Θα μιλήσουν: Η Μάγδα Φύσσα, ο Θεόδωρος Θεοδωρόπουλος, δικηγόρος, συνήγορος της οικογένειας Φύσσα, ο Δαμιανός Μπαλασούλης, δικηγόρος συνήγορος οικογενειών θυμάτων των Τεμπών και η Βάγια Γκουνέλα, γραμματέας του Σωματείου Μισθωτών Δικηγόρων.

• Φοιτητικές εκλογές 13 Μάη 2026: Με 1η δύναμη την «Πανσπουδαστική» βάζουμε εμπόδιο στην κυβερνητική πολιτική και στους «χορηγούς» της
• Μιλούν στον «Ριζοσπάστη» εκλεγμένοι με την «Πανσπουδαστική ΚΣ» που βίωσαν το κυβερνητικό σχέδιο μετατροπής των πανεπιστημίων σε «άβατα» επιχειρηματικής δράσης με ένταση της καταστολής
• Διεκδικήσεις φοιτητικών συλλόγων για τη στήριξη των πανεπιστημίων και των νέων που σπουδάζουν
• Η διδασκαλία του Μάη του '36... με μια άλλη ματιά

Οι φοιτητές μπορούν με την ψήφο τους να κάνουν αυτό που φοβίζει την κυβέρνηση, να δυναμώσουν τον αγώνα τους, τους φοιτητικούς τους συλλόγους. Να καταδικάσουν αυτήν την πολιτική και τα στηρίγματά της μέσα στα πανεπιστήμια. Για 5η συνεχόμενη χρονιά να «μαυρίσουν» τη ΔΑΠ - ΝΔΦΚ, την παράταξη της κυβέρνησης, να γυρίσουν την πλάτη στην ΠΑΣΠ, το «δίδυμο αδερφάκι» της στα πανεπιστήμια.

Πιστή στη στάση του κόμματός της, του ΠΑΣΟΚ, η ΠΑΣΠ αποτελεί τον καλύτερο σύμμαχο της ΝΔ και της ΔΑΠ στα πανεπιστήμια. Αλλωστε, το κόμμα της είναι που έχει ψηφίσει το 70% των αντιλαϊκών νόμων της ΝΔ στη Βουλή.

Το ΠΑΣΟΚ έχει πάρει θέση για την πολεμική εμπλοκή και τις επιπτώσεις της, υιοθετώντας και αναπαράγοντας όλα τα ΝΑΤΟικά προσχήματα των επεμβάσεων και των γενοκτονιών. Οι κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ είναι που εγκαινίασαν τη στρατηγική συνεργασία με το Ισραήλ και τον Νετανιάχου. Εχει ψηφίσει όλους τους πολεμικούς προϋπολογισμούς, τις στρατιωτικές αποστολές εκτός συνόρων, μέχρι και τους Patriot στους σεΐχηδες της Σαουδικής Αραβίας. Γι' αυτό και η ΠΑΣΠ χύνει κροκοδείλια δάκρυα την ίδια ώρα που στηρίζει τις πολεμικές επεμβάσεις, στο όνομα των «υποχρεώσεων της χώρας στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ», παρουσιάζοντάς τους σαν συμμάχους. Στέκεται ενάντια ακόμα και στους αγωνιστές φαντάρους που αντιστέκονται στη συμμετοχή της χώρας μας στους πολέμους.

Το ΠΑΣΟΚ έχει στηρίξει όλους τους νόμους που τσακίζουν τις σπουδές των φοιτητών, τον νόμο για τις διαγραφές, την κατάργηση του πανεπιστημιακού ασύλου, την «απελευθέρωση» των διδάκτρων, την αποσύνδεση του πτυχίου από το επάγγελμα με βάση τις Οδηγίες της ΕΕ. Και τώρα «τσακώνεται» με την κυβέρνηση για το ποιου ήταν πρώτα πρόταση η αναθεώρηση του άρθρου 16 του Συντάγματος, που οδηγεί στην πλήρη «απελευθέρωση» της ίδρυσης ιδιωτικών πανεπιστημίων, στη γενίκευση των διδάκτρων, στην υποτίμηση των πτυχίων. Οσο κι αν η ΠΑΣΠ προσπαθεί να «θολώσει τα νερά», η ουσία δεν κρύβεται, τα μεγάλα λόγια για «δημόσια και δωρεάν Παιδεία» αποδεικνύονται ψεύτικα όταν στηρίζεις την πολιτική της ΕΕ για την ιδιωτικοποίηση της Παιδείας, την υποχρηματοδότηση, την εξίσωση των πανεπιστημίων με τα κολέγια. Τα μεγάλα λόγια για αύξηση της κρατικής χρηματοδότησης για την Εκπαίδευση είναι πρόκληση όταν στηρίζεις τις πολεμικές δαπάνες, που αφαιρούν κονδύλια από την Παιδεία για να τροφοδοτούν την πολεμική προετοιμασία.

Το ΠΑΣΟΚ έχει τεράστια ευθύνη για την πολιτική που έχει φέρει την εκτόξευση του κόστους σπουδών, τη διάλυση της φοιτητικής μέριμνας. Μαζί ΝΔ και ΠΑΣΟΚ «απελευθέρωσαν» τις μεταφορές, ιδιωτικοποίησαν τα αστικά ΚΤΕΛ, φτάνοντας σε σημείο σήμερα σε μια σειρά πόλεις οι φοιτητές να πληρώνουν πανάκριβα εισιτήρια για να μπορέσουν να ανέβουν στη σχολή τους. Μαζί ψήφισαν τους πετσοκομμένους προϋπολογισμούς για τα ΑΕΙ, το κλέψιμο των αποθεματικών των πανεπιστημίων στα χρόνια των μνημονίων. Αυτή η πολιτική παράγει αποτελέσματα στην καθημερινότητα των φοιτητών, με τις τραγικές ελλείψεις καθηγητών και υποδομών, την εμπορευματοποίηση της σίτισης και της στέγασης, την τριτοκοσμική κατάσταση στις εστίες. Οταν αποδέχεσαι το πλαίσιο των ματωμένων πλεονασμάτων, των δημοσιονομικών αντοχών, δεν μπορείς να κάνεις πως τα βάζεις με τις συνέπειές τους.

