Ο Ρόμπσον άσκησε σφοδρή κριτική στο Δόγμα Τρούμαν (Μάρτης 1947) για την «αντιμετώπιση της κομμουνιστικής απειλής» στην Ελλάδα και την Τουρκία και στο σχέδιο Μάρσαλ, αφού εκτιμούσε ότι θεμελίωναν μια εξωτερική πολιτική που θα επιχειρούσε να εξαπατήσει τον αμερικανικό λαό και να περικυκλώσει τη Σοβιετική Ενωση.¹

Στις προεδρικές εκλογές του 1948, το ΚΚ ΗΠΑ στήριξε τον πρώην αντιπρόεδρο του Ρούσβελτ Χένρι Γουάλας (προερχόμενος από το Δημοκρατικό Κόμμα), που κριτίκαρε την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ και τον «Ψυχρό Πόλεμο» εναντίον της Σοβιετικής Ενωσης και των άλλων χωρών της σοσιαλιστικής οικοδόμησης. Ο Ρόμπσον περιόδευσε σε πολλές πολιτείες του Νότου - και όχι μόνο - προκειμένου να στηρίξει την υποψηφιότητα του Γουάλας, αντιμετωπίζοντας απειλές και κινδύνους για τη ζωή του.² Μάλιστα, εν μέσω προεκλογικής εκστρατείας, κλήθηκε και σε απολογία από την Επιτροπή Δικαιοσύνης της Γερουσίας. Στο κομβικό ερώτημα αν είναι κομμουνιστής απάντησε:

«Μερικοί από τους πιο λαμπρούς και διακεκριμένους Αμερικανούς πρόκειται να πάνε στη φυλακή επειδή δεν έδωσαν απάντηση σε αυτό το ερώτημα, και θα τους ακολουθήσω, αν χρειαστεί».³

«Κύριε Ρόμπσον, γνωρίζατε ότι η μεγαλύτερη τοπική οργάνωση του Κομμουνιστικού Κόμματος στο Γουίνστον - Σάλεμ στη Βόρεια Καρολίνα ονομάζεται Πολ Ρόμπσον;

Οχι, δεν το ήξερα! Αλλά είμαι πολύ περήφανος που το ακούω. Σας ευχαριστώ!».⁴

Σημαντικότερο και από την παλικαρίσια στάση του ήταν το γεγονός ότι οι πιέσεις του καπιταλιστικού κράτους και οι ρητές και άρρητες απειλές εναντίον του δεν οδήγησαν στην πολιτική του αποστράτευση. Τον Απρίλη του 1949, είπε στο Διεθνές Συνέδριο Ειρήνης στο Παρίσι:

«Εμείς οι αποικιοκρατούμενοι λαοί έχουμε συνεισφέρει στο χτίσιμο των Ηνωμένων Πολιτειών και είμαστε αποφασισμένοι να μοιραστούμε τον πλούτο τους. Καταγγέλλουμε την πολιτική της κυβέρνησης των Ηνωμένων Πολιτειών που είναι παρόμοια με αυτήν του Χίτλερ και του Γκέμπελς. Θέλουμε ειρήνη και ελευθερία και θα παλέψουμε για αυτό μαζί με τη Σοβιετική Ενωση, τις Δημοκρατίες της Ανατολικής Ευρώπης, την Κίνα και την Ινδονησία. (...) Είναι αδιανόητο ότι οι Αμερικανοί Νέγροι θα μπορούσαν να πολεμήσουν στο πλευρό αυτών που μας καταπιέζουν για γενιές, εναντίον της Σοβιετικής Ενωσης, η οποία σε μια γενιά ανύψωσε το λαό μας στο ύψιστο σημείο ανθρώπινης αξιοπρέπειας».⁵

Αφού επισκέφτηκε τη Σοβιετική Ενωση, επέστρεψε στις ΗΠΑ για να τραγουδήσει σε σειρά συναυλιών που διοργάνωνε το Κογκρέσο για τα Πολιτικά Δικαιώματα (ΚΠΔ). Στις 27 Αυγούστου 1949, τραγουδούσε στο Πίκσκιλ σε ένα κοινό περίπου 15.000 θεατών. Τότε περίπου 10.000 τραμπούκοι, μεταξύ των οποίων και παραστρατιωτικές οργανώσεις βετεράνων επιτέθηκαν. Οι 1.200 παραβρισκόμενοι αστυνομικοί περισσότερο βοήθησαν παρά εμπόδισαν τους επιτιθέμενους, ενώ ελικόπτερο της αστυνομίας επιχείρησε να σκεπάσει τη φωνή του Ρόμπσον. Ο Ρόμπσον και οι διοργανωτές επέστρεψαν λίγες μέρες αργότερα για να δείξουν ότι δεν φοβούνται. Ομως, αυτήν τη φορά, οι κρατικοί και παρακρατικοί μηχανισμοί ήταν περισσότερο προκλητικοί και επιθετικοί. Η αστυνομία έσπασε το παρμπρίζ του αυτοκινήτου του, ενώ οι συγκεντρωμένοι διαδηλωτές κρατούσαν πλακάτ που έγραφαν «Λιντσάρετε τον Ρόμπσον» κ.ά. Ο Πάτερσον υποστήριξε ότι η δολοφονία του Ρόμπσον αποτελούσε κομμάτι του κρατικού σχεδιασμού και αποφεύχθηκε τυχαία.⁶

