Πριν από λίγες μέρες δημοσιεύτηκε η «Ετήσια Εκθεση για την ποιότητα της Ανώτατης Εκπαίδευσης» της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ) για το 2024, που συγκεντρώνει στατιστικά στοιχεία για τα ΑΕΙ, όπως για τον φοιτητικό πληθυσμό, τους διδάσκοντες, τα Προγράμματα Σπουδών (ΠΣ) κ.ά.

Η έκθεση στέκεται ιδιαίτερα στα θέματα των διαγραφών των φοιτητών, επιχειρώντας να προσδώσει επιστημονική τεκμηρίωση στον άδικο, αντιεκπαιδευτικό και καταδικασμένο από την ακαδημαϊκή κοινότητα νόμο. Αφιερώνει μια ολόκληρη ενότητα (8.1) στο θέμα με τίτλο «διάρκεια σπουδών και καθυστέρηση εισόδου στην αγορά εργασίας» και με τεκμηρίωση από σχετική βιβλιογραφία. Ολα τα στοιχεία που αναφέρει τελικά δικαιώνουν την ακαδημαϊκή κοινότητα, τους Φοιτητικούς Συλλόγους και καταρρίπτουν όλα τα επιχειρήματα και τα προσχήματα της κυβέρνησης (ως στοιχεία, όχι φυσικά η ερμηνεία της ΕΘΑΑΕ).

«Η πραγματικότητα καταδεικνύει αδυναμίες της εκπαίδευσης ή/και της οικονομίας, οι οποίες συντελούν στην καθυστέρηση ολοκλήρωσης των σπουδών από την πλευρά των φοιτητών και εισόδου των αποφοίτων στην αγορά εργασίας. Το φαινόμενο αυτό παρατηρείται σε αρκετές χώρες (π.χ. ΗΠΑ, Γερμανία, Γαλλία, Δανία, Σουηδία)...».¹ Το φαινόμενο της παράτασης των σπουδών πέραν της τυπικής διάρκειας ενός προγράμματος σπουδών δεν οφείλεται σε «τεμπελιά», όπως αναμασά η κυβέρνηση της ΝΔ, με προεξάρχοντα σε προκλητικές δηλώσεις τον ίδιο τον πρωθυπουργό, ούτε φυσικά αντιμετωπίζεται επί της ουσίας με τη διαγραφή όσων το υπερβαίνουν.

Ολες οι διεθνείς μελέτες στις οποίες παραπέμπει και η έκθεση της ΕΘΑΑΕ (σελ. 79 - 81) αλλά και οι τοποθετήσεις δεκάδων επιστημόνων και πανεπιστημιακών στην Ελλάδα επισημαίνουν ότι στο πολυπαραγοντικό αυτό φαινόμενο βαρύνοντα ρόλο διαδραματίζουν οικονομικοί και κοινωνικοί παράγοντες. Ενδεικτική είναι η κατηγοριοποίηση που γίνεται στην έκθεση «Η διεθνής βιβλιογραφία καταγράφει ως προς τις αιτίες του φαινομένου: α) προσωπικούς λόγους των φοιτητών (π.χ. ατομικά χαρακτηριστικά όπως είναι η επίδοση στο Λύκειο, το φύλο, το επίπεδο εκπαίδευσης των γονιών, η συστηματική παρακολούθηση και συμμετοχή στα μαθήματα, η οικονομική κατάσταση), β) ακαδημαϊκούς λόγους οι οποίοι σχετίζονται με τα πανεπιστήμια (π.χ. αναλογία διδασκόντων/διδασκόμενων, επάρκεια και ποιότητα υποδομών), γ) λόγους σχετικούς με την αγορά εργασίας (π.χ. ποσοστό ανεργίας, εργασιακές προοπτικές)».²

