Μπορεί το σύνθημα της ακόμα πιο επιθετικής ατζέντας ανταγωνιστικότητας που προωθεί η ΕΕ να είναι «Μια Ευρώπη, μια αγορά», όμως στην πραγματικότητα οι αντιθέσεις μεταξύ των μονοπωλίων και μεταξύ των καπιταλιστικών κρατών στην ΕΕ είναι τόσο βαθιές, που η όλη συζήτηση αφορά σε μια «Ευρώπη πολλών ταχυτήτων» και «με τη βούλα», σε όλο και περισσότερες αποφάσεις χωρίς ομοφωνία, σε ομάδες «προθύμων», «ενισχυμένες συνεργασίες» και νέους «άξονες» εντός της ιμπεριαλιστικής ένωσης.

Τα «μαχαίρια» βγήκαν και ενόψει της άτυπης Συνόδου Κορυφής που πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη, όπου οι 27 ηγέτες συζήτησαν πώς η ΕΕ θα γίνει «παγκόσμιος γίγαντας», θα ανακτήσει την οικονομική «ανταγωνιστικότητά» της, ενισχύοντας έτσι και τη γεωπολιτική της ισχύ έναντι των ΗΠΑ και της Κίνας.

Αυτός ο δρόμος περνάει μέσα από την πολεμική οικονομία, πιο σκληρά αντεργατικά μέτρα, ένταση της εκμετάλλευσης και της καταστολής, «απελευθέρωση» των επιχειρηματικών ομίλων από «βαρίδια», μεγαλύτερη καταστροφή του περιβάλλοντος.

Ταυτόχρονα, οι λαοί καλούνται - μετά το ρήγμα και το ξεγύμνωμα της «συμμαχίας» με τις ΗΠΑ - να «ποντάρουν» σε νέες ιμπεριαλιστικές «συμμαχίες» και «υποσυμμαχίες», στο πλαίσιο των οποίων οι ευρωπαϊκοί μονοπωλιακοί όμιλοι «σφάζονται» για κέρδη και ετοιμάζονται να μοιράσουν με τα όπλα αγορές, πρώτες ύλες, διαδρομές εμπορευμάτων και Ενέργειας.

Η «ανησυχία» των ευρωπαϊκών μονοπωλίων είναι ότι η ΕΕ υποχωρεί σε ανταγωνιστικότητα, δυσκολεύεται να προσελκύσει επενδύσεις, κινδυνεύει να «συνθλιβεί» από τον ανταγωνισμό μεταξύ ΗΠΑ - Κίνας. Το ζήτημα της φθίνουσας ανταγωνιστικότητας της ΕΕ απέκτησε «επείγοντα χαρακτήρα» μετά την απώλεια ρωσικού - φθηνού για τις επιχειρήσεις - φυσικού αερίου το 2022, τους δασμούς των ΗΠΑ, την οικονομική κυριαρχία της Κίνας ακόμη και σε βιομηχανικούς κλάδους που κυριαρχούσαν ευρωπαϊκοί όμιλοι και τον καταιγισμό κινεζικών εμπορευμάτων στην Ευρώπη.

Ενδεικτικά, τα τελευταία στοιχεία δείχνουν ότι το εμπορικό πλεόνασμα της ΕΕ συνέχισε να μειώνεται, σε 12,9 δισ. ευρώ τον Δεκέμβρη του 2025 από 13,9 δισ. έναν χρόνο νωρίτερα, καθώς οι πωλήσεις μηχανημάτων και οχημάτων - η κινητήριος δύναμη της εξαγωγικής ανάπτυξης για χρόνια - συνεχίζουν να υποχωρούν, ενώ και οι πωλήσεις χημικών μειώθηκαν.

Οι εξαγωγές προς τις ΗΠΑ, τη μεγαλύτερη αγορά εξαγωγών της ΕΕ, μειώθηκαν κατά 12,6% σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα, μειώνοντας το πλεόνασμα κατά 1/3 σε 9,3 δισ. ευρώ, ενώ το εμπορικό έλλειμμα με την Κίνα αυξήθηκε σε 26,8 δισ. ευρώ από 24,5 δισ.