Οι διεθνείς αντιδράσεις ήταν μεγάλες. Οταν έγιναν γνωστά τα γεγονότα, η Σοβιετική Ενωση τοποθέτησε ένα άγαλμά του σε βουνό της Κιργιζίας,⁷ ενώ ο Τούρκος κομμουνιστής ποιητής Ναζίμ Χικμέτ αφιέρωσε στον Ρόμπσον το ποίημα «Δεν μας αφήνουν να τραγουδήσουμε»⁸. Ο Ρόμπσον όχι μόνο συνέχισε την περιοδεία του, αλλά σύντομα προσήλθε ως μάρτυρας υπεράσπισης στη δίκη των ηγετών του ΚΚ ΗΠΑ, όπου δήλωσε στους δημοσιογράφους:

«Ηρθα γιατί υπάρχει μια υστερία σε αυτή τη χώρα, κομμάτι της οποίας είναι και η σημερινή δίκη και ήρθα για να εκφράσω την αίσθησή μου ότι το Κομμουνιστικό Κόμμα έχει κάνει μια μεγαλοπρεπή δουλειά για λογαριασμό του νέγρικου λαού και της εργατικής τάξης, για λογαριασμό της ειρήνης».⁹

Στις 28 Ιούνη 1950, λίγες μέρες μετά την ανάμειξη των ΗΠΑ στον πόλεμο της Κορέας, ο Ρόμπσον μίλησε σε 18.000 διαδηλωτές σε εκδήλωση του ΚΠΔ στη Μάντισον Σκουέαρ, καταδικάζοντας την αμερικανική επέμβαση και τις πυρηνικές απειλές εναντίον της ΛΔ της Κίνας και των άλλων λαών της Νοτιοανατολικής Ασίας.¹⁰ Λίγες μέρες αργότερα διοργάνωσε νέα διαδήλωση με σύνθημα «Κάτω τα χέρια από την Κορέα» στο Χάρλεμ.¹¹

Επειτα από τα προηγούμενα, το καλοκαίρι του 1950, του αφαιρέθηκε το διαβατήριο. Εφόσον ο Ρόμπσον δεν είχε δειλιάσει μπροστά στην απειλή φυλάκισης, τις απόπειρες λιντσαρίσματος και δολοφονίας, έπρεπε να σταματήσει να αποτελεί διεθνές σύμβολο που αντιστρατευόταν τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό στην κορύφωση του «Ψυχρού Πολέμου». Οι κρατικές αρχές ήξεραν ότι μια ενδεχόμενη φυλάκισή του θα επέφερε διεθνή αρνητικό αντίκτυπο, ενώ ο Ρόμπσον θα τη μετέτρεπε σε βήμα ακόμα οξύτερης κριτικής. Προτίμησαν τον εγκλωβισμό του στις ΗΠΑ και την ένταξή του στη μαύρη λίστα των καλλιτεχνών. Θεωρούσαν ότι έτσι, εν μέσω επέλασης της αντικομμουνιστικής υστερίας και της κρατικής τρομοκρατίας, θα μείωναν την απήχησή του και θα δυσκόλευαν τον βιοπορισμό του.

Τα μέτρα του αμερικανικού κράτους περιόρισαν όντως την προβολή του έργου του Ρόμπσον. Ομως ούτε τον οδήγησαν σε υποχωρήσεις, ούτε και μείωσαν το κύρος του διεθνώς. Στις αρχές Νοέμβρη στην επέτειο της Οκτωβριανής Επανάστασης, ο Ρόμπσον εξέδωσε σε μπροσούρα την ομιλία του «Ο Νέγρικος Λαός και η Σοβιετική Ενωση»,¹² ενώ λίγο αργότερα μαζί με τον Γ. Ε. Μ. Ντι Μπουά¹³ κυκλοφόρησε την εφημερίδα «Ελευθερία» (Freedom).¹⁴ Τον ίδιο μήνα, στη Βαρσοβία, το 2ο Διεθνές Συνέδριο Ειρήνης βράβευσε τον Ρομπσον,¹⁵ που τραγούδησε μέσω τηλεφώνου.¹⁶

Τον Νοέμβρη του 1951, ο Ρόμπσον βρέθηκε ανάμεσα στους 800 καλεσμένους της σοβιετικής πρεσβείας στην Ουάσιγκτον στην επέτειο της Οκτωβριανής Επανάστασης.¹⁷ Εναν μήνα αργότερα, μαζί με τον Πάτερσον κατέθεσαν στον ΟΗΕ την έκθεση του ΚΠΔ με τίτλο «Καταγγέλλουμε τη γενοκτονία», με την οποία ζητούσαν τη δίωξη της αμερικανικής κυβέρνησης για τη φυσική και πολιτισμική εξόντωση των Αφροαμερικανών.¹⁸