Τελικά, όλοι αυτοί οι παράγοντες, ακόμα και όσοι βαφτίζονται - κατηγοριοποιούνται ως «ατομικά χαρακτηριστικά», συνδέονται και αφορούν, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο με την ευθύνη της πολιτείας να στηρίξει ολόπλευρα τους φοιτητές και τις ανάγκες των πανεπιστημίων. Φυσικά, στο πλαίσιο της ταξικής, καπιταλιστικής κοινωνίας, η πολιτική ΕΕ - κυβερνήσεων αναπαράγει αυτά τα προβλήματα αντί να τα αμβλύνει και να παίρνει μέτρα για την εξάλειψή τους. Ετσι, και τα αστικά επιτελεία, όπως είναι η ΕΘΑΑΕ σε ρόλο τεχνικού συμβούλου του ΥΠΑΙΘ, ερμηνεύει και προτείνει «λύσεις» υπό αυτό το πρίσμα. Ωστόσο, δεν μπορούν ούτε οι ίδιοι να παραβλέψουν ότι οι διαγραφές δεν αποτελούν λύση στο πρόβλημα, οπότε ως προς την παράταση των σπουδών, η ευθύνη του περιορισμού του φαινομένου μετατίθεται - εκτός από την ατομική ευθύνη του κάθε φοιτητή - στα πανεπιστήμια στα οποία προτείνονται μέτρα, όπως χρησιμοποίηση τεχνολογίας για την παρακολούθηση, εξατομικευμένη υποστήριξη φοιτητών, αναθεώρηση των ΠΣ, ακαδημαϊκός σύμβουλος κ.λπ.

Σύμφωνα με τα στοιχεία «ποσοστό κατά μέσο όρο 24,2% των αποφοίτων ολοκληρώνει τις σπουδές του στον προβλεπόμενο χρόνο σπουδών», δηλαδή σε ν έτη (σελ. 83). Αντίστοιχη είναι η εικόνα και στις μεταπτυχιακές σπουδές αλλά το πρόβλημα είναι πολύ μικρότερο.

Στην έκθεση ομολογείται ότι θέλουν ταχύτερη και μεγαλύτερη ροή εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού προς τη δεξαμενή απασχολήσεων, ως έναν τρόπο αντιμετώπισης του «χάσματος δεξιοτήτων». Ετσι εξηγείται και το ενδιαφέρον της ΕΕ για τους λεγόμενους NEETs (Not in Education, Employment, or Training), δηλαδή όσους νέους μεταξύ 15-34 παραμένουν εκτός εκπαίδευσης, απασχόλησης ή κατάρτισης - με άλλα λόγια εκτός της παραπάνω «δεξαμενής», που στη χώρα μας είναι το 18,8%.

Μεταξύ των συνεπειών της καθυστέρησης αποφοίτησης από τα πανεπιστήμια αναφέρονται και «η καθυστέρηση εισόδου στην αγορά εργασίας» και «η απαξίωση γνώσεων και δεξιοτήτων των αποφοίτων». Βέβαια, για τη δυσκολία εύρεσης εργασίας των αποφοίτων δεν ευθύνεται το ότι άργησαν να πάρουν το πτυχίο τους, αλλά η πολιτική των κυβερνήσεων, της ΕΕ, σε τελική ανάλυση η ίδια η λειτουργία του σημερινού τρόπου παραγωγής.

Είναι η στρατηγική της ΕΕ, της «ατομικής διαδρομής μάθησης», των «προσόντων» και της «διά βίου» κατάρτισης, που έχει μετατρέψει τα πτυχία σε ακόμα ένα «προσόν» ανάμεσα σε πολλά άλλα, αφαιρώντας παράλληλα κάθε επαγγελματικό δικαίωμα από αυτά. Δεν είναι τυχαίο που η συντριπτική πλειοψηφία των αποφοίτων (90%) κρίνει απαραίτητο να κάνει μεταπτυχιακό και το 40% από αυτούς να κάνει και δεύτερο για να βρει δουλειά. Οπως αναγκάζεται να παραδεχτεί και η έκθεση, οι γνώσεις και οι δεξιότητες «απαξιώνονται» και για αυτόν τον λόγο δυσκολεύει η εύρεση εργασίας (έχουν μέσο όρο 2,5 με 5 χρόνια «ζωής» με βάση τις πρόσφατες έρευνες). Για αυτό διαιωνίζεται το «κυνήγι» δεξιοτήτων και θεωρείται κρίσιμο να αξιοποιηθούν όσο ακόμα «ζουν».

