Ενας από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες που καταπιάστηκαν με το ζήτημα της πίστης ήταν ο Λουίς Μπουνιουέλ, ο οποίος το 1939, μετά το τέλος του Ισπανικού Εμφυλίου, καταφεύγει στις ΗΠΑ και το Μεξικό, όπου γυρίζει αρκετές από τις ταινίες του.

Λίγο πριν επιστρέψει στην Ισπανία γυρίζει τη «Ναζαρέν» (Nazaren, 1959)... Βρισκόμαστε στο Μεξικό του προηγούμενου αιώνα, στη διάρκεια της δικτατορίας του Ντιάζ, και γινόμαστε μάρτυρες της φτώχειας και της ανέχειας σε όλο της το μεγαλείο. Παρακολουθούμε τον Ναζαρέν, έναν ιερέα, να προσπαθεί να επιβιώσει μέσα στην προκατάληψη και την αμάθεια και να σώσει κάποιους ανθρώπους. Ο περίγυρός του όμως δείχνει τη δυσπιστία και την έχθρα του απέναντι στο πρόσωπό του, εκτός από δυο γυναίκες της περιοχής. Η πίστη του Ναζαρέν στην ύπαρξη του Θεού αρχίζει να κλονίζεται. Η ταινία αποτελεί την κινηματογραφική διασκευή ενός βιβλίου του Ισπανού συγγραφέα Μπενίτο Περέθ Γκαλδός και απέσπασε το διεθνές βραβείο στο Φεστιβάλ Καννών το 1959.

Το 1960 ο δικτάτορας Φράνκο τον καλεί να επαναπατριστεί, ως τον σημαντικότερο Ισπανό σκηνοθέτη, και να γυρίσει ό,τι ταινία επιθυμεί. Εκείνος γυρίζει τη «Βιριδιάνα» (Viridiana, 1961)... Η Βιριδιάνα είναι μια σχεδόν άγνωστη αγία, που έζησε την ίδια εποχή με τον Αγιο Φραγκίσκο της Ασίζης. Η Βιριδιάνα είναι μια δόκιμη καλόγρια, που επισκέπτεται πριν κλειστεί στο μοναστήρι τον μοναδικό συγγενή της, ο οποίος μετά τον θάνατο της γυναίκας του ζει μόνος του. Η νεαρή μοιάζει καταπληκτικά με την πεθαμένη σύζυγό του και ο θείος της την ερωτεύεται, αλλά εκείνη δεν θέλει να ζήσει μαζί του κι εκείνος κρεμιέται από ένα δέντρο. Για να εξιλεωθεί, πιστεύοντας ότι αυτή είναι η αιτία της πράξης του θείου της, γυρίζει στο κτήμα και κάνει τα πάντα για να βοηθήσει τους φτωχούς, τους οποίους μαζεύει στο σπίτι της... Η ταινία απαγορεύεται στην Ισπανία και προκαλεί την οργή του Βατικανού. Ο Φράνκο διατάζει να καούν όλες οι κόπιες, αλλά μία διαφεύγει και πάει στο Φεστιβάλ των Καννών, όπου κερδίζει τον Χρυσό Φοίνικα. Ο ίδιος ο Μπουνιουέλ, μιλώντας για τη «Βιριδιάνα», αναφέρει ότι είναι μια «πολύ ισπανική ταινία» και πως πιστεύει ότι σ' αυτήν περιέχονται τα περισσότερα από τα στοιχεία που τον «καίνε» και «τρέφουν το ενδιαφέρον» του.

Ακολουθεί «Ο Σιμών της Ερήμου» (Simon del Desierto, 1965). Η ταινία αφηγείται την ιστορία του Σιμών, ενός ασκητή που ζει επί χρόνια στην κορυφή μιας στήλης στην έρημο και εμείς παρακολουθούμε τις συνεχείς προκλήσεις που αντιμετωπίζει από τα... «εγκόσμια». Ακολουθεί «Ο Γαλαξίας» (La Voie Lactee, 1969), που αντικατοπτρίζει συμβολικά την ιστορία της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας με τις αιρέσεις, τα σχίσματα, τα δόγματα στον χώρο και τον χρόνο.