Αυτή η σύμπλευση εκφράζεται και στη ΓΣΕΕ, με την κοινή στήριξη του ΠΑΣΟΚ και της ΝΔ στον ελεγχόμενο εκατομμυριούχο πρόεδρο Γ. Παναγόπουλο, με κοινά ψηφοδέλτια σε εργατικά σωματεία. Εκφράζεται και στον δήμο Πάτρας, με κοινό μέτωπο της ΠΑΣΠ μαζί με τις δημοτικές παρατάξεις των ΠΑΣΟΚ και ΝΔ ενάντια στον αγωνιστή δήμαρχο Κώστα Πελετίδη. Εκφράζεται με το «σφιχταγκάλιασμα» με τη ΔΑΠ στα κυκλώματα εξαγοράς, στις νοθείες, στη διάλυση των φοιτητικών συλλόγων.

Η ΠΑΣΠ έχει ζηλέψει τη «δόξα» του Παναγόπουλου, που πλασάρεται κι αυτός πλέον ως ακομμάτιστος και αυτόνομος, κατηγορώντας το ΠΑΜΕ ως «κομματικό». Κοροϊδεύει κατάμουτρα τους φοιτητές ότι είναι δήθεν ανεξάρτητη από το ΠΑΣΟΚ, κι ας είναι τα στελέχη της «αγκαζέ» με την ηγεσία του ΠΑΣΟΚ, με τους εκλεγμένους του σε σωματεία και επιμελητήρια. Οπως κι αν θέλει να παρουσιάζεται η ΠΑΣΠ, το ουσιαστικό ζήτημα είναι πως είναι εξαρτημένη από την κυρίαρχη αντιλαϊκή πολιτική, την οποία στηρίζει με όλους τους τρόπους μέσα στα πανεπιστήμια, υπονομεύοντας την αγωνιστική δράση των φοιτητών.

Από την αφίσα στο ΕΜΠ απέναντι στις «50 αποχρώσεις του κομμουνισμού» μέχρι τα καλέσματα σε φοιτητές «να μη μας πάρουν οι κομμουνιστές τη σχολή», η ΠΑΣΠ επιβεβαιώνει ότι ο αντικομουνισμός πάει χέρι - χέρι με το μίσος για τους αγώνες του λαού μας.

Η ΠΑΣΠ επιβεβαιώνει ότι έχει απέχθεια για όποιον σηκώνει κεφάλι.

Ακριβώς επειδή η ΠΑΣΠ στηρίζει την κυβερνητική πολιτική, γι' αυτό και κάνει ό,τι μπορεί για να βάλει εμπόδια και να υπονομεύσει κάθε πρωτοβουλία και αγωνιστική δράση των φοιτητικών συλλόγων.

Και μόνο οι τοποθετήσεις της από την αρχή της χρονιάς στα Διοικητικά Συμβούλια των φοιτητικών συλλόγων είναι αποκαλυπτικές. Εχει πάρει θέση ενάντια στις ανάγκες και στις διεκδικήσεις των φοιτητών για όλα τα ζητήματα που τους απασχολούν, με τοποθετήσεις που αποτελούν «μνημείο» προκλητικότητας. Εχει καταψηφίσει τις κινητοποιήσεις για το έγκλημα στα Τέμπη, γιατί «δεν οδηγούν πουθενά» και «τα πανό με τα ονόματα των θυμάτων έχουν κουράσει». Εχει καταψηφίσει όλα τα αντιπολεμικά συλλαλητήρια και τις κινητοποιήσεις ενάντια στην πολεμική έρευνα στα πανεπιστήμια, λέγοντας ότι «στηρίζει το ΝΑΤΟ» και το «ReArm Europe» των 800 δισ. για πολεμικούς εξοπλισμούς. Καταψήφισε τις κινητοποιήσεις ενάντια στις διαγραφές, για να μην αποσπαστεί η παιδαγωγική επάρκεια από τα πτυχία των καθηγητικών σχολών και ενάντια στην αναθεώρηση του άρθρου 16. Καταψήφισε μέχρι και την πρόταση για έκφραση αλληλεγγύης στις οικογένειες των εργατριών στη «Βιολάντα» και τις διεκδικήσεις για μέτρα ασφαλείας, λέγοντας ότι «οι εργαζόμενες έχουν ευθύνη, γιατί ήξεραν πού δούλευαν».

Εφτασε σε σημείο η ΠΑΣΠ ΑΕΙ Πάτρας, με μια εμετική τοποθέτηση που θα ζήλευαν ο Γεωργιάδης και ο Πλεύρης, να στρέφεται ενάντια στους διωκόμενους φαντάρους παρομοιάζοντάς τους με τη χούντα, επειδή αντιστέκονται στη συμμετοχή της χώρας στους πολέμους και διεκδικούν αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης μέσα στα στρατόπεδα. Οχι μόνο αρνείται τα πολιτικά τους δικαιώματα αλλά, αντιγράφοντας τη ρητορική της ακροδεξιάς, υιοθετεί όλα τα προσχήματα της κυβέρνησης με τα οποία τιμωρεί τους νέους που αρνούνται να υπηρετήσουν τα δολοφονικά σχέδια του ΝΑΤΟ και των ΗΠΑ.

Σταθερά καταφέρεται ενάντια στο φοιτητικό κίνημα και στους αγώνες των φοιτητών, μιλώντας για «αγώνες που δεν φέρνουν αποτέλεσμα» και «μη ρεαλιστικούς στόχους». Για την ΠΑΣΠ «ρεαλισμός» είναι η αποδοχή της πολιτικής που τσακίζει τις σπουδές και τη ζωή των φοιτητών, ο συμβιβασμός με το «τίποτα δεν αλλάζει». Είναι τελικά ο «ρεαλισμός» της κυβέρνησης της ΝΔ, ο «ρεαλισμός» που πίνει νερό στο όνομα των «δημοσιονομικών αντοχών», των ματωμένων πλεονασμάτων, των δήθεν «εθνικών στόχων» όπως βαφτίζουν τα συμφέροντα του κεφαλαίου, της αποδοχής, τελικά, του ασφυκτικού πλαισίου που συνθλίβει τα όνειρα, τις σπουδές, το μέλλον των νέων.