Στις αρχές του 1952, στρατιωτικές δυνάμεις του Εθνικού Αφρικανικού Κογκρέσου (Νότια Αφρική) προέλασαν στο Γιοχάνεσμπουργκ, ενώ από τα μεγάφωνα ακούγονταν τραγούδια του Ρόμπσον.¹⁹ Την ίδια εποχή, ο Ρόμπσον, που είχε ήδη ταχθεί ενάντια στις επιδιώξεις του αμερικανικού ιμπεριαλισμού στην Ελλάδα, μίλησε στη Νέα Υόρκη σε εκδήλωση υπέρ της σωτηρίας του Νίκου Μπελογιάννη και των συντρόφων του.²⁰ Και ενώ τα αμερικανικά ΜΜΕ ενημέρωσης τον παρουσίαζαν ως «κόκκινο πράκτορα» και «εθνοπροδότη», τον Δεκέμβρη του 1952 του απονεμήθηκε το βραβείο «Στάλιν» για την Ειρήνη. Ο Ρόμπσον με ένα σύντομο κείμενο ανακοίνωσε ότι δέχεται το βραβείο εκ μέρους του διογκούμενου κινήματος ειρήνης των ΗΠΑ και σημείωσε:

«Πάντα επέμενα - και θα επιμείνω ακόμα περισσότερο στο μέλλον, να λέω την αλήθεια που γνωρίζω για τους σοβιετικούς λαούς: Για τις βαθιές επιθυμίες και τις ελπίδες τους για ειρήνη, για τις ειρηνικές τους επιδιώξεις για την ανοικοδόμηση από τις καταστροφές του πολέμου, όπως στο ιστορικό Στάλινγκραντ· να μιλάω για τις ηρωικές προσπάθειες των φίλων λαών στην Πολωνία, στην Τσεχοσλοβακία, στην Ουγγαρία, στην Αλβανία, στη Ρουμανία, στη Βουλγαρία, στη μεγάλη Νέα Κίνα και στη Βόρεια Κορέα - να εξηγώ, να απαντώ στα ατελείωτα ψεύδη του πολεμοχαρούς Τύπου με σαφήνεια και θράσος».²¹

Μετά τον θάνατο του Στάλιν, τον Απρίλη του 1953, ο Ρόμπσον κυκλοφόρησε άρθρο με τίτλο «Σε σένα αγαπημένε σύντροφε», όπου τόνιζε ότι «η λεγόμενη Ελεύθερη Δύση, με επικεφαλής τους άπληστους, κερδοσκόπους, πολεμοχαρείς βιομηχάνους και οικονομικούς βαρόνους της Αμερικής μας στρεφόταν ενάντια στους λαούς, αλλά η κυριαρχία της προσέκρουσε στη Σοβιετική Ενωση, την Κίνα και τις άλλες χώρες της σοσιαλιστικής οικοδόμησης, στις οποίες προσέβλεπαν και οι καταπιεσμένοι όλου του κόσμου». ²² Την ίδια περίοδο, δραστηριοποιήθηκε εντατικά για τη διάσωση των Τζούλιους και Εθελ Ρόζενμπεργκ, που κατηγορούνταν ως κατάσκοποι της Σοβιετικής Ενωσης.²³ Παρά τη διεθνή κινητοποίηση στην οποία μετείχαν ο Μπέρτολτ Μπρεχτ, ο Αλμπερτ Αϊνστάιν, ο Πάμπλο Πικάσο, η Φρίντα Κάλο κ.ά., ο Πρόεδρος Αϊζενχάουερ αρνήθηκε να τους δώσει χάρη και εκτελέστηκαν στις 19 Ιούνη του 1953.

Λίγες μέρες μετά, η Εσλάντα Ρόμπσον²⁴ κλήθηκε για απολογία στην Επιτροπή του γερουσιαστή Μακάρθι. Οταν ρωτήθηκε για το αν ήταν μέλος του ΚΚ ΗΠΑ επικαλέστηκε την 1η και την 15η τροπολογία του Συντάγματος, που αφορούσαν, αντίστοιχα, την ελευθερία λόγου και την απαγόρευση θέσπισης νόμων στέρησης του δικαιώματος ψήφου λόγω φυλής, χρώματος ή προηγούμενης κατάστασης δουλείας. Απαντώντας σε ερώτηση του Μακάρθι, δήλωσε ότι επικαλείται την 15η τροπολογία, γιατί βρίσκεται απέναντι από μια επιτροπή λευκών που της ζητά να τοποθετηθεί για ένα κόμμα που υπερασπίζεται τα δικαιώματα των μαύρων. Και όταν ο Μακάρθι αναρωτήθηκε αν αυτό σημαίνει ότι η Επιτροπή δεν δικαιούταν να μάθει τη γνώμη της για μια οργάνωση που θέλει να ανατρέψει βίαια την αμερικανική κυβέρνηση, αντέτεινε:

«Η μόνη δύναμη και βία που γνωρίζω είναι αυτή που έχω αντιμετωπίσει και δει σε αυτή τη χώρα και δεν προέρχεται από τους κομμουνιστές».²⁵

Το 1954 ήταν χρονιά καθοριστική για τον πόλεμο στο Βιετνάμ. Επειτα από τη μάχη του Ντεν-Μπιεν-Φου, όπου οι δυνάμεις των βιετμίνχ κατατρόπωσαν τα γαλλικά στρατεύματα, η συνδιάσκεψη της Γενεύης αποφάσισε τον χωρισμό του Βιετνάμ στο 17ο παράλληλο, με το βόρειο τμήμα να βρίσκεται υπό την ηγεσία των κομμουνιστών και το νότιο υπό τη διοίκηση των αστικών δυνάμεων.²⁶ Ο Ρόμπσον χαρακτήρισε τον ηγέτη του ΚΚ Βιετνάμ, Χο Τσι Μινχ ως μοντέρνο Λουβερτίρ (ηγέτης της Αϊτινής Επανάστασης) και παράλληλα προέβλεψε την επικείμενη αμερικανική επέμβαση:

«Οι νέγροι γεωργοί από το Μισισίπι θα πρέπει να σταλούν για να σκοτώσουν τους σκουρόχρωμους αγρότες του Βιετνάμ, προκειμένου να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντα αυτών που εναντιώνονται στην απελευθέρωση των νέγρων στην πατρίδα και των αποικιών στο εξωτερικό».²⁷

Την άνοιξη του 1955, δέχεται πρόσκληση από τους αθλητές, τους εργάτες του θεάτρου και τους τεχνικούς κινηματογράφου να επισκεφτεί τη Μ. Βρετανία, ενώ έπειτα από λαϊκή απαίτηση το BBC έπαιζε καθημερινά πρόγραμμα αφιερωμένο σε αυτόν. Ομως, Ομοσπονδιακό δικαστήριο των ΗΠΑ επικύρωσε τη στέρηση του διαβατηρίου του, εξαιτίας της άρνησης του Ρόμπσον να δηλώσει κατηγορηματικά ότι δεν ήταν μέλος του ΚΚ ΗΠΑ. Την ίδια χρονιά, ο Χιλιανός κομμουνιστής ποιητής Πάμπλο Νερούντα κατήγγειλε σε συγκέντρωση 15.000 Λατινοαμερικανών στο Σαντιάγο την αφαίρεση του διαβατηρίου του.²⁸

Μετά το 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ (1956), παρά το γεγονός ότι ο Ρόμπσον αρνήθηκε να επιδοκιμάσει τις αποφάσεις του,²⁹ κράτησε αποστάσεις και από όσους ζητούσαν αυτονόμηση του ΚΚ ΗΠΑ από τη Σοβιετική Ενωση και καταδίκασε την αντεπανάσταση στην Ουγγαρία. Στα τέλη του 1956, μια ουγγροαμερικανική συγκέντρωση τραμπούκων επιτέθηκε στην ετήσια σύνοδο του Εθνικού Συμβουλίου Αμερικανοσοβιετικής Φιλίας και ο Ρόμπσον δέχτηκε ένα μπουκάλι αμμωνίας στο κεφάλι. Εξάλλου, το FBI εκτιμούσε ότι ο Ρόμπσον ήταν ο πραγματικός ηγέτης του ΚΚ ΗΠΑ.³⁰

Νωρίτερα (Ιούνης - Ιούλης 1956), μέσα στον ορυμαγδό εξελίξεων και παρότι αντιμετώπιζε προβλήματα υγείας κλήθηκε στην Επιτροπή Αντιαμερικανικών Δραστηριοτήτων, με αφορμή μια αίτηση επιστροφής του διαβατηρίου του. Στην ερώτηση αν είναι μέλος του ΚΚ απάντησε:

«Λέγοντας Κόμμα των κομμουνιστών εννοείτε το Κόμμα των ανθρώπων που έχουν θυσιαστεί για το λαό μου, για όλους τους Αμερικανούς και τους εργάτες, ώστε να μπορούν να ζουν με αξιοπρέπεια; Εννοείτε αυτό το Κόμμα;»³¹

Στη συνέχεια, αρνούμενος να απαντήσει αν ήταν μέλος με ψευδώνυμο Τζον Τόμας και αν γνώρισε τα στελέχη του ΚΚ, επικαλέστηκε την 5η τροπολογία του Συντάγματος, σύμφωνα με την οποία κανείς δεν υποχρεούται να απαντήσει κάτι που θα τον καταστήσει ένοχο. Τα μέλη της Επιτροπής τού ζήτησαν να τοποθετηθεί για μια σειρά από δηλώσεις του υπέρ της Σοβιετικής Ενωσης, ενώ ένα μέλος της Επιτροπής απόρησε γιατί δεν έμεινε εκεί. Ο Ρόμπσον απάντησε: «Επειδή ο πατέρας μου ήταν σκλάβος και ο λαός μου πέθανε για να χτιστεί αυτή η χώρα και εγώ πρόκειται να μείνω και να κατέχω ένα μέρος της, όπως ακριβώς και εσείς».³²

