Στην Αγορά Αργύρη, η Fabbricato Art Platform παρουσιάζει, έως τις 21 Μάρτη, την έκθεση «Ανθρωπόμορφες ρωγμές +», μια εικαστική πρόταση που αντιμετωπίζει την τέχνη ως πράξη μνήμης, σύγκρουσης και διεκδίκησης.

Στην έκθεση παρουσιάζονται πάνω από 120 έργα ζωγραφικής, γλυπτικής, κεραμικής των πέντε καλλιτεχνών.

Με αφορμή την παρουσίαση στην Πάτρα, συνομιλήσαμε με τους Τάκη Βαρελά, Δημήτρη Δήμου, Γιάννη Κλεφτογιάννη, Μιρένα Φερλέμη και Τίμο Χατζηλαγό για το συλλογικό εγχείρημα και τις ενότητες έργων που παρουσιάζουν.

«Το "+" δεν είναι διακοσμητικό. Είναι βάρος και ευθύνη. Δηλώνει εμβάθυνση. Σε μια εποχή που η τέχνη συχνά εγκλωβίζεται στην ουδετερότητα, επιλέγω συνειδητά να μετατρέψω τον χρωστήρα μου σε εργαλείο ανάκλησης μνήμης και διεκδίκησης. Η ατομική έκφραση αποκτά νόημα μόνο όταν συναντά τη συλλογική δυναμική των ανθρώπων της εργασίας», σημείωσε ο Τάκης Βαρελάς στην ερώτησή μας σχετικά με το ότι ακόμα και ο τίτλος της έκθεσης, «Ανθρωπόμορφες ρωγμές +» δηλώνει μια συνέχεια.

Οσο για το τι σημαίνει αυτό για την καλλιτεχνική ομάδα ο Γιάννης Κλεφτογιάννης ανέφερε ότι «για εμάς η συνέχεια είναι οργανική. Δεν λειτουργούμε ως άθροισμα ατομικών προτάσεων. Η ομάδα είναι ένα κοινό εργαστήριο σκέψης και πράξης. Κάθε έργο συνομιλεί με το άλλο και εντάσσεται σε μια ευρύτερη αφήγηση αντίστασης». Από τη μεριά της η Μιρένα Φερλέμη στάθηκε στο ότι είναι η συνέχεια μιας ανάγκης. «Να μη συνηθίσουμε το σκοτάδι. Παρά τις ρωγμές και τις πτώσεις, υπάρχει η δυνατότητα της ανάτασης. Αυτό το στοιχείο επιμονής μάς ενώνει».

Η συζήτηση προχωρά εστιάζοντας στο τι παρουσιάζεται στην έκθεση.

Ο Τάκης Βαρελάς στην ερώτησή μας ποιες είναι οι νέες ενότητες που παρουσιάζει, τονίζει ότι «στην ενότητα "Barcode of the Life" αποτυπώνω την προσπάθεια της σύγχρονης εξουσίας να μετατρέψει την ανθρώπινη ύπαρξη σε απρόσωπο κωδικό. Η ζωή γίνεται μετρήσιμο μέγεθος προς εκμετάλλευση. Εκεί γεννιούνται οι "ανθρωπόμορφες ρωγμές" - όταν η ανθρώπινη υπόσταση υποτάσσεται στους νόμους της αγοράς.

Η δεύτερη ενότητα, "Ολα είναι δρόμος", συμβολίζει τη ρήξη. Ο δρόμος δεν είναι απλώς διαδρομή, είναι πεδίο σύγκρουσης και ενότητας. Ξεκινά από τα ναυπηγεία, τα ορυχεία, τις μεταλλουργίες και φτάνει στη ζώσα δράση που διεκδικεί απελευθέρωση. Τα έργα δεν διεκδικούν μόνο χώρο έκθεσης, αλλά χώρο στη συνείδηση του θεατή».

Στα έργα του Γιάννη Κλεφτογιάννη, η ρωγμή μοιάζει με έκρηξη. Τι είναι αυτό που επιθυμεί να καταγράψει; Οπως μας λέει ο ίδιος, «η νέα ενότητα των 25 έργων γεννήθηκε από την ανάγκη να καταγράψω τη μεταμόρφωση της ανθρώπινης συνθήκης μέσα στο καμίνι του πολέμου. Από το "Δεν είναι παιχνίδι" μέχρι την "Καμένη γη", καταγράφω τον κυνισμό της ισχύος. Οι μορφές εμφανίζονται ανώνυμες, σχεδόν διαλυμένες μέσα σε μαύρα και πορφυρά πεδία.