Οι φοιτητές στις 13 Μάη έχουν τη δύναμη να δυναμώσουν τους συλλόγους τους, την αγωνιστική διεκδίκηση για τις σπουδές και τη ζωή που έχουν ανάγκη. Αναδεικνύοντας ξανά 1η δύναμη τη «Πανσπουδαστική ΚΣ», το μοναδικό αντίπαλο δέος στην αντιλαϊκή πολιτική μέσα στα πανεπιστήμια, να στείλουν «στον κουβά» την πολιτική της κυβέρνησης και τους διάφορους «χορηγούς» της.

Εκεί, παρουσίασαν το συνεκτικό πλαίσιο αιτημάτων για τη στήριξη των πανεπιστημίων και των νέων που σπουδάζουν απέναντι στην ακρίβεια και στις συνέπειες της υποχρηματοδότησης των σπουδών και της φοιτητικής μέριμνας. «Για να μπορέσουμε να σπουδάσουμε και να ζήσουμε αξιοπρεπώς», όπως τονίστηκε χαρακτηριστικά.

Η πρόεδρος του Συλλόγου Σχολής Επιστημών Υγείας ΠΑΔΑ, Δέσποινα Λεβέτσιου, έκανε μία επισκόπηση της κατάστασης στις σχολές και στην καθημερινότητα των φοιτητών και φοιτητριών, αναδεικνύοντας εκ μέρους των Φοιτητικών Συλλόγων τις αιτίες που δημιουργούν τα προβλήματα. Ως πρώτο ζήτημα αναδεικνύουν τη μείωση της τακτικής χρηματοδότησης των πανεπιστημίων κατά 50% τα τελευταία 15 χρόνια - χωρίς να υπολογίζεται ο πληθωρισμός. Οπως σημείωσε, ευθύνη έχουν όλες οι κυβερνήσεις και το αποτέλεσμα είναι πανεπιστήμια με προϋπολογισμούς φτώχειας, που δεν φτάνουν ούτε για το ρεύμα.

Οπως ανέδειξε, «πολλά Ιδρύματα δυσκολεύονται να καλύψουν ακόμα και λειτουργικές ανάγκες. Χαρακτηριστικό για τα αποτελέσματα αυτής της πολιτικής είναι το γεγονός ότι η Διοίκηση του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου έχει δώσει κατευθύνσεις για περιορισμούς στον φωτισμό, τη θέρμανση και συνολικά την ενεργειακή κατανάλωση λόγω έλλειψης χρηματοδότησης. Την ίδια στιγμή, βέβαια, στο συγκεκριμένο ίδρυμα κυκλοφορούν εκατομμύρια για μπίζνες και πολεμική έρευνα».

Ως απόρροιες της υποχρηματοδότησης οι φοιτητικοί σύλλογοι καταγράφουν την απαράδεκτα μικρή αναλογία ΔΕΠ/φοιτητών και ο ελάχιστος αριθμός τους σε πάρα πολλά τμήματα, σε αρκετά μονοψήφιος όπως στο ΠΑΔΑ, που οδηγεί σε σοβαρή υποβάθμιση του περιεχομένου των σπουδών, τη μετάθεση στην τσέπη των φοιτητών για το κόστος αναλώσιμων, παλιές υποδομές. «Η όποια χρηματοδότηση δίνεται στα πανεπιστήμιά μας, πολλές φορές "στραγγίζεται" από τους διάφορους εργολάβους ή καταλήγει σε διάφορα ερευνητικά προγράμματα για τον πόλεμο, στα οποία φοιτητές, καθηγητές και εργαζόμενοι έχουμε συνολικά εναντιωθεί», τονίστηκε μεταξύ άλλων.

Οι Φοιτητικοί Σύλλογοι φέρνουν μπροστά στις ευθύνες της την κυβέρνηση για την απουσία ουσιαστικής στήριξης στους νέους που σπουδάζουν, αλλά και για τις συνέπειες της πολιτικής της, της στροφής στην πολεμική οικονομία σε βάρος των πραγματικών αναγκών.

Στην κατάσταση στη φοιτητική μέριμνα και ειδικότερα στις εστίες αναφέρθηκε ο πρόεδρος του Συλλόγου Οικοτρόφων Νέων Εστιών ΕΜΠ Κλέιντι Οσμάνι, περιγράφοντας μία εικόνα ελλείψεων ακόμα και σε στοιχειώδεις υποδομές, νέα «χαράτσια», αλλά και διώξεις φοιτητών που διεκδικούν, παρουσιάζοντας τα συγκεκριμένα άμεσα αιτήματα που διεκδικούν οι Σύλλογοι Οικοτρόφων.

Και ενώ οι φοιτητικές εστίες πανελλαδικά καλύπτουν μόνο το 6% των αναγκών, οι τιμές των ενοικίων «καλπάζουν» χρόνο με τον χρόνο, με τις τιμές για μια απλή γκαρσονιέρα να έχουν φτάσει τα 600 ευρώ τον μήνα και το συνολικό κόστος για τα απαραίτητα ανέρχεται στα 900 ευρώ, με τη μικρή αύξηση του φοιτητικού στεγαστικού επιδόματος μετά την πίεση να μην καλύπτει ούτε τα μισά από τα έξοδα στις σημερινές συνθήκες, όπως τόνισε η Δέσποινα Λεβέτσιου. «Τα κυλικεία των σχολών μας - όπου υπάρχουν - έχουν απλησίαστες τιμές. Αντί να πάρουν μέτρα, η κατάσταση χειροτερεύει κι άλλο, όπως έγινε στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο, που προχωράνε στη μείωση του αριθμού των φοιτητών που δικαιούνται δωρεάν σίτιση», ήταν στα ζητήματα που αναδείχτηκαν.

«Πρακτικά μας αναγκάζουν να βάλουμε τις σπουδές μας σε δεύτερη μοίρα», τόνισε η εκπρόσωπος των φοιτητών αναφερόμενη στην κατάσταση που αναγκάζει έναν στους δύο φοιτητές να εργάζονται παράλληλα με τις σπουδές τους, τη στιγμή που η ακρίβεια έχει εκτοξευτεί τόσο στο super market όσο και στο ρεύμα, στα καύσιμα. Ιδιαίτερα στάθηκε στις συνέπειες του ιμπεριαλιστικού πολέμου και της εμπλοκής της Ελλάδας που εντείνει τα προβλήματα, με το κόστος ζωής ενός λαϊκού νοικοκυριού να σημειώνει δραματική αύξηση που φτάνει το 30%-40% την τελευταία πενταετία και αναμένεται η μεγαλύτερη αύξησή του.

