν ήταν τα Φεστιβάλ στα 90 και στα 100 χρόνια του ΚΚΕ που πραγματοποιήθηκαν στο ιστορικό φρούριο, ενώ οι Κομματικές Οργανώσεις της ΤΕ Χανίων του ΚΚΕ έχουν συγκεντρώσει υπογραφές του λαού των Χανίων για να διασωθεί το φρούριο του Ιτζεδίν».

Με δεδομένο ότι η πρόσφατη κατάρρευση του τείχους αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει πλέον κανένα περιθώριο καθυστέρησης στο ζήτημα της διάσωσης του ιστορικού φρουρίου Ιτζεδίν, οι βουλευτές του ΚΚΕ που υπογράφουν την Ερώτηση, Μανώλης Συντυχάκης, Γιάννης Δελής, Σεμίνα Διγενή, Μαρία Κομνηνάκα ρωτούν τους υπουργούς σε ποιες κατεπείγουσες ενέργειες θα προβεί η κυβέρνηση ώστε:

«Να αποκατασταθεί άμεσα, με ευθύνη και χρηματοδότηση του κράτους, το ιστορικό φρούριο του Ιτζεδίν και να αποδοθεί στο κοινό για να το επισκεφτεί και να γνωρίσει σημαντικές πλευρές από την Ιστορία του λαού μας, για να μπορεί να αξιοποιείται από τον λαό και τη νεολαία, ως χώρος ιστορικής μνήμης, πολιτισμού και εκπαίδευσης χωρίς καμία επιχειρηματική εκμετάλλευση».