Ομως, οι διώκτες του είχαν αυτήν τη φορά ένα ακόμα όπλο στη φαρέτρα τους: Τις αποφάσεις του 20ού Συνεδρίου του ΚΚΣΕ και τη διαπάλη στο ΚΚ ΗΠΑ. Ετσι τον ρώτησαν αν επιμένει στη γνώμη του για τον Στάλιν. Και εκείνος απάντησε:

«Ο,τι και να συνέβη με τον Στάλιν είναι ζήτημα της Σοβιετικής Ενωσης και δεν θα το συζητήσω με τους εκπροσώπους αυτών που κατά τη διάρκεια οικοδόμησης της Αμερικής εξόντωσαν 60 έως 100 εκατομμύρια ανθρώπους από το λαό μου (...) στα δουλεμπορικά πλοία και στις φυτείες (...) δεν θα συζητήσω για τον Στάλιν μαζί σας. (...) Ωστόσο θα ήταν πολύ ενδιαφέρον, είτε αναφερθούμε στον Στάλιν, είτε στον σοβιετικό λαό, αν μέσα σε μια γενιά, από το 1917 έως το 1947, θα μπορούσε να υπάρξει ένα άλλο έθνος που να ισοσταθμίσει τη δύναμη αυτών που πέτυχαν...».³³

Ο Ρόμπσον πέρασε και στην αντεπίθεση δηλώνοντας στα μέλη της Επιτροπής ότι αυτοί είναι οι πραγματικοί αντι-Αμερικανοί και θα πρέπει να ντρέπονται. Τότε, ο πρόεδρος αναγκάστηκε να διακόψει τη διαδικασία. Φυσικά, δεν πήρε πίσω το διαβατήριό του, όμως είχε βγει για άλλη μια φορά νικητής και με το κεφάλι ψηλά μετά από πολύωρες καταθέσεις. Δύο χρόνια αργότερα, δήλωσε ακόμα όρθιος, δημοσιεύοντας το βιβλίο «Εδώ στέκομαι», όπου ανέφερε:

«Σε πολλές περιπτώσεις έχω εκφράσει δημόσια την πίστη μου στις αρχές του επιστημονικού σοσιαλισμού, τη βαθιά μου πεποίθηση ότι για όλη την ανθρωπότητα μια σοσιαλιστική κοινωνία αντιπροσωπεύει μια πρόοδο σε ένα υψηλότερο στάδιο της ζωής - ότι είναι μια μορφή κοινωνίας που είναι οικονομικά, κοινωνικά, πολιτισμικά και ηθικά ανώτερη από ένα σύστημα που βασίζεται στην παραγωγή για ιδιωτικό κέρδος».³⁴

Σύντομα, το διαρκώς διευρυνόμενο διεθνές κίνημα συμπαράστασης θα του έδινε όσα του στέρησε το αμερικανικό κράτος. Αποκορύφωμα των εκδηλώσεων συμπαράστασης υπήρξαν τα 60ά γενέθλια του Ρόμπσον στις 9 Απρίλη 1958, που εορτάστηκαν επίσημα σε 27 κράτη, ενώ η συμμετοχή της Ινδίας πυροδότησε διπλωματικό επεισόδιο.³⁵ Τελικά, λογίστηκε ως λιγότερο επιζήμια για τις ΗΠΑ η επιστροφή του διαβατηρίου του.

Ο Ρόμπσον επισκέφτηκε τη Μ. Βρετανία για να δώσει έναν κύκλο συναυλιών, απαραίτητων και για την οικονομική του επιβίωση. Το καλοκαίρι του 1959, επισκέφτηκε τη Σοβιετική Ενωση, όπου συναντήθηκε με τον Χρουστσόφ και άλλους ηγέτες Κομμουνιστικών Κομμάτων.³⁶

Στις 21 Μάρτη 1960, 5.000 διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν έξω από το αστυνομικό τμήμα του Σάρπβιλ στη Νότια Αφρική, ανταποκρινόμενοι στις εκκλήσεις του Παναφρικανικού Κογκρέσου και απαίτησαν από τις αρχές να τους συλλάβουν επειδή δεν έφεραν μαζί τους τις απαιτούμενες από το καθεστώς Απαρτχάιντ κάρτες εισόδου. Οι αστυνομικές αρχές άνοιξαν πυρ, με αποτέλεσμα 1.344 να πέσουν νεκροί.³⁷ Ο Ρόμπσον πρωτοστάτησε στην πρωτομαγιάτικη διαδήλωση των συνδικάτων στη Γλασκώβη και κατήγγειλε το καθεστώς της Νοτίου Αφρικής.