Ωστόσο η ρωγμή δεν είναι μόνο τραύμα. Είναι και πέρασμα. Με το μελάνι και το κάρβουνο η επιφάνεια γίνεται πεδίο σύγκρουσης, αλλά και δυνατότητας. Με ενδιαφέρει η στιγμή μετάβασης - από τη στάχτη στο φως. Ο άνθρωπος δεν είναι μόνο σκιά, είναι και δημιουργός».

Το έργο του Δημήτρη Δήμου χαρακτηρίζεται από έντονη ταξική σημειολογία. Οπως μας λέει ο δημιουργός, πηγάζει από τις ρίζες του. «Τα δημιουργικά μου ερεθίσματα είναι βαθιά συνδεδεμένα με την τάξη των γεννητόρων μου. Μεγάλωσα μέσα στον μόχθο και την αξιοπρέπεια. Η ανάγκη μου είναι να καταγράψω τον αγώνα για το πανανθρώπινο δικαίωμα στην ελευθερία και στη ζωή.

Το σύνολο του έργου μου διακρίνεται από ενότητα και συνοχή, με επίκεντρο την ανθρώπινη μορφή. Οι "σηματωροί" μου είναι ακέφαλοι, γιατί δεν με ενδιαφέρει το πρόσωπο αλλά η στάση του σώματος. Το σώμα κάνει ένα βήμα μπροστά. Δηλώνει επιμονή και αταλάντευτη βούληση για ζωή».

Ο ίδιος θεωρεί το έργο του πολιτική πράξη. «Θέλω να υμνήσω την πάλη για τη ζωή σε όλες τις πτυχές της - από την καθημερινή βιοπάλη έως τις λαμπρές στιγμές του οργανωμένου αγώνα. Στρατεύομαι συνειδητά στο πλευρό της εργατικής τάξης και αποτυπώνω τη δική της "Οδύσσεια". Οχι απλώς για επιβίωση, αλλά για ζωή με αξιοπρέπεια. Οπως λέω συχνά: "Και ήρθαν χρόνοι αναγκεμένοι: Ο χοϊκός με το αιώνιο να μετρηθεί"», επισημαίνει.

Ο Τίμος Χατζηλαγός ως κεραμίστας μας εξηγεί πώς εντάσσεται το υλικό του σε αυτή τη θεματική των «ρωγμών». «Ο πηλός είναι από μόνος του μια ύλη που κουβαλά τη μνήμη της γης και της εργασίας. Στα έργα μου η ρωγμή δεν είναι ατύχημα, είναι συνειδητό ίχνος. Το ψήσιμο, η φωτιά, η πίεση μεταμορφώνουν το υλικό, όπως οι κοινωνικές συνθήκες μεταμορφώνουν τον άνθρωπο. Με ενδιαφέρει η στιγμή όπου το εύθραυστο γίνεται ανθεκτικό. Η κεραμική δεν είναι διακοσμητική παρουσία στην έκθεση, είναι μια υλική μαρτυρία για το πώς η γη, όταν περάσει από τη φωτιά, αποκτά νέα μορφή και δύναμη».

Ενώ σχολιάζοντας την εποχή μας και τις καθημερινές ολοένα και πιο επικίνδυνες εξελίξεις, ο Τ. Χατζηλαγός μας λέει πώς νοηματοδοτείται για τον ίδιο η έννοια της ειρήνης.

«Σε μια κοινωνία που σπαράσσεται από εκμετάλλευση, πολέμους, φτώχεια και προσφυγιά, η ειρήνη δεν είναι αφηρημένη έννοια. Ενσαρκώνεται στην ίδια την ανθρώπινη φύση. Προβάλλει ως απαίτηση της ύπαρξης του ανθρώπου - άλλοτε ως ανεκπλήρωτο στοιχείο και άλλοτε ως λόγος της ίδιας του της ύπαρξης. Είναι μια αρχέγονη και διαχρονική ανάγκη, συνυφασμένη με την πράξη της δημιουργίας, η οποία αποτελεί τον πιο ουσιαστικό δρόμο για την ανατροπή της τραγικής πραγματικότητας».

Τέλος, η Μιρένα Φερλέμη μάς μιλά για το πώς το σώμα στο έργο «Αυτοψία» γίνεται κεντρικό σύμβολο. «Το σώμα δεν είναι ατομικό. Είναι συλλογικό. Φέρει πάνω του το βάρος της εποχής, χαραγμένο στις ρωγμές του χρόνου. Οι εφημερίδες που ενσωματώνω λειτουργούν ως τεκμήρια της επικαιρότητας και της κυρίαρχης αφήγησης της εξουσίας.