Ο Ινγκμαρ Μπέργκμαν εξερεύνησε τη θρησκευτική πίστη μέσα από μια πιο υπαρξιακή διάσταση στην περίφημη Τριλογία της «Σιωπής του θεού» ή της «Πίστης» («Μέσα από τον σπασμένο καθρέφτη», «Χειμωνιάτικο φως» και «Σιωπή»), αλλά και την εμβληματική «Εβδομη Σφραγίδα».

Στην «Εβδομη Σφραγίδα» (Det sjunde inseglet, 1957) ο ιππότης και ο ιπποκόμος του, γυρνώντας από τις Σταυροφορίες, βρίσκουν τη χώρα τους να ζει μέσα στον τρόμο της χολέρας. Ο Θάνατος είναι παντού και εμφανίζεται με σάρκα και οστά, για να πάρει τον ιππότη στον άλλο κόσμο. Ο ιππότης για να κερδίσει χρόνο προσκαλεί τον Θάνατο να παίξει μαζί του μια παρτίδα σκάκι. Στις λίγες ώρες που του απομένουν, ο ιππότης ανακαλύπτει ότι η ευτυχία βρίσκεται στην αγάπη και στις απλές χαρές της γήινης ζωής.

Ο ίδιος ο μεγάλος δημιουργός είχε πει για την παραπάνω ταινία: «Κρατούσα ακόμα μερικά από τα μαραμένα απομεινάρια της παιδικής μου ευσέβειας. Μέχρι τότε είχα μια εντελώς αφελή ιδέα γι' αυτό που θα μπορούσε κανείς να αποκαλέσει υπερφυσική σωτηρία. Η τωρινή μου πεποίθηση εκδηλώθηκε κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Πιστεύω ότι ένας άνθρωπος φέρει τη δική του αγιότητα, με ψέματα μέσα στο βασίλειο της γης. Δεν υπάρχουν εξωκοσμικές εξηγήσεις...».

Από αυτή τη σελίδα δεν θα μπορούσε να λείπει ο Πιερ Πάολο Παζολίνι, από τη φιλμογραφία του οποίου επιλέγουμε την πιο χαρακτηριστική από τις ταινίες του για τη θρησκεία, «Το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο» (Il Vangelo Secondo Matteo, 1964). Το 1962 ο Παζολίνι, καλεσμένος σε ένα θρησκευτικό συνέδριο στην Ασίζη, διάβασε τα Ευαγγέλια, με πρώτο εκείνο του Ματθαίου, και αποφάσισε να γυρίσει την ταινία στο αυθεντικό της κείμενο, χωρίς την παραμικρή παρέμβαση. Στη διαδικασία ανεύρεσης χώρων επισκέφτηκε την Παλαιστίνη και τους Αγίους Τόπους, εκεί όμως διαπίστωσε ότι τα πάντα είχαν αλλάξει, και έτσι αποφάσισε να μεταφέρει τα γυρίσματά του στην Ιταλία.

Στην ταινία πρωταγωνίστησαν απλοί άνθρωποι του αγροτικού πληθυσμού και ο ρόλος του Ιησού δόθηκε σε έναν 19χρονο Καταλανό συνδικαλιστή (Enrique Irazoqui), που πήγε στην Ιταλία αναζητώντας υποστήριξη ενάντια στη δικτατορία του Φράνκο. «Το Ευαγγέλιο μου έθεσε το εξής πρόβλημα: Δεν μπορούσα να το διηγηθώ με κλασική αφήγηση, γιατί δεν είμαι πιστός αλλά άθεος. Από την άλλη, ήθελα να κινηματογραφήσω το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, δηλαδή να πω την ιστορία του Χριστού, του γιου του Θεού. Επρεπε λοιπόν να πω μια ιστορία στην οποία δεν πίστευα, και αυτό ανέτρεψε ολόκληρη την κινηματογραφική μου τεχνική και γεννήθηκε αυτό το στιλιστικό μάγμα, που είναι χαρακτηριστικό του "κινηματογράφου της ποίησης". Επειδή δεν μπορούσα να διηγηθώ το Ευαγγέλιο, έπρεπε να βυθιστώ στην ψυχή ενός πιστού. Σε αυτό συνίσταται ο ελεύθερος έμμεσος λόγος: Αφενός η ιστορία φαίνεται μέσα από τα μάτια μου, αφετέρου μέσα από τα μάτια ενός πιστού».