Στα παραπάνω, όπως τονίστηκε, προστίθεται η εμπορευματοποίηση των σπουδών με δυσβάσταχτα αποτελέσματα και αντί για στήριξη των φοιτητών και δημοσίων πανεπιστημίων, η κυβέρνηση ετοιμάζει ήδη νέο χτύπημα στις σπουδές με την αναθεώρηση του άρθρου 16 του Συντάγματος.

«Οι φοιτητές και οι φοιτήτριες δεν σκύβουμε το κεφάλι στο τσάκισμα των σπουδών μας και δεν θα εγκαταλείψουμε τα όνειρά μας για τη ζωή που έχουμε ανάγκη το 2026», σημείωσε η ομιλήτρια, μεταφέροντας την αποφασιστικότητα των Φοιτητικών Συλλόγων να διεκδικήσουν και να ικανοποιηθούν τα αιτήματά τους, χαρακτηρίζοντας ως προκλητική τη στάση κυβέρνησης και υπουργείου που δεν απαντούν στα αιτήματά τους.

«Η αποφασιστική πίεση που δείξαμε όλο το προηγούμενο διάστημα οδήγησε ώστε η Σύνοδος των Πρυτάνεων να εκδώσει ανακοίνωση που αποκαλύπτει την πραγματική κατάσταση στις σχολές μας, που τόσο καιρό οι φοιτητές καταγγέλλουμε. Η ανακοίνωση μιλά για την υποχρηματοδότηση και την υποστελέχωση των ΑΕΙ, την ανάγκη αναβάθμισης των υποδομών και αναγνωρίζει την ανάγκη οικονομικής στήριξης των φοιτητών, εκθέτοντας την κυβέρνηση που διαδίδει ψέματα περί "στήριξης των φοιτητών"», όπως υπογραμμίστηκε.

Οι φοιτητικοί σύλλογοι και από τη χτεσινή συνέντευξη Τύπου απηύθυναν κάλεσμα σε όλους τους φοιτητές και τις φοιτήτριες να δυναμώσουν την πάλη σε κάθε τμήμα και έτος, διεκδικώντας άμεσα μέτρα για:

• Γενναία μείωση και πλαφόν στην τιμή πώλησης χονδρικής και λιανικής που περιλαμβάνει και κατάργηση όλων των έμμεσων φόρων και του ΦΠΑ στα είδη πλατιάς λαϊκής κατανάλωσης. Κατάργηση του Χρηματιστηρίου της Ενέργειας. Μείωση στις τιμές των φαρμάκων και κατάργηση της συμμετοχής των ασθενών.
• Εκτακτο κονδύλι στήριξης στα ΑΕΙ για την κάλυψη των λειτουργικών αναγκών λόγω της ακρίβειας, για να δίνονται δωρεάν όλα τα απαραίτητα αναλώσιμα, για δωρεάν σίτιση χωρίς «κόφτες».
• Μείωση και πλαφόν στις τιμές των κυλικείων των σχολών στα βασικά είδη.
• Αυξήσεις στους μισθούς, πληρωμή της πρακτικής άσκησης στο ύψος του κατώτατου μισθού, μέτρα στήριξης των εργαζόμενων φοιτητών, ειδικά όσων δουλεύουν σεζόν.
• Πλαφόν στα ενοίκια, καμία σκέψη για χαράτσια στις εστίες, συντήρηση και αναβάθμιση των υποδομών και του εξοπλισμού σε όλες τις εστίες. Θέρμανση και ψύξη, πλυντήρια, φύλαξη και φωτισμός σε όλες τις εστίες.
• Δωρεάν μετακίνηση στα ΜΜΜ, δωρεάν εισιτήρια σε ακτοπλοΐα και ΚΤΕΛ από και προς τον τόπο σπουδών.
• Ενταξη στο καθεστώς αναστολής εργασίας στους εργαζόμενους φοιτητές που μπορεί να πληγούν από τις συνέπειες του πολέμου με πλήρη μισθολογική και ασφαλιστική αποζημίωση.
• Καμία σκέψη για αναθεώρηση του άρθρου 16 και επιβολή διδάκτρων στις προπτυχιακές σπουδές.
• Απαιτούμε τώρα να ικανοποιηθούν τα δίκαια αιτήματά μας, για να μπορέσουμε να ολοκληρώσουμε τις σπουδές μας.

Με τα παραπάνω αιτήματα και μαζί με τους εργαζόμενους και τα σωματεία τους, οι φοιτητικοί σύλλογοι συμμετέχουν στη μεγάλη απεργιακή συγκέντρωση της Πρωτομαγιάς την Παρασκευή στις 10.30 π.μ. στο Σύνταγμα.

Στις 13 Μάη οι φοιτητές και οι φοιτήτριες παίρνουν θέση για όλα, και με ψήφο στην «Πανσπουδαστική ΚΣ» καταδικάζουν την κυρίαρχη πολιτική και το σχέδιο έντασης της καταστολής με το οποίο η κυβέρνηση προσπαθεί να την επιβάλει, επιδιώκοντας να μην «κουνιέται φύλλο».

Ο «Ριζοσπάστης» φιλοξενεί σήμερα συνεντεύξεις εκλεγμένων φοιτητών με την «Πανσπουδαστική» που βίωσαν από πρώτο χέρι το σχέδιο της κυβέρνησης της ΝΔ να μετατρέψει τα πανεπιστήμια σε «άβατο» επιχειρηματικών συμφερόντων, οξύνοντας την καταστολή και την ποινικοποίηση του δίκαιου αγώνα των φοιτητών και των φοιτητριών για τις σπουδές και τη ζωή τους. Αποδεικνύεται για άλλη μια φορά η δύναμη που έχει ο οργανωμένος αγώνας των φοιτητών, στέλνοντας «στον κουβά» τα σχέδια της κυβέρνησης. Ο λόγος τώρα στους ίδιους τους φοιτητές.

- Από ποιον ασκήθηκε η δίωξη και για ποιο λόγο;

- Μετά από μια απαράδεκτη και ανυπόστατη καταγγελία στελέχους της κυβερνητικής παράταξης ΔΑΠ - που συμμετέχει στο Πειθαρχικό Συμβούλιο του Ιδρύματος - στήθηκε πειθαρχική δίωξη σε βάρος μας.