Η Σύνοδος Κορυφής της Πέμπτης ήταν άτυπη, χωρίς κοινά συμπεράσματα, ενώ στους ηγέτες μίλησαν και οι Μάριο Ντράγκι και Ενρίκο Λέτα, δύο πρώην Ιταλοί πρωθυπουργοί και σύμβουλοι της Κομισιόν, οι οποίοι συνέταξαν το 2024 εκθέσεις για την ανταγωνιστικότητα και τη «στρατηγική αυτονομία».

Στη συνέχεια η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, έδωσαν σε συνέντευξη Τύπου το περίγραμμα του οδικού χάρτη «Μία Ευρώπη, μία αγορά», για τη βαθύτερη ενοποίηση της «ενιαίας αγοράς», που θα παρουσιαστεί αναλυτικά στη Σύνοδο Κορυφής του Μάρτη, ώστε να αποτελέσει δεσμευτικό πολιτικό πλαίσιο μέχρι το τέλος του 2027.

Κεντρικό στοιχείο της στρατηγικής αποτελεί η «κατάργηση των εσωτερικών εμποδίων» που εξακολουθούν να «κατακερματίζουν την ενιαία αγορά» των 450 εκατ. «καταναλωτών», από τις υπηρεσίες και τα ψηφιακά δίκτυα μέχρι την Ενέργεια και τον χρηματοπιστωτικό τομέα. Πρόκειται για την «ανάγκη» των ευρωπαϊκών μονοπωλίων να μπορούν να αναπτύσσονται σε όλη την ΕΕ χωρίς να «σκοντάφτουν» σε 27 διαφορετικά ρυθμιστικά καθεστώτα, με στόχο την προσέλκυση επενδύσεων.

Η ολοκλήρωση της «ενιαίας αγοράς» σημαίνει επίσης «ολοκλήρωση της ενεργειακής ένωσης», η οποία «είναι ζωτικής σημασίας για τη μείωση των τιμών» για τη βιομηχανία.

Η πρόεδρος της Επιτροπής έκανε λόγο για εξάλειψη «παρωχημένων και περιττών ρυθμίσεων που επιβαρύνουν επιχειρήσεις και διοικήσεις χωρίς προστιθέμενη αξία», με εξοικονόμηση έως και 15 δισ. ευρώ ετησίως.

Στην καρδιά της συζήτησης για την ενιαία αγορά βρέθηκε το λεγόμενο «28ο καθεστώς» για τις επιχειρήσεις, το «EU Inc.». Στόχος είναι οι εταιρείες να μπορούν να συστήνονται ψηφιακά, μέσα σε 48 ώρες, και να λειτουργούν σε όλα τα κράτη - μέλη με ενιαίους κανόνες, χωρίς να προσαρμόζονται σε 27 διαφορετικά εθνικά δίκαια.

Κομβικό ρόλο έχει η Ενωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, η οποία έρχεται να συστεγαστεί πολιτικά με την κλασική Ενωση Κεφαλαιαγορών. Το ευρωπαϊκό κεφάλαιο θα «βάζει χέρι» στις ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις μετατρέποντάς τες «σε επενδύσεις εντός της ΕΕ».

Η ΕΕ θέλει μια ένωση κεφαλαιαγοράς με το σύνολο των 27 κρατών - μελών, αλλά «μπορεί να προχωρήσει με μικρότερη ομάδα, αν χρειαστεί», σημείωσε η φον ντερ Λάιεν.

Οι αντιθέσεις, όχι μόνο μεταξύ καπιταλιστικών κρατών, αλλά και μονοπωλίων του ίδιου ακόμη κλάδου, έχουν βγει στη φόρα σχετικά με τη βιομηχανική στρατηγική «Made in Europe», που προωθεί η Κομισιόν.