Χαρακτηριστικές σκηνές του Μυστικού Δείπνου εκτός από τη «Βιριδιάνα» βρίσκουμε στην εκπληκτική ταινία «Ο Μυστικός Δείπνος» («La Ultima Cena», 1976) του Τόμας Γκουτιέρες Αλέα, στην οποία ένας μεγαλογαιοκτήμονας φυτειών ζαχαροκάλαμου στην Αβάνα του 1780 αποφασίζει να αναπαραστήσει τη Μεγάλη Πέμπτη, τον Μυστικό Δείπνο, παίζοντας ο ίδιος τον ρόλο του Χριστού και επιλέγοντας 12 σκλάβους για μαθητές του. Παρά τις αντιρρήσεις του επιστάτη, το δείπνο ετοιμάζεται και σαν 12ος συνδαιτυμόνας κάθεται μαζί ο σκλάβος που είχε αποδράσει το πρωί και αιχμαλωτίστηκε ξανά αργότερα. Στο δείπνο ο γαιοκτήμονας, χρησιμοποιώντας θρησκευτικές διδαχές, προσπαθεί να μυήσει τους δούλους του στο νόημα της χριστιανικής θρησκείας και στη δυνατότητα κατάκτησης της απόλυτης ευτυχίας υπό συνθήκες σκλαβιάς. Οι σκλάβοι με τη σειρά τους του λένε τις ιστορίες τους και του ζητούν να βελτιώσει τις συνθήκες ζωής τους. Ο γαιοκτήμονας υπόσχεται να μην εργαστούν τη Μεγάλη Παρασκευή. Ομως φεύγει νωρίς το επόμενο πρωί, και ο επιστάτης ξυπνά άγρια τους σκλάβους για μια δύσκολη μέρα κοπής ζαχαροκάλαμων. Εκείνοι ξεσηκώνονται. Ποιανού το μέρος θα πάρει ο γαιοκτήμονας;

Αυτό το μικρό αφιέρωμα δεν θα μπορούσε να κλείσει διαφορετικά παρά μόνο με την ταινία «Ενας Προφήτης... Μα τι Προφήτης!» (Monty Python's Life of Brian, 1971) του Τέρι Τζόουνς. Ταινία που ξαναβλέπουμε με κάθε ευκαιρία, χωρίς να είναι απαραίτητα Πάσχα. Οπως λένε και οι τίτλοι τέλους... Πάντα να κοιτάς τη φωτεινή πλευρά της ζωής!

Η μέρα αυτή έχει αναγνωριστεί από τον ΟΗΕ ως Διεθνής Ημέρα της Ανθρώπινης Πτήσης στο Διάστημα, ακριβώς επειδή στις 12 Απριλίου 1961 ο Σοβιετικός πολίτης Γιούρι Γκαγκάριν έγινε ο πρώτος κοσμοναύτης που ταξίδεψε στο Διάστημα και άνοιξε έναν εντελώς νέο δρόμο στην ανθρωπότητα.

Ο Γκαγκάριν, ο Κολόμβος του Διαστήματος, ήταν το πρόσωπο μιας εποχής και μιας πολιτικής που είχε αποφασίσει να σπρώξει τα όρια της γνώσης πιο πέρα από τον ορίζοντα.

Στο «Βοστόκ 1» έκανε μία πλήρη περιστροφή γύρω από τη Γη (με τη θρυλική πτήση των 108 λεπτών, που άλλαξε τον κόσμο), βλέποντας για πρώτη φορά ο άνθρωπος τον πλανήτη του από εκεί ψηλά, φωτεινό, όμορφο και ταυτόχρονα εύθραυστο.

Εκείνη η πτήση ήταν η πρώτη ανθρώπινη διαστημική αποστολή και ο 27χρονος Γκαγκάριν έγινε ο πρώτος άνθρωπος που αντίκρισε τη Γη από το Διάστημα με αυτόν τον τρόπο.

Η γοητεία όμως του Γκαγκάριν δεν βρίσκεται μόνο στο ότι ήταν ο πρώτος, αλλά και και στο από πού ξεκίνησε.