Η αφορμή; Τη μία η αναγραφή συνθημάτων ανήμερα της 17ης Νοεμβρίου, την άλλη η ενημέρωση των συμφοιτητών μας στο αμφιθέατρο για τη γενοκτονία στη Παλαιστίνη, και ο κατάλογος συνεχίζεται.

Η αιτία; Πρόκειται για άλλο ένα περιστατικό που προστίθεται στο οργανωμένο σχέδιο της κυβέρνησης να οξύνει την καταστολή και να τρομοκρατήσει κάθε φοιτητή που ζητάει το αυτονόητο: Να μπορεί να σπουδάζει χωρίς εμπόδια, να έχει πτυχία με αξία, να συζητάει και να παλεύει με τους συναδέλφους του μέσα στο πανεπιστήμιο. Αυτό υλοποιείται με πρωταγωνιστή τη ΔΑΠ - ΝΔΦΚ, παίζοντας πρόθυμα τον ρόλο του καταδότη για την υπεράσπιση αυτής της άθλιας πολιτικής

- Γιατί όμως τώρα; Τι είναι αυτό που τους ενοχλεί, πιστεύεις;

- Η πρωτοπόρα στάση μας στην οργάνωση του αγώνα των φοιτητών για την καταδίκη της αντιλαϊκής πολιτικής της κυβέρνησης και για τη διεκδίκηση των σύγχρονων αναγκών μας.

Την ίδια ώρα που επιχειρούν να εμπορευματοποιήσουν τις σπουδές μας, π.χ. με αγγλόφωνο προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών με δίδακτρα, εμείς συλλογικά και οργανωμένα το μπλοκάρουμε και διεκδικούμε αναβαθμισμένες και δωρεάν σπουδές.

Την ίδια ώρα που θέλουν να μετατρέψουν το πανεπιστήμιο σε εργαστήριο πολεμικής έρευνας και προπαγάνδας, γινόμαστε περισσότεροι όσοι δεν τσιμπάμε στα ΝΑΤΟικά ιμπεριαλιστικά σχέδια, δείχνουμε αλληλεγγύη στους λαούς, παλεύουμε ενάντια στην εμπλοκή της χώρας μας στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο.

Την ίδια ώρα που επιχειρούν να συγκαλύψουν το έγκλημα στα Τέμπη, τους «χαλάει τη σούπα» η πάλη μας ενάντια στην πολιτική που γέννησε και γεννάει «Τέμπη», ενάντια στη συγκάλυψη του εγκλήματος.

Οταν οι απειλές δεν αρκούν, καταφεύγουν ακόμα και στη βία, ακολουθώντας το παράδειγμα του ειδώλου της ΔΑΠ - ΝΔΦΚ, Αδ. Γεωργιάδη, που αντιμετωπίζει με ΜΑΤ τους γιατρούς ακόμα και μέσα στο νοσοκομεία.

Η προσπάθεια έντασης της καταστολής είναι ομολογία της κυβέρνησης της ΝΔ ότι είναι στριμωγμένη από το εργατικό - λαϊκό κίνημα, ότι οι αγώνες μας, η οργανωμένη και συλλογική διεκδίκηση ενάντια στην πολιτική του κέρδους που εφαρμόζει, της ασκεί σημαντική πίεση. Φανερώνει ότι τους φοβίζει το ρεύμα αμφισβήτησης που δυναμώνει μέσα στους φοιτητές. Τους φοβίζει η πρωτιά της «Πανσπουδαστικής ΚΣ». Γι' αυτό και επιχειρεί - αφού δεν μπορεί να πείσει - να φιμώσει τη δυσαρέσκεια των φοιτητών για τα αποτελέσματα αυτής της πολιτικής στις σπουδές και στη ζωή μας. Ομως οι μελλοντικοί γιατροί έχουμε ιδανικά, δεν συμβιβαζόμαστε με αυτήν την κατάσταση και παλεύουμε για να γίνουμε ολοκληρωμένοι επιστήμονες, που να μπορούν να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους προς όφελος του λαού μας.

- Πώς αντιδράσατε σε αυτά τα σχέδια και ποια θεωρείς ότι πρέπει να είναι η απάντηση των φοιτητών;

- Τα σχέδιά τους πήγαν «στον κουβά» για άλλη μια φορά! Η απόπειρα της πειθαρχικής δίωξης έπεσε στο κενό κάτω από την αποφασιστική παρέμβαση των φοιτητών, των καθηγητών και των διοικητικών υπαλλήλων, επιβεβαιώνοντας την πραγματική δύναμη που έχουν η αλληλεγγύη και ο συντονισμένος αγώνας των φοιτητών και των εργαζομένων. Επιβεβαιώνοντας την ανάγκη οι φοιτητικοί μας σύλλογοι να είναι μαζικοί, οργανωμένοι, κάστρα αντίστασης απέναντι στην όξυνση της επίθεσης στις σπουδές και στη ζωή μας, και απέναντι στην καταστολή, που είναι το απαραίτητο συμπλήρωμά της.

Δεν εφησυχάζουμε. Ξέρουμε ότι η κυβέρνηση θα δώσει συνέχεια με κάθε αφορμή. Πλέον στο στόχαστρο δεν μπαίνουν μόνο όσοι αγωνίζονται, αλλά και κάθε φοιτητής που θέλει να σπουδάζει και να ζει με αξιοπρέπεια. Η απάντησή μας πρέπει να είναι η μαζική, οργανωμένη απάντηση των φοιτητών, ισχυροποιώντας τους φοιτητικούς τους συλλόγους. Στις 13 Μάη μας δίνεται μια μεγάλη ευκαιρία να κάνουμε τα παραπάνω πράξη, μαζικοποιώντας τα ψηφοδέλτια της «Πανσπουδαστικής», της οποίας οι εκλεγμένοι βρισκόμαστε στην πρώτη γραμμή και σε αυτήν την υπόθεση!

Απειλούμενοι με πειθαρχικές διώξεις βρέθηκαν 9 οικότροφοι φοιτητές της Εστίας του Πολυτεχνείου Ξάνθης του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, από τη διοίκηση του Πολυτεχνείου, λόγω της αδυναμίας τους να εγκαταλείψουν τις εστίες όπου διαμένουν. Σε αυτό το απαράδεκτο γεγονός, που αφορά φοιτητές σε ενεργά έτη οι οποίοι επιθυμούν και παλεύουν να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους, αναφέρεται η Νάσια Κοντίδου, αντιπρόεδρος του Συλλόγου Οικότροφων Φοιτητών Ξάνθης.