Τον Οκτώβρη της ίδιας χρονιάς επισκέφτηκε τη Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας (ΓΛΔ), όπου εκλέχτηκε επίτιμος διδάκτορας και βραβεύτηκε από την επιτροπή ειρήνης και την Ουγγαρία. Τον Νοέμβρη ταξίδεψε στην Αυστραλία και στη Νέα Ζηλανδία, προκειμένου να δώσει συναυλίες. Οταν εχθρικά διακείμενοι ρεπόρτερ τον ρώτησαν τι θα έκανε σε έναν αμερικανοσοβιετικό πόλεμο, απάντησε πως θα πολεμούσε στο πλευρό της Σοβιετικής Ενωσης.³⁸ Δεν έμεινε όμως εκεί και καταδίκασε τη σφαγή των Αβορίγινων της Αυστραλίας και των Μαορί της Νέας Ζηλανδίας.³⁹

Τον Μάρτη του 1961, ο Ρόμπσον προετοιμαζόταν για ταξίδι στην Γκάνα και στη Γουινέα, ενώ έπειτα προγραμμάτιζε να επιστρέψει στις ΗΠΑ, προκειμένου να πάρει μέρος στο αναγεννημένο κίνημα των μαύρων, παρά τις προειδοποιήσεις της συζύγου του ότι αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει στη δολοφονία του. Ομως, στις 27 Μάρτη αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει στο δωμάτιο του ξενοδοχείου του στη Σοβιετική Ενωση. Ο αυτοτραυματισμός δεν ήταν βαρύς, αλλά η διάγνωση μιλούσε για παράνοια και κρίσεις άγχους. Ο γιος του υποστήριξε ότι δηλητηριάστηκε από τη CIA, προκειμένου να αποτραπεί το προγραμματισμένο του ταξίδι στην Κούβα, σε μια εποχή προετοιμασίας της εισβολής στον «Κόλπο των Χοίρων» (17 Απρίλη 1961). ⁴⁰

Μετά από τρεις μήνες νοσηλείας σε σοβιετικό σανατόριο, επέστρεψε στο Λονδίνο, αλλά έπαθε κρίση πανικού ενώ βρισκόταν στη σοβιετική πρεσβεία. Εισήχθη στο νοσοκομείο, όπου έλαβε βαριά φαρμακευτική αγωγή, υποβλήθηκε σε ηλεκτροσόκ, χωρίς να λαμβάνει ψυχοθεραπεία.⁴¹ Υπήρξε η υποψία ότι ουσιαστικός σκοπός δεν ήταν η θεραπεία του, αλλά η παρεμπόδιση της πολιτικής του δράσης. Το βέβαιο είναι ότι αποχαρακτηρισμένα έγγραφα δηλώνουν την παρακολούθησή του από τη βρετανική ΜΙ5 και τη διαρκή ανταλλαγή πληροφοριών με τη CIA.⁴²

Στις αρχές του 1963, έπειτα από 18μηνη νοσηλεία δίχως αποτέλεσμα, η γυναίκα του αποφάσισε τη μεταφορά του σε κλινική του Ανατολικού Βερολίνου. Εκεί οι γιατροί απόρησαν με την ποσότητα βαρβιτουρικών που βρέθηκε στο αίμα του, ενώ εκτίμησαν ότι τα 54 ηλεκτροσόκ στα οποία υποβλήθηκε χωρίς λόγο, θα μπορούσαν να έχουν οδηγήσει σε ανεπανόρθωτη ζημιά στον εγκέφαλό του. Επειτα από μια ήπια αγωγή με συνοδεία ψυχοθεραπείας, ο Ρόμπσον ανέκαμψε σύντομα, αλλά οι γιατροί συνέστησαν αποφυγή περαιτέρω καταπόνησης.⁴³

Παρά τις συμβουλές, τον Δεκέμβρη του 1963 επέστρεψε στις ΗΠΑ.

Παρά τις συνέπειες της νοσηλείας και τα πολλαπλά προβλήματα υγείας, δεν αποτραβήχτηκε από την πολιτική δραστηριότητα. Τον Αύγουστο του 1964 εκφώνησε στο Χάρλεμ τον επικήδειο για τον κομμουνιστή και φίλο του, Μπεν Ντέιβις.⁴⁴ Τον Οκτώβρη, απέστειλε χαιρετιστήριο για την επέτειο των 15 χρόνων από τη συγκρότηση της ΓΛΔ. Την ίδια περίοδο με άρθρο του δήλωσε παρών στο κίνημα για τα δικαιώματα των μαύρων, προβάλλοντας την ανάγκη σύνδεσής του με την πάλη ενάντια στην πυρηνική απειλή, τους εργατικούς και άλλους κοινωνικούς αγώνες.⁴⁵