Γεννήθηκε σε ένα χωριό 160 χιλιόμετρα δυτικά της Μόσχας, από πατέρα εργάτη και μητέρα αγρότισσα, που δούλευαν μαζί σε κολχόζ. Στον B' Παγκόσμιο Πόλεμο οι ναζί κατάσχεσαν το σπίτι τους και πήραν τις δύο αδερφές του. Ο Γιούρι βοήθησε τους γονείς του να σκάψουν ένα όρυγμα όπου έζησαν μέχρι το τέλος του πολέμου, από τον οποίο η χώρα του βγήκε ρημαγμένη. Διακρίθηκε στα Μαθηματικά και στη Φυσική, δούλεψε σε χυτήριο, φοίτησε στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Σάρατοφ και κατετάγη στη σοβιετική Πολεμική Αεροπορία. Η διαδρομή του ήταν η απόδειξη ότι το ταλέντο, όταν βρίσκει έδαφος, θεσμούς, εκπαίδευση και συλλογικό στόχο, μπορεί να φτάσει κυριολεκτικά έως τα άστρα. Το μέγεθός του ήταν ιστορικό, όχι μόνο ατομικό.

Ενσάρκωνε την αυτοπεποίθηση μιας άλλης κοινωνίας, που πίστευε ότι η επιστήμη δεν είναι πολυτέλεια για λίγους, αλλά πεδίο κατάκτησης για ολόκληρο τον λαό.

Και, βέβαια, ο Γκαγκάριν δεν γεννήθηκε από το πουθενά. Προηγήθηκε μια ολόκληρη σοβιετική διαστημική έφοδος.

• Το 1957 η Σοβιετική Ενωση εκτόξευσε τον Sputnik 1, τον πρώτο τεχνητό δορυφόρο στην Ιστορία, εγκαινιάζοντας ουσιαστικά τη διαστημική εποχή. Η NASA αναγνωρίζει ότι η εκτόξευση εκείνη άλλαξε την Ιστορία και πυροδότησε αλυσιδωτές πολιτικές, στρατιωτικές, τεχνολογικές και επιστημονικές εξελίξεις.
• Δύο χρόνια αργότερα, το Luna 3 έστειλε τις πρώτες εικόνες από τη μακρινή πλευρά της Σελήνης, εκείνη δηλαδή την πλευρά που δεν φαίνεται ποτέ από τη Γη. Ηταν μία ακόμα σοβιετική «πρωτιά», που αποδείκνυε ότι η ΕΣΣΔ δεν κυνηγούσε απλώς εντυπώσεις, αλλά ότι έχτιζε σχολή, τεχνογνωσία και στρατηγική υπεροχή σε έναν εντελώς νέο τομέα.

Και μετά τον Γκαγκάριν η σοβιετική πρωτοπορία συνεχίστηκε.

• Η Βαλεντίνα Τερεσκόβα έγινε το 1963 η πρώτη γυναίκα στο Διάστημα, μόλις στα 26 της χρόνια.
• Ο Αλεξέι Λεόνοφ έγινε το 1965 ο πρώτος άνθρωπος που βγήκε από διαστημόπλοιο και πραγματοποίησε διαστημικό περίπατο.
• Το 1971 η Σοβιετική Ενωση έθεσε σε τροχιά τον Salyut 1, τον πρώτο διαστημικό σταθμό στον κόσμο, και αργότερα ο Mir εξελίχθηκε στον πρώτο πραγματικά αρθρωτό διαστημικό σταθμό, θεμελιώνοντας τεχνολογίες και εμπειρίες που επηρέασαν όλη τη μετέπειτα τροχιά των επανδρωμένων αποστολών.

Αυτό λοιπόν είναι το πραγματικό μέγεθος του Γκαγκάριν. Δεν ήταν ένα πυροτέχνημα. Ηταν η κορυφή ενός μεγάλου κύματος σοβιετικών επιτευγμάτων, που έδωσαν στην ανθρωπότητα τα πρώτα της βήματα έξω από τον πλανήτη. Γι' αυτό και το όνομά του έμεινε μεγάλο και ανεξίτηλο στον χρόνο. Γιατί όταν λέμε «πρώτος άνθρωπος στο Διάστημα» δεν εννοούμε απλώς μια πρωτιά ταχύτητας. Εννοούμε μια τομή πολιτισμού.