Είναι η άναρχη «ζούγκλα» της αγοράς εργασίας, που για να αντιστοιχίσει τις γνώσεις και την επιστημονική κατάρτιση των αποφοίτων με την αξιοποίησή τους στην εργασία έχει ως αποκλειστικό κριτήριο το κέρδος. Για αυτό χρειάζεται μια όσο το δυνατόν πιο διευρυμένη «δεξαμενή» ευέλικτου και εκμεταλλεύσιμου εργατικού δυναμικού, όλων των ειδών προσόντων και πιστοποιήσεων, για να μπορεί να επιλέγει η εργοδοσία όποιον - και για όσο - ταιριάζει στις ανάγκες της κερδοφορίας της. Η ανεργία και η υποαπασχόληση των αποφοίτων είναι ακριβώς αποτελέσματα αυτής της κατάστασης, συντείνει ακόμα περισσότερο στη συμπίεση των μισθών και των εργασιακών δικαιωμάτων. Χαρακτηριστικά, με βάση στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το 22,7% των αποφοίτων έχουν υψηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης από την εργασία τους, ενώ το 23,3% των νέων πτυχιούχων παραμένει στην ανεργία.

Αλλά με ένα «σμπάρο» οι διαγραφές έρχονται να πετύχουν πολλά «τρυγόνια», αφού διαβάζουμε σε άλλο σημείο της έκθεσης: «Η παραμονή μη ενεργών φοιτητών δημιουργεί δυσμενείς επιδόσεις για τη χώρα σε μια σειρά από τους σχετικούς διεθνείς δείκτες», όπως «η αναλογία φοιτητές προς διδακτικό προσωπικό». Ετσι, σε μια περίοδο που οι μπίζνες στον χώρο των ΑΕΙ προσανατολίζονται στη διεθνοποίηση της πελατείας τους, προωθείται με κάθε τρόπο, όπως και οι διαγραφές, η «βελτίωση» των δεικτών. Η κυβέρνηση αντί να λύσει το πρόβλημα αναλογίας φοιτητών - καθηγητών με προσλήψεις επαρκούς ακαδημαϊκού προσωπικού, επιδιώκει να τα «βελτιώσει» εικονικά, διαγράφοντας τους φοιτητές...

Παράλληλα, εκφράζονται διάφοροι προβληματισμοί από αρθρογράφους, ακαδημαϊκούς κ.ά. σε σχέση με το μέτρο των διαγραφών, που αφορούν τις επιπτώσεις που έχει στα ίδια τα Τμήματα και τα προγράμματα σπουδών, ιδιαίτερα στις σχολές που ο «κανόνας» για την πλειοψηφία των φοιτητών είναι να πλησιάζουν, ή να υπερβαίνουν το ανώτατο όριο φοίτησης. Η έκθεση δίνει ένα «στίγμα» ότι «η δυσκολία των ΠΣ επηρεάζει αρνητικά» τον ρυθμό αποφοίτησης. Τι να περιμένουμε; Αυτό μήπως προοιωνίζεται σχέδια και αρνητικές εξελίξεις ως προς το επίπεδο και την επιστημονική συγκρότηση των ΠΣ; Στον αντίποδα και σε αυτό, βρίσκονται οι διεκδικήσεις των Φοιτητικών Συλλόγων για δωρεάν μαθήματα ενισχυτικής διδασκαλίας με ευθύνη του πανεπιστημίου, οι προσλήψεις με βάση τις ανάγκες όλου του αναγκαίου διδακτικού προσωπικού.

Με βάση τα στοιχεία της έκθεσης, οι «ενεργοί» φοιτητές (εντός ν+2 ή ν+3 ανάλογα με τα προβλεπόμενα έτη του ΠΣ) αυτήν τη στιγμή είναι το 49,9%, δηλαδή απειλούνται με διαγραφή ή διαγράφονται κυριολεκτικά οι μισοί φοιτητές της χώρας! Σημαντικό ενδιαφέρον έχει επίσης το ότι περίπου το 20% των φοιτητών, δηλαδή κοντά στο μισό από το παραπάνω 50%, καταφέρνει να πάρει το πτυχίο του μετά τα ν+2 έτη. Ενώ σε συγκεκριμένες ομάδες σχολών όπως Φυσικών Επιστημών, Μηχανικών, Γεωπονικών κ.ά. αυτό το ποσοστό «αγγίζει» το 25% και 30%.

Μέσα και από την έκθεση της ΕΘΑΑΕ, επαληθεύονται όλα αυτά τα οποία το φοιτητικό κίνημα, με μπροστάρηδες τους κομμουνιστές, έχει καταγγείλει όλο το προηγούμενο διάστημα. Οι φοιτητές δεν είμαστε «αιώνιοι», ούτε «λιμνάζοντες», αλλά αντιμέτωποι με μια πολιτική που πλήττει την καθημερινότητά μας, τη δυνατότητά μας να σπουδάσουμε απρόσκοπτα.