Ο Ρόμπσον στρεφόταν εναντίον του λεγόμενου «Εθνους του Ισλάμ», που θεωρούσε συντηρητική και διασπαστική οργάνωση. Ομως, τον Γενάρη του 1965 δέχτηκε να συναντήσει τον Μάλκολμ Εξ, που είχε απομακρυνθεί από τους κόλπους του. Η προγραμματισμένη συνάντηση δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ, αφού ο Μάλκολμ Εξ δολοφονήθηκε.⁴⁶ Την ίδια περίοδο, το αμερικανικό πολιτικό κατεστημένο επιχείρησε να ενσωματώσει τον Ρόμπσον ως άκακο μαχητή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, χρησιμοποιώντας την παρέμβαση επιφανών Αφροαμερικανών. Ομως, αρνήθηκε να συνομιλήσει με τον Μπάγιαρντ Ράστιν, λόγω των αντικομμουνιστικών του θέσεων. Αντίθετα, συνάντησε τον Τζέιμς Φάρμερ που εκπροσωπούσε το Κογκρέσο για τη Φυλετική Ισότητα. Οταν, όμως, ο στενός συνεργάτης του μετέπειτα Προέδρου Τζόνσον υποστήριξε ότι θα καλωσοριζόταν, αν αποστασιοποιούνταν από τη Σοβιετική Ενωση και τους κομμουνιστές, του είπε: «Φύγε και να μη με ξανακαλέσεις ποτέ».⁴⁷

Λίγο αργότερα δημοσιοποίησε άρθρο για την κληρονομιά του Ντι Μπουά, ξεκαθαρίζοντας ουσιαστικά ότι δεν ήταν πρόθυμος να υποχωρήσει.⁴⁸ Ωστόσο, τα προβλήματα υγείας του οξύνονταν και έκαναν δύσκολη την ανοιχτή πολιτική δράση. Τον Αύγουστο του 1965, μια διπλή πνευμονία παραλίγο να τον οδηγήσει στον θάνατο,⁴⁹ ενώ τον Δεκέμβρη του 1965 η απώλεια της συζύγου του αποτέλεσε μοιραίο πλήγμα.⁵⁰ Πλέον αντιμετώπιζε και δυσκολία μετακίνησης, γεγονός που τον οδήγησε να ζήσει με την οικογένεια του γιου του στη Νέα Υόρκη και μετά το 1973 με την κόρη του στη Φιλαδέλφεια. Τα γενέθλιά του αποτέλεσαν την τελευταία μορφή πολιτικής παρέμβασης. Τα 70 του χρόνια γιορτάστηκαν στο Λονδίνο⁵¹, ενώ ο εορτασμός των 75 χρόνων από τη γέννησή του πραγματοποιήθηκε το 1973 στο Κάρνεγκι Χολ. Αδυνατώντας να παραβρεθεί, απέστειλε ένα ηχογραφημένο μήνυμα:

«Αν και δεν είμαι ενεργός για ορισμένα χρόνια, θέλω να ξέρετε ότι είμαι ο ίδιος Πολ (...). Είμαι στο σπίτι, αλλά η καρδιά μου βρίσκεται στη συνεχιζόμενη πάλη του λαού μου προκειμένου να κατακτήσει την απελευθέρωσή του από τη ρατσιστική κυριαρχία και να κερδίσει για όλους τους μαύρους Αμερικάνους και τις άλλες μειονοτικές ομάδες όχι μόνο ίσα δικαιώματα αλλά και ίσο μερίδιο.

Στο ίδιο πνεύμα, χαιρετίζω τα απελευθερωτικά κινήματα εναντίον της αποικιοκρατίας στην Αφρική, στη Λατινική Αμερική και στην Ασία που κατέκτησαν νέα έμπνευση και αντίληψη από το ηρωικό παράδειγμα του βιετναμέζικου λαού, που απέκρουσε ξανά έναν ιμπεριαλιστή εισβολέα.

(Βρίσκομαι) Μαζί με τους παρτιζάνους της ειρήνης - τους λαούς των σοσιαλιστικών χωρών και τα προοδευτικά στοιχεία όλων των χωρών».⁵²

Στις 23 Ιανουαρίου 1976, η ανυπόταχτη καρδιά του Ρόμπσον σταμάτησε να χτυπά. Στην τελευταία του κατοικία τον συνόδευσαν ο λαός του και τα στελέχη του ΚΚ ΗΠΑ.

Μετά τον θάνατό του οι διώκτες του, όσοι επιχείρησαν να τον φιμώσουν, να τον λιντσάρουν, να τον δολοφονήσουν και να τον αποσιωπήσουν, εκπόνησαν το τελευταίο τους εγκληματικό σχέδιο. Επιχείρησαν να τον καταστήσουν αβλαβές εικόνισμα, έναν υπέρμαχο των δικαιωμάτων και του φιλελεύθερου καπιταλισμού. Δυστυχώς για αυτούς όλη η δράση και το έργο του στέκονται εμπόδιο.