Τι συμβαίνει όμως σήμερα, 65 χρόνια μετά; Ο κόσμος του Διαστήματος είναι πιο πυκνός, πιο σύνθετος και πιο ανταγωνιστικός από ποτέ. Αν το 1961 η μεγάλη αντιπαράθεση ήταν κυρίως ανάμεσα σε δύο συστήματα, σήμερα έχουμε ένα πολυκεντρικό τοπίο.

ΗΠΑ, Κίνα, Ευρώπη, Ινδία, ιδιωτικές εταιρείες, στρατιωτικές υπηρεσίες, διεθνείς συνεργασίες και ταυτόχρονα σκληρούς ανταγωνισμούς.

Ο ίδιος ο ESA (Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος) και ο ΟΟΣΑ περιγράφουν πλέον τη «διαστημική οικονομία» ως ένα σύνολο δραστηριοτήτων που ξεπερνά κατά πολύ τις καθαρές επιστημονικές αποστολές. Περιλαμβάνει δορυφόρους, τηλεπικοινωνίες, πλοήγηση, παρατήρηση της Γης, άμυνα, υπηρεσίες δεδομένων και νέες εμπορικές χρήσεις. Το πιο εντυπωσιακό νέο στοιχείο των ημερών όμως είναι ότι η ανθρωπότητα ξανανοίγει σοβαρά το σεληνιακό κεφάλαιο.

• Η NASA εκτόξευσε την αποστολή Artemis II την 1η Απρίλη 2026, την πρώτη επανδρωμένη αποστολή πέρα από τη χαμηλή γήινη τροχιά μετά την εποχή του Apollo.
• Στις 2 Απρίλη το σκάφος Orion εγκατέλειψε την τροχιά της Γης για πορεία γύρω από τη Σελήνη, σε μια δοκιμή κρίσιμη για τις επόμενες αποστολές.
• Την ίδια στιγμή η Κίνα προχωρά σταθερά. Διαθέτει μόνιμη παρουσία με τον διαστημικό σταθμό Tiangong, του οποίου τα τροχιακά στοιχεία δημοσιεύονται τακτικά από το κινεζικό πρόγραμμα επανδρωμένων πτήσεων, και επιμένει στον στόχο για επανδρωμένη προσσελήνωση έως το 2030.
• Παράλληλα σχεδιάζει μαζί με εταίρους μια Διεθνή Σεληνιακή Ερευνητική Βάση για τη δεκαετία του 2030.

Με άλλα λόγια: Το φεγγάρι ξαναγίνεται κεντρικός προορισμός. Αρα σήμερα ο μεγάλος διαστημικός ανταγωνισμός δεν είναι μόνο για το ποιος θα πάει ξανά στη Σελήνη, αλλά και για το ποιος θα ορίσει τους κανόνες της παρουσίας του εκεί.

• Η Ινδία, από τη δική της πλευρά, κάνει βήματα που πριν λίγα χρόνια θα φάνταζαν ουτοπικά. Το 2025 - 2026 (σύμφωνα με επίσημες ινδικές ανακοινώσεις) η αποστολή SPADEX επέδειξε αυτόνομο ελλιμενισμό και απελλιμενισμό δορυφόρων, καθώς και μεταφορά ηλεκτρικής ισχύος μεταξύ τους, δηλαδή τεχνολογίες κρίσιμες για μελλοντικούς διαστημικούς σταθμούς, συντήρηση σε τροχιά και πιο σύνθετες επανδρωμένες αποστολές. Η Ινδία δεν είναι πια «ανερχόμενη δύναμη» μόνο στα χαρτιά. Είναι «παίκτης» με σαφές σχέδιο.
• Η Ευρώπη, πάλι, προσπαθεί να μη μείνει θεατής. Ο ESA και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί μιλούν ολοένα και περισσότερο για «αυτονομία», «ανθεκτικότητα», «ανταγωνιστικότητα», αλλά και «ασφάλεια και άμυνα» στο Διάστημα. Η γλώσσα αυτή δείχνει κάτι βαθύτερο, ότι το Διάστημα δεν αντιμετωπίζεται πλέον μόνο ως εργαστήριο επιστήμης, αλλά και ως κρίσιμη υποδομή ισχύος, οικονομίας και γεωπολιτικής.
• Και, βέβαια, υπάρχει ο παράγοντας των ιδιωτικών εταιρειών. Η NASA με το πρόγραμμα CLPS αναθέτει σε ιδιωτικούς παρόχους αποστολές μεταφοράς επιστημονικών οργάνων στη Σελήνη.
• Το 2025, για παράδειγμα, η αποστολή IM-2 της «Intuitive Machines» εκτοξεύθηκε μεταφέροντας τεχνολογικά πειράματα και όργανα της NASA προς τον νότιο πόλο της Σελήνης.