- Είσαι επί πτυχίω φοιτήτρια στο Τμήμα ΗΜΜΥ στην Ξάνθη ενώ βρίσκεται σε φάση υλοποίησης ο νόμος της κυβέρνησης για τις διαγραφές. Υπάρχουν μέτρα στήριξης για τους φοιτητές ώστε να μη διαγραφούν αν ξεπεράσουν το όριο του ν+2;

- Οχι απλά δεν λαμβάνονται τέτοιου είδους μέτρα από την κυβέρνηση, αλλά υλοποιείται μια άθλια πολιτική σε βάρος των φοιτητών, που τους ωθεί να καθυστερούν όλο και περισσότερο να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους. Εγώ, για παράδειγμα, χρωστάω μόνο τη διπλωματική μου εργασία για να ολοκληρώσω τις σπουδές μου, ενώ παράλληλα δούλευα κάθε μέρα και με βάρδιες προκειμένου να αντεπεξέλθω οικονομικά, όπως και εκατοντάδες άλλοι εστιακοί συνάδελφοί μου.

Ποια ήταν τα μέτρα που πήρε η κυβέρνηση για εμάς;

Με αφορμή το ότι ξεπερνάμε τα ν+2 έτη, αποφάσισαν να μειώσουν τα διαθέσιμα δωμάτια για τους εστιακούς φοιτητές (!). Και μάλιστα έχουν τέτοιο θράσος, που υλοποιούν αυτό το απαράδεκτο μέτρο τη στιγμή που η ακρίβεια σπάει κόκαλα και οι τιμές κάθε μέρα ανεβαίνουν!

- Δηλαδή σας έδιωξαν από τα δωμάτιά σας;

- Ναι! Η διοίκηση μας ενημέρωσε με «ραβασάκια», λίγες μέρες πριν τις διακοπές των Χριστουγέννων, ότι δύο μήνες πριν την εξεταστική έπρεπε να αδειάσουμε τα δωμάτιά μας και να φύγουμε. Σε διαφορετική περίπτωση, απειλούμαστε με πειθαρχικές διώξεις γι' αυτό το μεγάλο μας «έγκλημα» - το ότι δεν θέλαμε να μας πετάξουν έξω από το σπίτι μας, για να μπορέσουμε να ολοκληρώσουμε τις σπουδές μας. Το πού θα πηγαίναμε, άγνωστο για όλους και αδιάφορο για εκείνους.

- Πώς απαντήσατε σε αυτήν την επίθεση; Ποιο μήνυμα θέλετε να δώσετε στους συναδέλφους σας;

- Μέσα από τις αποφάσεις του Συλλόγου μας καταφέραμε να καθυστερήσουμε τα πειθαρχικά και να μείνουμε στα δωμάτιά μας μέχρι και την εξεταστική του Φλεβάρη, στην οποία κάποιοι συμφοιτητές μας πέρασαν και τα τελευταία τους μαθήματα. Η Πρυτανεία, βέβαια, υλοποιώντας κατά γράμμα την πολιτική της κυβέρνησης, προχώρησε τη διαδικασία των πειθαρχικών απέναντι στους υπόλοιπους φοιτητές.

Δεν θα περάσουν τα σχέδιά τους! Εμείς έχουμε ο ένας τον άλλον. Εχουμε την αλληλεγγύη δεκάδων φοιτητικών συλλόγων από όλη τη χώρα. Ο Σύλλογός μας αποτελεί στήριγμα των φοιτητών, μπαίνει μπροστά, οργανώνει τον αγώνα και τη διεκδίκηση. Εναν αγώνα όπου οι εκλεγμένοι με την «Πανσπουδαστική ΚΣ» είναι στην πρώτη γραμμή της μάχης, πρωτοστατούν, διεκδικούν. Για να δυναμώσει ακόμα περισσότερο ο αγώνας αυτός, λοιπόν, συμμετέχουμε μαζικά στα ψηφοδέλτια της «Πανσπουδαστικής», την αναδεικνύουμε πρώτη δύναμη στο Πολυτεχνείο της Ξάνθης και πανελλαδικά. Για όλα όσα συμβαίνουν παίρνουμε θέση, για τις σπουδές και τη ζωή μας!

- Εχεις αναφερθεί ξανά, μέσα και από τις σελίδες του «Ριζοσπάστη», στην κατάσταση που βιώνετε στις εστίες και τις διεκδικήσεις σας απέναντι σε αυτή. Γιατί υπήρξε τέτοια κλιμάκωση του σχεδίου καταστολής αυτή τη φορά;

- Η σταθερή μας δράση που αποκαλύπτει δημόσια την τραγική κατάσταση που επικρατεί στην εστία μας και δυναμώνει τη συλλογική και οργανωμένη διεκδίκηση, βάζει εμπόδια στα σχέδια της κυβέρνησης της ΝΔ. Και στην προσπάθειά της να παρουσιάσει ότι ζούμε στο «Χίλτον» της Πανεπιστημιούπολης, αλλά και στην προσπάθεια να κάτσουμε στα αυγά μας. Στην πραγματικότητα, η σημερινή κυβέρνηση όπως και όλες οι προηγούμενες με τη διοίκηση του ΕΚΠΑ δεν δίνουν ούτε ένα ευρώ για εμάς και τις ανάγκες μας, αλλά αντίθετα δίνουν εκατομμύρια στους εργολάβους, οι οποίοι είναι κάτω από «όποια πέτρα και αν σηκώσεις» στην εστία και θησαυρίζουν στις πλάτες μας!

Αυτό θέλουν να αποδεχτούμε ως κανονικότητα στην εστία και στο Πανεπιστήμιό μας. Γι' αυτό προσπαθούν αυτές τις μέρες να επιβάλλουν «με νύχια και με δόντια» τον νέο αυταρχικό νόμο για την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση που ψηφίστηκε το καλοκαίρι, που προβλέπει μέτρα όπως καταγραφή προσωπικών δεδομένων στην είσοδο της εστίας μέχρι και για να πάμε στα σπίτια μας, αλλά και για όλους τους συγγενείς μας που επισκέπτονται τα δωμάτιά μας! Μάλιστα, αυτό γίνεται με πρόφαση ότι υπηρετεί την ασφάλειά μας (!), ενώ δεν υπάρχει πρόβλεψη ούτε για έξοδο κινδύνου σε περίπτωση φωτιάς ή σεισμού. Δεν είδαμε τέτοια «πρεμούρα» για την ασφάλεια των εστιακών φοιτητών όταν υπήρχε το βακτήριο λεγιονέλλα στην εστία, ή όταν οι συνάδελφοί μας στις εστίες του ΑΠΘ αντιμετώπιζαν ασανσέρ σε «ελεύθερη πτώση».

