ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ
ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ
Κυριακή 21 Αυγούστου 2005
Σελ. /24
ΕΝΘΕΤΗ ΕΚΔΟΣΗ: "7 ΜΕΡΕΣ ΜΑΖΙ"
ΔΙΗΓΗΜΑ
Του Βασίλη ΦΥΤΣΙΛΗ

Ο Βασίλης Φυτσιλής γεννήθηκε στη Σέκλιζα της Καρδίτσας, το 1927. Από τους νεαρότερους ΕΠΟΝίτες, ανήκει στη νεότερη γενιά της Αντίστασης 1941-1944. Πριν προλάβει να τελειώσει το Γυμνάσιο, υποχρεώθηκε να ξαναπάρει το «δρόμο του βουνού» και κατατάχθηκε στο Δημοκρατικό Στρατό. Πιάστηκε αιχμάλωτος, στο πέρασμα της Νιάλας, τον Απρίλη του 1947. Καταδικάστηκε σε ισόβια δεσμά και έμεινε στη φυλακή και στα ξερονήσια συνολικά δώδεκα χρόνια. Είναι μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών και πρόεδρος της ΠΕΑΕΑ. Εργα του: «Το γιοφύρι» - μυθιστόρημα, «Φυλακισμένα Τραγούδια» - ποιήματα, «Φωνές απ' τα σίδερα» - ποιήματα, «Κουβέντες του Κυνηγιού» - διηγήματα, «Βαγγελίτσα Κουσιάντζα» - ιστορικό/ βιογραφικό, «Ο Τσιριφλίνος» - παιδικό παραμύθι, «Θρήνος και Τραγούδι για το μικρό Καπετάνιο» - ποιητική σύνθεση, «Γιασμίνα» - μυθιστόρημα, «Ο Σιδέρης και το κακό αφεντικό» - παραμύθι, «Κουβεντιάζοντας με τον Γιάννη» - μαρτυρία, «Στους δρόμους του αγώνα» - αυτοβιογραφική μαρτυρία (2 τόμοι), «Διακριτικά» - χρονογραφήματα από τις σελίδες του «Ριζοσπάστη» (έκδοση της «Σύγχρονης Εποχής»).


O παγωμένος αντάρτης

Γρηγοριάδης Κώστας

Με τον Τσιτσιμπή, τον Γιώργο, είχαμε σταθεί, οι δυο μας, σε μια κοντοραχούλα της Νεβρόπολης, λίγο πιο πάνω απ' το μοναστήρι της Κορώνας, και αγναντεύαμε, ψηλά, τις κορφές της Κοιμωμένης.

Είπαμε να φτιάξουμε ένα «ντοκιμαντέρ», μια «κασέτα», με ήχο και με εικόνες, για να μη χαθεί απ' τη μνήμη των ανθρώπων εκείνο το συγκλονιστικό περιστατικό του Εμφύλιου, που συνέβηκε, στις 13 Απρίλη του 1947, εκεί ψηλά στο πέρασμα, στον αυχένα της Νιάλας.

Ερασιτέχνης «καμέραμαν» ο Γιώργος, έστησε τη μηχανή του απάνω σε έναν μεταλλικό τρίποδα, για να «παίρνει» πιο σταθερά τις εικόνες, κι εγώ άρχισα να διηγιέμαι την ιστορία της Νιάλας.

«Αγραφα! Βουνά ψηλά κι απάτητα. Με τις γυμνές κι αγέρωχες κορφές τους. Με τις οξιές και με τα έλατα, χαμηλότερα. Με τα δάση τους τ' απέραντα, τις ρεματιές και τρεις βρυσούλες. Αγραφα, παλικαριών λημέρια. Του Κατσαντώνη, του Καραϊσκάκη, του αντάρτη του ΕΛΑΣ και του Δημοκρατικού Στρατού της Ελλάδας. Βουνά, φορτωμένα με ιστορία και θρύλους. Μνήμες άσβηστες, από χρόνια δοξασμένα, αλλά και χρόνια γεμάτα πίκρες και κατατρεγμούς.