Αυτό δείχνει μια βασική αλλαγή της εποχής μας: Το κράτος παραμένει καθοριστικός «παίκτης», αλλά όλο και περισσότερο συνεργάζεται ή συγκρούεται με ιδιωτικά επιχειρηματικά σχήματα που θέλουν μερίδιο στο νέο διαστημικό πεδίο.

Με δυο λόγια, σήμερα το Διάστημα είναι ταυτόχρονα τρία πράγματα: Επιστήμη, αγορά και γεωπολιτική. Είναι οι αποστολές που αναζητούν γνώση, είναι τα δισεκατομμύρια της νέας διαστημικής οικονομίας, είναι και οι ανταγωνισμοί για ισχύ, επικοινωνίες, άμυνα και έλεγχο τροχιών και πόρων.

Σίγουρα το Διάστημα είναι πεδίο τεράστιων δυνατοτήτων για την ανθρωπότητα, αλλά σήμερα αυτές οι δυνατότητες παραμορφώνονται από τον καπιταλιστικό ανταγωνισμό, ενώ η σοβιετική εποχή έδωσε τη μεγάλη ιστορική απόδειξη του τι μπορεί να πετύχει η οργανωμένη κοινωνική αξιοποίηση της επιστήμης.

Και εδώ ακριβώς γυρίζει κανείς ξανά πίσω στον Γκαγκάριν.

Γιατί ο Γκαγκάριν συμβολίζει κάτι που κινδυνεύει να χαθεί μέσα στον σημερινό θόρυβο των εργολαβιών, των brands και των στρατηγικών σχεδίων. Κινδυνεύει να ξεχάσει ότι το Διάστημα είναι πρώτα απ' όλα ανθρώπινο επίτευγμα.

Οτι πριν γίνει αγορά, ήταν όνειρο.

Οτι πριν γίνει πεδίο ανταγωνισμού, ήταν άλμα γνώσης.

Οτι πριν γεμίσει λογότυπα εταιρειών είχε το χαμόγελο ενός νεαρού Σοβιετικού πιλότου, που μπήκε σε μια κάψουλα χωρίς να γνωρίζει πλήρως τι θα συναντήσει, και γύρισε πίσω έχοντας μεγαλώσει το μπόι όλης της ανθρωπότητας.

Γι' αυτό η 12η Απρίλη δεν είναι μια μουσειακή επέτειος. Είναι υπενθύμιση.

Οτι ο άνθρωπος μπορεί να κάνει θαύματα όταν συνδέει την επιστήμη με συλλογικό σκοπό.

Οτι η κατάκτηση του Διαστήματος δεν άρχισε από τα χρηματιστήρια, αλλά από τα εργαστήρια, τα σχολεία, τους μηχανικούς, τους πιλότους, τους εργάτες και τους επιστήμονες μιας κοινωνίας που ήθελε να αποδείξει τι μπορούσε να πετύχει.

Και ότι όσο κι αν άλλαξαν οι εποχές, ο πρώτος που άνοιξε τον δρόμο παραμένει τεράστιος.

Ο Γιούρι Γκαγκάριν υπήρξε εκείνος ο άνθρωπος, ο γίγαντας των 158 εκατοστών, με το μετάλλιο του «Ηρωα της Σοβιετικής Ενωσης», που φωνάζοντας «Poyekhai», δηλαδή «Φύγαμε», έκανε την ανθρωπότητα να σηκώσει για πρώτη φορά το βλέμμα της από τη Γη και να πει, με πραγματικούς όρους πια, «Μπορούμε!».

• Το 1968, σε ηλικία 34 ετών, ο γελαστός Γιούρι σκοτώθηκε πάνω στο καθήκον, κατά τη συντριβή του αεριωθούμενου που δοκίμαζε. Προς τιμήν της μεγάλης συνεισφοράς του στην εξερεύνηση του Διαστήματος, το όνομά του δόθηκε σε κρατήρα της αθέατης πλευράς της Σελήνης.