Η πτώση που απεικονίζεται δεν είναι τέλος. Είναι η αρχή της ανάτασης. Με ενδιαφέρει να προσκαλέσω τον θεατή να αναγνωρίσει τη δύναμη που υπάρχει μέσα μας για να σηκωθούμε και να συνεχίσουμε».

Κλείνοντας δεν μπορούμε να μη ρωτήσουμε για το ποιος είναι τελικά ο ρόλος της τέχνης για τους ίδιους σήμερα.

Ο Τ. Βαρελάς μάς λέει «να μην είναι ουδέτερη». «Να φωτίζει το αίτιο της βίας και να αρνείται την κανονικότητα της καταστροφής», αλλά και «να υμνεί την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και να δείχνει πως ο τροχός της Ιστορίας μπορεί να γυρίσει», σημειώνουν ο Γ. Κλεφτογιάννης και ο Δ. Δήμου αντίστοιχα. Για την Μ. Φερλέμη είναι «να κρατά τη ρωγμή ανοιχτή ως δυνατότητα φωτός» και για τον Τ. Χατζηλαγό «να θυμίζει ότι μέσα από τη γη και τη φωτιά γεννιέται νέα μορφή».

Την επιμέλεια της έκθεσης έχει η ιστορικός τέχνης Σαββίνα Λίτση.

Μέρες και ώρες λειτουργίας: Δευτέρα έως Παρασκευή 09.00 - 14.00 και 17.00 - 21.00, Σάββατο 09.00 - 14.00. Κυριακή κλειστά.

Τα σοβαρά αυτά προβλήματα, σε συνδυασμό και σύνδεση με τη γενικότερη κυβερνητική και ευρωενωσιακή αντεργατική πολιτική (ακρίβεια, επίθεση στις ΣΣΕ, 13ωρη δουλειά κ.ά.) μέσα στο κλίμα της πολεμικής προετοιμασίας και με την ενεργητική συμμετοχή της χώρας στις πολεμικές συγκρούσεις, δημιουργούν μια κατάσταση εκρηκτική, κάνουν το ποτήρι να ξεχειλίζει. Η συνολική κατάσταση σήμερα υπαγορεύει τη συνέχιση αυτού του αγώνα με επιμονή, με ακόμη μεγαλύτερη συμμετοχή και πρωτοβουλία, με κλιμάκωση.

Είναι θετικό ότι από το ξεκίνημά της η αγωνιστική κινητοποίηση των ηθοποιών έβαλε στο στόχαστρο τον πραγματικό υπεύθυνο για την εργασιακή τους κατάσταση, αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι η υπογραφή ΣΣΕ δεν είναι ένα ζήτημα επικοινωνιακό, δεν είναι υπόθεση πολλών συναντήσεων, αλλά αγώνα, διεκδίκησης και επιβολής. Συνδέοντας την απεργιακή τους δραστηριότητα με παρεμβάσεις στο κοινό που αμέσως ανταποκρίθηκε στο κάλεσμά τους, επιτυγχάνοντας τη στήριξή τους από άλλους συντελεστές των παραστάσεων όπως οι μουσικοί και οι τεχνικοί που απέργησαν μαζί τους, επιδιώκοντας και δεχόμενοι την αλληλεγγύη από διεθνούς φήμης καλλιτέχνες και σωματεία ηθοποιών ανά τον κόσμο, κατάφεραν μετά από χρόνια να ασκήσουν πραγματική πίεση στην εργοδοσία.

Πράγματι στο θέατρο, πίσω από τη λάμψη και τους προβολείς, συγκρούονται αντικειμενικά δύο γραμμές. Η μία είναι η κοινωνική ανάγκη για θέατρο που ανεβάζει τον άνθρωπο, η ανάγκη των πραγματικών συντελεστών μιας παράστασης, των εργαζομένων στο θέατρο καλλιτεχνών, τεχνικών κ.ά. να μπορούν να αφοσιωθούν σε αυτό που αγαπάνε. Τα παραπάνω συγκρούονται με τα κέρδη των επιχειρηματιών του κλάδου, που χυδαία αντιμετωπίζουν τους ηθοποιούς ως κόστος, την τέχνη ως εμπόρευμα, το θέατρο ως «μαγαζί», όπως κυνικά το χαρακτήρισαν δημόσια κάποιοι εργοδότες.