Για αυτό, εδώ και μήνες, οι φοιτητές και οι φοιτήτριες σε όλη τη χώρα μέσα από τους Φοιτητικούς μας Συλλόγους, δίνουμε έναν μεγάλο αγώνα, με συλλαλητήρια, κινητοποιήσεις, αποκλεισμούς Γραμματειών, ενάντια στον νόμο των διαγραφών. Οργανώνουμε ενισχυτικά μαθήματα αλληλεγγύης μπροστά στις εξεταστικές, δίνοντας μία «ανάσα» σε εκατοντάδες συναδέλφους μας. Πετύχαμε πολλοί συμφοιτητές μας να πάρουν παράταση σπουδών, να γίνουν δεκτές χιλιάδες αιτήσεις, ξεπερνώντας ακόμα και τα κριτήρια - «κόφτες», με τη στήριξη από τους διοικητικούς υπαλλήλους των ΑΕΙ και καθηγητές μας. Καταφέραμε να μη σταλούν οι λίστες με τους φοιτητές προς διαγραφή σε πολλά ιδρύματα, να γίνουν έκτακτες εμβόλιμες εξεταστικές, κόντρα στην προσπάθεια της κυβέρνησης να τις βγάλει παράνομες. Πολλοί συνάδελφοί μας που ήταν προς διαγραφή κατάφεραν χάρη σε αυτά τα «ελαφρυντικά» μέτρα να πάρουν το πτυχίο τους!

Ο αγώνας μας έχει αποτέλεσμα, τίποτα δεν έχει τελειώσει, κλιμακώνουμε την πάλη απέναντι στην αντιεκπαιδευτική πολιτική της κυβέρνησης και της ΕΕ, όλων όσοι μας θέλουν «βορά» στους επιχειρηματικούς ομίλους. Τώρα είναι η ώρα να παλέψουμε για κάθε έναν συμφοιτητή μας, για όλους όσοι αγωνίζονται να πάρουν το πτυχίο τους. Με ενεργό συμμετοχή και οργάνωση, πολύμορφη αλληλεγγύη και αγώνα μέσα από τους Φοιτητικούς μας Συλλόγους έχουμε πετύχει πολλά και θα μπορέσουμε ακόμα περισσότερα.

Τα μέλη του ΚΚΕ και της ΚΝΕ μπαίνουμε στη μάχη, για την αγωνιστική ανασυγκρότηση του φοιτητικού κινήματος, βάζοντας στο στόχαστρο το σύνολο αυτής της πολιτικής, σε συμπόρευση με το εργατικό κίνημα. Φωτίζουμε τη μόνη ρεαλιστική διέξοδο από τη σημερινή βαρβαρότητα, την επαναστατική ανατροπή ενός συστήματος που πασχίζει να κρατηθεί στη ζωή, παρασιτώντας σε βάρος των αναγκών και των ζωών μας. Για την οικοδόμηση μιας άλλης κοινωνίας, του σοσιαλισμού - κομμουνισμού, όπου η μόρφωση και η επιστημονική γνώση θα χαράζουν τον δρόμο της πραγματικής ελευθερίας με κριτήριο την κάλυψη των κοινωνικών αναγκών. Σε αυτό το πλαίσιο «η ουσιαστική στήριξη στους φοιτητές από το εργατικό κράτος, καθώς και η συμβολή του στη μετέπειτα εργασιακή πορεία τους, δημιουργεί το έδαφος ώστε να εξαλείφονται οι όροι που γεννούν το φαινόμενο της παράτασης των σπουδών»³.

Παραπομπές:

1. Aina, C. & Pastore, F. (2020). Delayed graduation and overeducation in Italy: A test of the Human Carital Model versus the screening hypothesis. Social Indicators Research 152, 533-553.

2. Bocsi et al., 2019; Letkiewicz et al., 2014; Aina et al., 2011; Bowen et al., 2009

3. «Για το πανεπιστήμιο των σύγχρονων αναγκών και δυνατοτήτων της εποχής μας», Τμήμα Παιδείας και Ερευνας της ΚΕ του ΚΚΕ, σελ. 66