- Ποια είναι η πραγματική στόχευση κατά τη γνώμη σου;

- Η προσπάθεια να τρομοκρατήσουν τους φοιτητές, να «προλάβουν» τις δίκαιες αντιδράσεις μας. Αλλωστε οι πραγματικοί εγκληματίες σουλατσάρουν έξω ανενόχλητοι, κάθε μέρα ξυπνάμε και με νέα σκάνδαλα που γεννά η πολιτική του κέρδους. Αντίθετα, συλλαμβάνουν φοιτητές που ενημέρωναν τους συμφοιτητές τους για τα προβλήματα και τις διεκδικήσεις τους.

- Πώς αντέδρασαν οι υπόλοιποι συνάδελφοί σας; Πώς σκέφτεστε να συνεχίσετε;

- Εκατοντάδες φοιτητές και δεκάδες Φοιτητικοί Σύλλογοι βρέθηκαν στο πλευρό μας, δείχνοντας αμέριστη αλληλεγγύη, καταφέρνοντας να μας αφήσουν ελεύθερες. Αθλια ήταν η στάση της ΔΑΠ-ΝΔΦΚ, που καταψήφισε σε όλα τα Διοικητικά Συμβούλια την πρόταση στήριξης στα αιτήματα των οικότροφων και αλληλεγγύης στις φοιτήτριες που συλληφθήκαμε.

Τώρα πρέπει να δυναμώσουμε τον αγώνα μας, διεκδικώντας, μεταξύ άλλων, την κατάργηση των κατάπτυστων μέτρων καταστολής και τη λύση των προβλημάτων μας, κάτι που μπορεί να γίνει μόνο μέσα από ένα μαζικό, πανελλαδικό, οργανωμένο και συντονισμένο φοιτητικό κίνημα. Πρώτης τάξης ευκαιρία είναι οι φοιτητικές εκλογές στις 13 Μάη, όπου έχουμε την ευκαιρία να εκλέξουμε εκπροσώπους που συντονίζουν τον αγώνα των φοιτητικών συλλόγων σε όλη τη χώρα και να καταδικάσουμε την πολιτική της κυβέρνησης και τους υποστηρικτές της. Περισσότεροι εκλεγμένοι με την «Πανσπουδαστική Κίνηση Συνεργασίας» στα ΔΣ των φοιτητικών συλλόγων αποτελούν την εγγύηση για να καταφέρουμε να το κάνουμε πράξη.

Η παρέμβαση αυτή συζητήθηκε και προετοιμάστηκε όλο το προηγούμενο διάστημα, έχοντας κατά νου ότι η πιο σημαντική δουλειά που έχει να κάνει ένας κομμουνιστής εκπαιδευτικός, ο κάθε προοδευτικός δάσκαλος και δασκάλα, είναι ακριβώς αυτή η παρέμβαση στο περιεχόμενο του σχολείου, η προσπάθεια να εμπνεύσουμε στα παιδιά μας, τους μαθητές μας την πεποίθηση ότι μπορούν να γνωρίσουν και να αλλάξουν τον κόσμο, να τον κάνουν καλύτερο.

Οι αγώνες του λαού μας (πόσο μάλλον αυτοί που δόθηκαν στους ίδιους δρόμους και τις γειτονιές που περπατούν και παίζουν καθημερινά) αποτελούν σημαντικό κομμάτι της γνώσης της πραγματικότητας και του τρόπου που αυτή μπορεί και πρέπει να αλλάξει. Ολα αυτά λείπουν από τα σχολικά βιβλία και είναι χρέος κάθε εκπαιδευτικού να τα αναδείξει και να τα φωτίσει, για να στρέψουν το βλέμμα των παιδιών στη δυνατότητα της ανθρωπότητας με τους αγώνες της να χτίσει ένα μέλλον χωρίς φτώχεια, πολέμους και εκμετάλλευση.

Για τα παραπάνω έγινε συζήτηση στις Οργανώσεις και ανταλλάχθηκε πείρα βασισμένη στην παρέμβαση που γίνεται στις τάξεις όλα τα προηγούμενα χρόνια με αφορμή την Πρωτομαγιά, αλλά και άλλους μεγάλους αγώνες του λαού μας. Συζητήθηκαν δυσκολίες που προκύπτουν, ερωτήματα και προβληματισμοί που έρχονται συχνά από τους μαθητές και τις μαθήτριες κατά τη συζήτηση αυτών των θεμάτων, ενώ «έπεσαν στο τραπέζι» και πολλές ιδέες για την παιδαγωγική αξιοποίηση των γεγονότων.

Κάθε σχέδιο μαθήματος, κάθε ιδέα, είχε και κάτι νέο να προσφέρει, καθώς οι σύντροφοι και οι συντρόφισσες, αλλά και άλλοι προοδευτικοί εκπαιδευτικοί που εμπλέχθηκαν στη διαδικασία, με προσήλωση, με έγνοια και μεράκι, προσπαθούσαν να προσαρμόσουν το περιεχόμενο με βάση την ηλικία, το μάθημα, τις ιδιαίτερες ανάγκες της κάθε τάξης, τα ενδιαφέροντα και τις υπάρχουσες γνώσεις των παιδιών.