Στον αγώνα για ΣΣΕ, που είναι οξυγόνο και ελπίδα για τον κλάδο, οι κομμουνιστές πρωτοστατούν υπερασπιζόμενοι με συνέπεια και σταθερότητα τα δικαιώματα των εργαζομένων στον κλάδο απέναντι στις απαιτήσεις της εργοδοσίας. Αντίθετα, η προηγούμενη ηγεσία του ΣΕΗ προωθούσε την αντίληψη της «συνεργασίας» μαζί της, διαχωρίζοντας τους εργοδότες σε καλούς και κακούς και σπέρνοντας την αυταπάτη ότι κάποιοι «καλοί» θα συμπονέσουν τους ηθοποιούς. Αποσιωπούσαν δηλαδή το ότι όλοι ανεξαίρετα οι εργοδότες επιδιώκουν την εκμετάλλευση των εργαζομένων για αύξηση της κερδοφορίας τους στο πλαίσιο του μεταξύ τους ανταγωνισμού.

Ακόμα πριν ξεκινήσουν οι απεργίες, κάποιοι από αυτούς έλεγαν ότι δεν θα πετύχουν. Αυτά οδηγούσαν σε βολική καθυστέρηση για την εργοδοσία. Καθυστέρηση που κράτησε πάνω από έναν χρόνο, καλλιεργώντας και τη λογική της ανάθεσης κοινών προβλημάτων στο ΔΣ. Στον σημερινό αγώνα, οι άλλες δυνάμεις εγκατέλειψαν το τιμόνι του ΣΕΗ την πιο κρίσιμη ώρα. Χαρακτηριστικά, μετά την απεργία στις 27 Δεκέμβρη έσπερναν την ηττοπάθεια, λέγοντας ότι «ο αγώνας απέτυχε, είμαστε στο μηδέν». Με τη στάση τους καλλιεργούσαν την εντύπωση ότι το ΣΕΗ μπορεί να τα βρει με την εργοδοσία, αφού μέλη δύο παρατάξεων του ΔΣ ήταν οι μόνοι ηθοποιοί που πήγαν σε φιέστα της εργοδοσίας, απέναντι σε έναν κλάδο που δεν ξεγελάστηκε. Η παραπάνω στάση, για άλλους λόγους για την κάθε δύναμη, βοηθά στην πράξη τη γραμμή της εργοδοσίας που θέλει τη διάσπαση του κλάδου και την απογοήτευση. Είναι σίγουρο ότι αν υιοθετούνταν τα παραπάνω από το ΣΕΗ, δεν θα μπορούσε να είναι αντάξιο των περιστάσεων, οι ηθοποιοί θα ήταν προκαταβολικά χαμένοι.

Ομως οι ηθοποιοί θέλουν ένα ΣΕΗ, όπου να μπορούν να ακουμπήσουν τις προσδοκίες και τις ανάγκες τους, ένα ΣΕΗ που να οδηγεί τον αγώνα και όχι να υποτάσσεται και να σιωπά. Αντίστοιχα, θέλουν μια Ομοσπονδία που θα στηρίζει τις διεκδικήσεις τους, αντί να βάζει εμπόδια και τρικλοποδιές, όπως έκανε η σημερινή ηγεσία της ΠΟΘΑ, που προσπάθησε να τον σταματήσει σέρνοντάς τον στη διαιτησία.

Πράγματι, στη θητεία της σημερινής διοίκησης του ΣΕΗ, οι ηθοποιοί με εμπιστοσύνη στην κατεύθυνση που ακολούθησε, είχαν σημαντικές κατακτήσεις και νέα ποιοτικά χαρακτηριστικά στη δράση τους.

Υπογράφηκαν συμβάσεις με αυξήσεις σε ΚΘΒΕ και Εθνικό Θέατρο. Στο Εθνικό Θέατρο η προσπάθεια της διοίκησης να περάσει στη σύμβαση όλο το νομικό οπλοστάσιο που επεκτείνει τον εργάσιμο χρόνο δεν πέρασε.

Δεκάδες εργατικές υποθέσεις, δεδουλευμένα, αποζημιώσεις, κερδήθηκαν υπέρ των ηθοποιών.

Η ΣΣΕ στο ελεύθερο θέατρο έγινε πρώτο θέμα συζήτησης και απεργιακής διεκδίκησης από όλο τον κλάδο, με συμμετοχή που ξεπέρασε το 90%.

Αναπτύχθηκε η συμμαχία μισθωτών και αυτοαπασχολούμενων ηθοποιών, που δημιουργούν μεταξύ τους μικρές θεατρικές ομάδες, γιατί όλοι πλήττονται από την ίδια αντιλαϊκή πολιτική.

Ο αγώνας αγκαλιάστηκε από όλες τις ειδικότητες του θεάτρου, αλλά και από το κοινό, τον φυσικό αποδέκτη της τέχνης.