Η "Κοιμωμένη"! Η αθάνατη Κυρά. Στέγη και κορόνα των Αγράφων. Η περήφανη βουνοσειρά, με τις μυτερές κορφές και τις κρεμαστές χαράδρες της. Με τη χαρακτηριστική γραμμή μιας γυναικείας μορφής, τεράστιας, ξαπλωμένης εκεί στα ουράνια, πάνω απ' τον βαρύ όγκο των βουνών, με φόντο, πότε το γαλάζιο ουρανό και πότε τα μαύρα, κουβαριασμένα σύννεφα. Εκεί ψηλά, πίσω απ' τις κορφές της Κοιμωμένης, βρίσκεται το πέρασμα. Ο Αυχένας της Νιάλας. Εκεί, την εποχή του Εμφύλιου, εξαιτίας μιας ξαφνικής και φοβερής σε ένταση χιονοθύελλας (τον Απρίλη του 1947), άφησαν την τελευταία τους πνοή πολλοί μαχητές του Δημοκρατικού Στρατού, αλλά και στρατιώτες του κυβερνητικού στρατού, καθώς και άμαχοι πολίτες, καταδιωκόμενοι, που, προσπαθώντας να γλιτώσουν από το μαχαίρι των Σούρληδων, ακολουθούσαν τους αντάρτες».

Υστερα, βγήκαμε ψηλά, στην κορυφογραμμή. Ο Γιώργος έστησε πάλι την κάμερα κάτω απ' τον βαρύ όγκο του «Τσεκούρα» κι εγώ συνεχίζω την αφήγηση.

«Η "Νιάλα!". Με την ατέλειωτη και ολόγυμνη κορυφογραμμή της. Υψόμετρο, πάνω από δυο χιλιάδες μέτρα. Δεντράκι εδώ δεν μπορεί να επιζήσει. Μονάχα λίγες ασφάκες, ασθενικές, και άγρια μέντα, ευγενική, που λίγο αν τη χαϊδέψεις με το χέρι σου, στο ανταποδίδει αμέσως, γιομίζοντας γύρω τον αέρα με τη δυνατή μοσχοβολιά της.

Εδώ, σ' αυτές τις κακοτράχαλες γκρεμίνες με τις κρεμαστές χαλικαριές, εκεί που δείχνει το μάτι μια ιδέα μονοπατιού, κι εδώ μπροστά μας, στον καταπράσινο τώρα αυχένα, έγινε το μεγάλο κακό. Εδώ, τη φοβερή εκείνη νύχτα, η ανθρώπινη αντοχή ήταν παιχνιδάκι μπροστά στην απίστευτη δύναμη της οργισμένης χιονοθύελλας, που θέρισε, όπως το δρεπάνι τα στάχια, παλικάρια αλύγιστα, "ψημένα" σε δύο αντάρτικα, στον ΕΛΑΣ και στο Δημοκρατικό Στρατό, πέντε ολόκληρα χρόνια.

Και στήσαμε εδώ, το 1985, ένα απέριττο μνημείο, μια μαρμάρινη πλάκα, που γράφει: Στη θέση αυτή έπεσαν, χτυπημένοι από φοβερή χιονοθύελλα, αντάρτες του ΔΣΕ, στρατιώτες του κυβερνητικού στρατού και άμαχοι πολίτες, στις 13-4-1947. Και ανεβαίνουμε από τότε, κάθε χρόνο, ταπεινοί προσκυνητές, ν' ακουμπήσουμε εδώ λίγα λουλούδια, να πούμε ένα τραγούδι, ένα μοιρολόι, για τα παιδιά τα αδικοχαμένα, "τ' αδέρφια, που έπεσαν μαζί, στο ματωμένο χώμα / στρατιώτες απ' τη μια μεριά κι αντάρτες απ' την άλλη".

Ετσι ανεβήκαμε κι εκείνη τη χρονιά, το 1989. Είχαν έρθει μαζί μου και τα παιδιά του Παντελή, του Καπετάνιου, απ' το Φραγκότσι της Πτολεμαΐδας. Με τον πατέρα τους, μας είχαν δεμένα τα χέρια στην ίδια χειροπέδα, όταν μας έπιασαν οι άλλοι ξεπαγιασμένους, μέσα στα αντίσκηνα του κυβερνητικού στρατού.