Ειδικότερα για το Γυμνάσιο και το Λύκειο, κάποια σχέδια μαθημάτων έγινε προσπάθεια να συνδεθούν με συγκεκριμένα κεφάλαια των σχολικών βιβλίων ιδωμένα από ...άλλη ματιά. Για παράδειγμα, στο μάθημα της Γλώσσας της Β' Γυμνασίου, στην ενότητα που αναφέρεται στα επαγγέλματα, μπορούν να αξιοποιηθούν σύγχρονα κείμενα για απεργίες, παράλληλα με άλλα τα οποία σχετίζονται με τον Μάη του '36 και οι μαθητές μπορούν να μαζέψουν στοιχεία για τις εργασιακές συνθήκες της εποχής και για σήμερα (8ωρο, 13ωρο, Φεντερασιόν, σωματεία, απεργίες κ.λπ.). Ακόμα, στο μάθημα της Λογοτεχνίας, μπορεί να αξιοποιηθεί το βιβλίο «Ο Βασιλιάς Ανθρακας» του Απτον Σίνγκλερ, το οποίο αναφέρεται στην απεργία των ανθρακωρύχων του Λάντλοου, σε παραλληλισμό με το βιβλίο «Θεσσαλονίκη, 9-11 Μάη του 36» του Θέμου Κορνάρου, προκειμένου να αναδειχθούν τα κοινά αιτήματα των απεργών, αλλά και ο κοινός κατασταλτικός ρόλος του κράτους και των εργοδοτικών στρατών.

Φυσικά η σύνδεση έγινε και με μαθήματα όπως της μουσικής ή της θεατρικής αγωγής, αξιοποιώντας κυρίως τον «Επιτάφιο», είτε με τη μορφή του ποιήματος, είτε μελοποιημένο από τον Μίκη Θεοδωράκη (το κατ' εξοχήν έργο το οποίο έχει γραφτεί για τα γεγονότα του Μάη του '36), αλλά και άλλα ποιήματα, τραγούδια, θεατρικά που αναφέρονται στους αγώνες του λαού.

Μία ακόμη περίπτωση εμβληματικού έργου τέχνης το οποίο σχετίζεται με τα γεγονότα που συζητάμε και προσφέρεται για αξιοποίηση στο μάθημα των εικαστικών, αλλά και γενικότερα, είναι τα έργα του χαράκτη Τάσσου. Πέρα από την ανάλυση, τη συζήτηση των συναισθημάτων και των σκέψεων που προκαλούν, τα παιδιά μπορούν να κληθούν να διαμορφώσουν δικά τους αντίστοιχα έργα.

Φυσικά ο πλούτος των μορφών που μπορούν να αξιοποιηθούν είναι ανεξάντλητος, αλλά σε κάθε περίπτωση χρειάζεται να μένουν σταθεροί η μεθοδολογία και οι άξονες των ζητημάτων που έχει αξία να αναδειχθούν:

• Τι έγινε τον Μάη του 1936 στη Θεσσαλονίκη; Ποιο ήταν το διαφορετικό γεγονός και η σημασία του;
• Πώς και γιατί ξέσπασε η απεργία; Ποια ήταν τα αιτήματα;
• Τι προηγήθηκε (όχι μόνο το 1936, αλλά και όλη τη δεκαετία του 1930, γενικότερα από τις αρχές του 20ού αιώνα) για να φτάσουμε στη μεγάλη απεργία;
• Ποια ήταν η ιστορία των καπνεργατών συγκεκριμένα;
• Ποια ήταν η στάση του κράτους, αλλά και ρατσιστικών και φασιστικών ομάδων που δρούσαν στην περιοχή;
• Πώς εξελίχθηκαν τα γεγονότα τις μέρες της μεγάλης απεργίας;
• Ποια ήταν η παρακαταθήκη του Μάη και ποια συμπεράσματα εξάγονται που είναι χρήσιμα για σήμερα;

Ολα τα παραπάνω σε τελική ανάλυση έρχονται να υπηρετήσουν τους βασικούς στόχους της διδασκαλίας, οι οποίοι έχουν να κάνουν με τη γνώση των γεγονότων, καθώς και των αιτιών που οδήγησαν σ' αυτά, τη σύνδεση με όσα είχαν προηγηθεί (προετοιμασία κινήματος, πολεμική προετοιμασία, οικονομική κρίση, άνοδος φασισμού) και όσα ακολούθησαν (Β' Παγκόσμιος Πόλεμος, Κατοχή, ΕΑΜική Αντίσταση, Απελευθέρωση). Την αναγνώριση της σημασίας της οργανωμένης πάλης, την καλλιέργεια εμπιστοσύνης στη δύναμη του αγώνα και της δυνατότητας των καταπιεσμένων να καθορίζουν τις εξελίξεις.

Να αναδειχθεί η σημασία και η αξία των ανώτερων ιδανικών της συλλογικότητας, της αλληλεγγύης, της αυταπάρνησης, του αγώνα για το δίκιο. Προκειμένου τελικά να βγουν τα βασικά συμπεράσματα ότι σε μια χώρα δεν έχουν όλοι τα ίδια συμφέροντα, αλλά και πως την πραγματική δύναμη την έχουν στα χέρια τους οι λαοί. Αυτοί είναι που γράφουν την ιστορία. Και στον δρόμο αυτόν κανένας αγώνας δεν πάει χαμένος, όλοι αφήνουν την παρακαταθήκη τους.

Για την κατάκτηση όλων αυτών, για να φτάσουμε εμείς πρώτα τη γνώση και την κατανόηση των γεγονότων, για τη «διαπαιδαγώγηση των διαπαιδαγωγητών», ώστε να μπορέσουμε με τους καλύτερους δυνατούς όρους να τα κάνουμε πράξη μέσα στις σχολικές τάξεις, προηγήθηκε πλούσια συζήτηση με βάση τα ντοκουμέντα και την ιστοριογραφία της εποχής και φυσικά με το ένθετο του «κόκκινου Αερόστατου», αξιοποιήθηκαν οι σχετικές εκδηλώσεις που έχουν γίνει, ενώ πραγματοποιήθηκαν και ιστορικοί περίπατοι «στα χνάρια» των απεργών, στα κύρια σημεία των γεγονότων.

Με λαχτάρα και ενθουσιασμό, τις επόμενες μέρες, θα μπούμε μέσα στις τάξεις μας να μιλήσουμε στα παιδιά για όλα αυτά τα όμορφα και μεγάλα που πετυχαίνει πάντα ο λαός όταν πιστεύει στη δύναμη και το δίκιο του και να συζητήσουμε μετά, από νέα σκοπιά, τα αποτελέσματα, τις δυσκολίες, τα ερωτήματα, τους προβληματισμούς και το τι έμεινε τελικά, προκειμένου να σχεδιάσουμε ξανά, με ακόμη μεγαλύτερη πείρα, την επόμενη μάχη...