Οι ηθοποιοί δεν κλείστηκαν αποκλειστικά στα κλαδικά τους αιτήματα. Δέθηκαν με τις αγωνιστικές δυνάμεις του υπόλοιπου εργατικού - λαϊκού κινήματος, για να αντιμετωπίσουν τα μικρά και τα μεγάλα προβλήματα που τους βασανίζουν.

Μαζί με τους σπουδαστές των δραματικών σχολών, τους αυριανούς συναδέλφους τους παλεύουν ενάντια στο νομοσχέδιο - κοροϊδία για την Ανώτατη Σχολή Παραστατικών Τεχνών, που φέρνει η κυβέρνηση, παλεύοντας για ουσιαστική αναβάθμιση των καλλιτεχνικών σπουδών.

Η σημερινή πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα ενός κόσμου που σαπίζει και απειλεί με καταστροφές όλη την ανθρωπότητα διαμορφώνει προϋποθέσεις για γενικότερο προβληματισμό. Η μαζική συμμετοχή των ηθοποιών στον παρατεταμένο αγώνα τους δείχνει ότι αυτά που τους καταπιέζουν είναι ακόμη πιο πολλά από την απουσία μιας σύμβασης.

Ειδικά σ' αυτήν τη συγκυρία το ιστορικό σωματείο των ηθοποιών, το ΣΕΗ, χρειάζεται να συνεχίσει να είναι η δύναμη των ηθοποιών, να συνεχίσει να στριμώχνει την εργοδοσία και την κυβέρνηση. Γι' αυτό είναι όρος να ανανεωθεί, να ενισχυθεί στις επερχόμενες εκλογές για ανάδειξη νέου ΔΣ το ψηφοδέλτιο που απαρτίζεται από τους κομμουνιστές και άλλους απεργούς, αγωνιστές, με το όνομα «Δημοκρατική Ενότητα Ηθοποιών». Σε τελευταία ανάλυση, κρίνεται το αν στο ΣΕΗ θα ακολουθηθεί γραμμή σύγκρουσης ή ταξικής συνεργασίας και προσαρμογής στις προδιαγραφές της κυβερνητικής πολιτικής, της ΕΕ και των εργοδοτών.

Το θέατρο μπορεί σήμερα να απελευθερωθεί μόνο αν φύγει από την εξίσωση του κέρδους. Γι' αυτό ο αγώνας που κρίνεται σήμερα και μέσα από τον αγώνα για Σύμβαση, είναι αγώνας που συγκρούεται με την καρδιά του σημερινού συστήματος. Αγώνας που είναι ανάγκη να δυναμώσει στους ηθοποιούς, σε όλους τους καλλιτέχνες.

Η αληθινή τέχνη είναι εχθρική για τον καπιταλισμό, γιατί μπορεί να αμφισβητήσει τη σημερινή βαρβαρότητα, να οξύνει τον νου, γιατί ο άνθρωπος δεν είναι εργαλείο, αλλά ξέρει να σκέφτεται. Η αληθινή τέχνη δεν είναι ο ανιστόρητος και ωμός αντικομμουνισμός που μεγαλώνει σε μεγάλα φεστιβάλ και παραγωγές, δεν είναι να διαφημίζουμε την «εθνική συμφιλίωση» που δεν υπήρξε ποτέ.

Η αληθινή τέχνη υπηρετεί και μιλάει για το συμφέρον των πολλών, για αυτό είναι ύψιστης σημασίας οι ηθοποιοί να πάρουν θέση στο πλάι των λαών που δοκιμάζονται όπως της Παλαιστίνης, του Ιράν, του Λιβάνου, της Κούβας τόσο με την τέχνη τους όσο και με τη στάση, την τοποθέτηση και τους αγώνες τους. Να παλέψουν μαζί με τον λαό για άμεση απεμπλοκή της χώρας, να κλείσουν οι βάσεις του ΝΑΤΟ, να επιστρέψουν τώρα όλες οι αποστολές που είναι εκτός συνόρων. Να μη δεχτούν στο όνομα καμίας χρηματοδότησης την «πολεμική κουλτούρα» των φερέτρων στην οποία τους καλούν με χαμόγελα, ο υπ. Αμυνας, η πρέσβειρα των ΗΠΑ κ.ά.

Οι ηθοποιοί σε αυτές τις συνθήκες πρέπει συνολικά να μείνουν «επί σκηνής» για τα μεγάλα γεγονότα που ζούμε και θα ζήσουμε. Σε αυτήν την προσπάθεια είναι κρίσιμο το ΣΕΗ να είναι δικό τους. Των ηθοποιών. Στήριγμα των αγώνων τους. Και οι κομμουνιστές θα δώσουν όλες τους τις δυνάμεις γι' αυτό.