"Εκεί, μέσα σ' αυτά τα αντίσκηνα, ανταμώσαμε, αντάρτες και στρατιώτες, αδέρφια, Ελληνόπουλα. Τα ξένα αφεντικά μάς ήθελαν θανάσιμους εχθρούς. Να σκοτώνουμε ο ένας τον άλλον. Αλλά εμείς, κάναμε εδώ, μόνοι μας, την ανακωχή και τη συμφιλίωση". Με άκουγαν κι αυτά, με το κεφάλι σκυμμένο, να αφηγούμαι στους προσκυνητές το δραματικό περιστατικό της Νιάλας. Τράβηξαν και φωτογραφίες, για να βλέπουν και να θυμούνται.

Οταν βγήκαν οι φωτογραφίες, μου έστειλαν κι εμένα μερικές. Σε μία, κάθεται ο Χρίστος, σκεφτικός, σε ένα κοτρονάκι. Κι απέναντι, βαθιά, η κορφή της Νιάλας, ο "Τσεκούρας".

Πήρα να κοιτάξω ξανά, σ' εκείνη τη φωτογραφία, την κακοτράχαλη κορφή, τον "Τσεκούρα". Τα βράχια ψηλά. Τις κρεμαστές χαλικαριές. Και, ξαφνικά, μαρμάρωσα!.. Εμεινα ακίνητος, σαν άγαλμα, με τη φωτογραφία να σιγοτρέμει στα χέρια μου. "Ενα κεφάλι ανθρώπινο!.. Ο παγωμένος αντάρτης...", μουρμούρισα ασυναίσθητα.

Κοίταξε κι εσύ, διαβάτη, που θα τύχει να περάσεις απ' τη Νιάλα. Στάσου εδώ στο κοτρονάκι, την ώρα του μεσημεριού, και πρόσεξε καλύτερα αυτή την κορφή. Δε μοιάζει ετούτος ο βράχος σαν κεφάλι ανθρώπινο;.. Το κεφάλι του αντάρτη, που πάγωσε εκείνη τη νύχτα, τη φαρμακερή, κι έμεινε για πάντα, μνήμη και ιστορία πέτρινη, εδώ στη ράχη της Νιάλας... Τα μάτια του... Μισόκλειστα, προσπαθούν να προφυλαχτούν απ' τη μανία της χιονοθύελλας. Τα φρύδια του κρουσταλλιασμένα, σκεπασμένα απ' τον πάγο. Το γένι του, κοκαλωμένο, γυάλινο. Τα μαλλιά του τραβηγμένα πίσω, γλειμμένα απ' την ορμή της χιονοθύελλας, όλο χαρακιές και ραβδώσεις. Στα χείλια του πετρωμένο το παράπονο... Το στόμα του, μια σκοτεινή τρύπα. Μια πληγή βαθιά, εκεί, ανάμεσα στα γένια του, που στάζει πίκρα και απορία. "Γιατί...". Τι φταίξαμε εμείς, για να τιμωρηθούμε έτσι σκληρά... Τι κακό κάναμε, για να πληρώσουμε τόσο ακριβά. Εμείς, τους Αμερικανούς φασίστες πολεμήσαμε. Να λευτερώσουμε την πατρίδα μας, που τη σκλαβώσανε, δεύτερη φορά...».