Παραπομπές:

1. Martin Bauml Duberman, Paul Robeson, Ballantine Books, New York, 1989, pp. 321.

2. Martin Bauml Duberman, ό.π., pp. 324-325.

3. Για να ακούσεις την ηχογράφηση του συγκεκριμένου αποσπάσματος δες στο https://recordsofrights.org/records/386/robeson-testifies-audio

4. Gerald Horne, «Πολ Ρόμπσον. Ο επαναστάτης καλλιτέχνης», εκδ. «Οξύ», Αθήνα, 2018, σελ. 155-156.

5. Marie Seton, Paul Robeson, Dennis Dobson Editions, London, 1958, p. 196.

6. Gerald Horne, ό.π., σελ. 168-169.

7. Gerald Horne, ό.π., σελ. 169.

8. «Ριζοσπάστης», 26 Μάη 1976.

9. Philip S. Foner (ed.), Paul Robeson Speaks, Carol Publishing Group, New York, 1978, p. 231.

10. Philip S. Foner (ed.), ό.π., pp252-253.

11. The New York Times, July 4 1950.

12. Gerald Horne, ό.π., σελ. 172.

13. Ο Ντι Μπουά αποτελεί επίσης μια ξεχωριστή περίπτωση μαύρου κομμουνιστή. Μια εκτενής αναφορά στο δικό του έργο ξεφεύγει από τους σκοπούς αυτού του άρθρου.

14. Benjamin Jefferson Davis, The Negro People in Struggle for Peace and Freedom. Report to the 15th Convention of Communist Party, New Century Publishers, 1951, p. 9.

15. New World Review, vo;. 46, p. 6.

16. Gerald Horne, ό.π., σελ. 179.

17. Gerald Horne, ό.π., σελ. 183.

18. Legislative Reference Service, World Communist Movement 1951-1953, US Government Printing Office, Washington, 1960, p. 568.

19. Gerald Horne, ό.π., σελ. 10.

20. «Ριζοσπάστης», 31 Μάη 1998.

21. Paul Robeson, «Thoughts on Winning the Stalin Peace Prize» στο https://www.marxists.org/archive/robeson/1953/01/x01.htm

22. Paul Robeson, «To You Beloved Comrade» στο https://www.marxists.org/reference/archive/stalin/biographies/1953/04/x01.htm

23. Martin Bauml Duberman, ό.π., p.

24. Η Εσλάντα (Εσι) Ρόμπσον αποτελεί επίσης μια σημαντική μορφή του αμερικανικού κινήματος για τα δικαιώματα των μαύρων, με την οποία μόνο περιφερειακά καταπιάνεται το παρόν άρθρο.

25. Martin Bauml Duberman, ό.π., p. 413.

26. «Ριζοσπάστης», 20-21 Νοέμβρη 2021.

27. Daniel S. Lucks, Selma to Saigon. The Civil Rights Movement and the Vietnam War, University Press of Kentucky, Kentucky, 2014, p. 9.

28. Gerald Horne, ό.π., σελ. 203, 214-215 και 200.

29. Martin Bauml Duberman, ό.π., p. 460.

30. Gerald Horne, ό.π., σελ. 212-213.

31. Philip S. Foner (ed.), ό.π., p. 416.

32. Philip S. Foner (ed.), ό.π., p. 427.

33. Philip S. Foner (ed.), ό.π., pπ. 429-430.

34. Paul Robeson, Here I stand, Beacon Press, Boston, 1988, p. 39.

35. Gerald Horne, ό.π., σελ. 227-228.

36. Martin Bauml Duberman, ό.π., p. 470.

37. Tom Lodge, Sharpeville. A Massacre and its Consequences, Oxford University Press, Oxford & New York, 2011.

38. Tom Truman, Ideological Groups in the Australian Labour Party and their Attitudes, Queensland University Press, Queensland 1965, p. 131.

39. Martin Bauml Duberman, ό.π., p. 488.

40. Paul Robeson Jr., The Undiscovered Paul Robeson. Quest for Freedom (1939-1976), John Wiley & Sons Editions, 2010 (electronic format), p. 233.

41. Scott Allen Nollen, Paul Robeson: Film Pioneer, McFarland & Company Publishers, North Carolina, 2010, pp. 180-181.

42. Alain Travis, «Paul Robeson was tracked by MI5», Guardian, March 6 2003 και Paul Robeson Jr., ό.π., p. 245.

43. Martin Bauml Duberman, ό.π., pp. 516-517.

44. Gerald Horne, ό.π., σελ. 261.

45. Philip S. Foner (ed.), ό.π., pp. 473-474.

46. Paul Robeson Jr., ό.π., pp. 248-249.

47. Paul Robeson Jr., ό.π., p. 249.

48. Philip S. Foner (ed.), ό.π., pp. 474-478.

49. Martin Bauml Duberman, ό.π., pp. 536-537.

50. Gerald Horne, ό.π., σελ. 260.

51. Gerald Horne, ό.π., σελ. 266.

52. Philip S. Foner (ed.), ό.π., pp. 481-482.