Με πνίγει ένας κόμπος στο λαιμό. Σφίγγω διπλωμένο στη χούφτα μου το χειρόγραφο, και συνεχίζω, έτσι αυθόρμητα, να ψιθυρίζω, λόγια που δε φτάνουν στο μικρόφωνο της κάμερας: «Φταίξατε εσείς;.. Σταυραετοί και Διγενήδες του αγώνα μας... Τι έφταιξες εσύ, παγωμένε αντάρτη της Νιάλας... κι εσύ, σταυρωμένε καπετάν - Ανάποδε, της Εύβοιας, κι εσείς λιοντάρια της Γκιώνας και του Ταΰγετου και του Ψηλορείτη... Διαμαντή και Πέρδικα και Ποδιά, και πρωτοκαπετάνιε αθάνατε, που το κεφάλι σου το κρέμασαν, οι Αγαρηνοί, στο φανοστάτη, στην πλατεία των Τρικάλων... Φταίξατε εσείς, Ακρίτες και φρουροί ακοίμητοι στα φυλάκια του κόσμου, που παλέψατε στα μαρμαρένια αλώνια με το Χάροντα, και τον νικήσατε;..».

Ο Γιώργος μου κάνει νόημα με το χέρι του να συνεχίσω πιο δυνατά, γιατί τα λόγια μου δεν «τα πιάνει» η κάμερα. Και γω προσπαθώ. Συνεχίζω με σπασμένη φωνή να κλείσω, να κάνω τον επίλογο.

«Φτάσαμε στο τέλος ετούτης της ανηφόρας, που τόσες φορές μου μάτωσε την παλιά πληγή. Σαν τη μάνα του τραγουδιού, που "με το ποτάμι μάλωνε και το πετροβολούσε", ήθελα, στην αρχή, κι εγώ να μαλώσω με τη Νιάλα. Να της πω λόγια πικρά, να την πετροβολήσω, για το κακό που μας έκανε εκείνη τη νύχτα, στις 13 Απρίλη. Μα, έρχεται τώρα εδώ, μπροστά στα βουρκωμένα μάτια μου, η άλλη Νιάλα. Η καλοσυνάτη. Η γελούμενη. "Ελα", μου λέει. "Τώρα που ξανανταμώσαμε, σαν φίλοι. Κάτσε εδώ στην Πέτρα. Να τα πούμε απ' την αρχή".

Ακούω το λόγο της τον φιλικό, και παρηγοριέμαι. Δεν της κρατάω κακία. Ζητάω τη συγνώμη της, για τα πικρά λόγια που έβαλα στο μυαλό μου να της πω. Τι φταίνε τα βουνά... Οργίζονται κι αυτά καμιά φορά και κλαίνε όπως οι άνθρωποι... Μαζί μ' εμάς, πάσχουν και υποφέρουν κι αυτά. "Και καρτερούν την Ανοιξη, τ' όμορφο καλοκαίρι". Αυτή την άνοιξη την καινούρια γέννα του ποιητή, που "όλο την περιμένουμε κι όλο κινάει για να 'ρθει / κι όλο συντρίμμι χάνεται στο γύρισμα των κύκλων"...

Κι όμως. Η καινούρια γέννα, αυτή η Ανοιξη της νέας κοινωνίας, που όλοι την καρτερούμε να φανεί, "σπαθί κρατώντας δίστομο, για να γκρεμίσει ό,τι δεν είν' ανάμεσά μας άξιο να τη δεχτεί", θα έρθει μια μέρα. Το ποτάμι της Ιστορίας, παρά τα εμπόδια που συναντάει στο δρόμο του, και τα σκοντάμματα πολλές φορές, δε γυρίζει πίσω. Κάποια μέρα θα φτάσει στον προορισμό του. Στην πλατιά θάλασσα της παγκόσμιας ειρήνης, της πραγματικής Δημοκρατίας και του Σοσιαλισμού. Αυτό το σάπιο σύστημα της απανθρωπιάς, της αδικίας και της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο θα καταρρεύσει, κάτω απ' το βάρος των ασήκωτων ανομιών του. Ο ήλιος της Δικαιοσύνης θα προβάλει στο τέλος, λαμπερός και αχτιδοστόλιστος, στο φρύδι της Ανατολής, για να φωτίσει και να ζεστάνει όλα τα τέκνα της Γης.

(Από την ανέκδοτη Συλλογή «Πληγές του Εμφύλιου»)


Του
Βασίλη ΦΥΤΣΙΛΗ




Διαβάστε στο «Ρ»
Ο καιρός
Weather data from openweathermap.org