Ο Γάλλος Πρόεδρος, Εμ. Μακρόν - που πριν τη σύνοδο μίλησε σε εκπροσώπους της ευρωπαϊκής βιομηχανίας στην Αμβέρσα - υποστηρίζει ότι το ίδιο κριτήριο «ευρωπαϊκής προτίμησης», που εν πολλοίς ισχύει στους στρατιωτικούς εξοπλισμούς μέσω του προγράμματος δανεισμού SAFE, θα πρέπει να επεκταθεί σε στρατηγικούς τομείς, όπως οι νέες και «πράσινες» τεχνολογίες, τα χημικά, ο χάλυβας, η αυτοκινητοβιομηχανία.

Σε μια πρόσφατη παρέμβαση που υπέγραψαν εκατοντάδες επιχειρηματικοί ηγέτες, ο Γάλλος επίτροπος Βιομηχανικής Στρατηγικής της ΕΕ και στενός συνεργάτης του Μακρόν, Στεφάν Σεζουρνέ, έγραψε: «Οι Κινέζοι έχουν το "Made in China", οι Αμερικανοί το "Buy American" και οι περισσότερες άλλες οικονομικές δυνάμεις έχουν παρόμοια σχέδια... Γιατί όχι και εμείς;».

Τα κράτη - μέλη της Βαλτικής και της Σκανδιναβίας, μαζί με την Ολλανδία, σε κοινή επιστολή τους αντιδρούν ανησυχώντας για πιθανά αντίποινα από τρίτες χώρες. Εξάλλου η ΕΕ σκοπεύει να συνάψει εμπορικές συμφωνίες με άλλα κράτη ή ομάδες κρατών και τέτοια μέτρα «προστατευτισμού» και προτίμησης ευρωπαϊκών προϊόντων μπορεί να φέρουν γεωπολιτικά μειονεκτήματα.

Ενδεικτικό των αντικρουόμενων συμφερόντων και των όσων παζαρεύονται σε τέτοιες συνόδους της ΕΕ, είναι ο «πόλεμος» μέσα στην ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία, στην Ενωση Ευρωπαίων Κατασκευαστών Αυτοκινήτων (ACEA), ανάλογα με τις παγκόσμιες παραγωγικές τους δραστηριότητες και το πού κατασκευάζονται οι ηλεκτρικοί κινητήρες, οι κυψέλες μπαταριών και άλλα εξαρτήματα.

Ο Κόστα πάντως ανέφερε μετά τη Σύνοδο της Πέμπτης την Αμυνα, το Διάστημα, την «καθαρή» τεχνολογία, την κβαντική τεχνολογία, την τεχνητή νοημοσύνη και τα συστήματα πληρωμών ως τομείς στους οποίους υπάρχει «ευρεία κοινή κατανόηση» της ανάγκης να ενισχυθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Μετά από πολύμηνη καθυστέρηση λόγω των αντικρουόμενων συμφερόντων, η Κομισιόν φέρεται να ολοκληρώνει τον Industrial Accelerator Act (Νόμος για τη Βιομηχανική Επιτάχυνση), ο οποίος, σύμφωνα με πρόσφατη «διαρροή», πιθανότατα θα περιλαμβάνει συγκεκριμένες διατάξεις για την προώθηση ή ακόμη και την επιβολή της εγχώριας παραγωγής.

Αυτή η ιδέα υποστηρίζεται από τη Γαλλία και τον Επίτροπο Βιομηχανίας της ΕΕ, ο οποίος πρόσφατα κινητοποίησε χιλιάδες ευρωπαϊκές εταιρείες για να υποστηρίξουν την έκκλησή του για ισχυρούς κανόνες «made in Europe». Φέρεται να ηγείται πάνω από 1.000 εταιρειών στην προσπάθεια για την επιβολή της υποχρεωτικής «made in Europe» παραγωγής.

Να σημειωθεί δε ότι την Τετάρτη είχε προηγηθεί μια λεγόμενη Σύνοδος Κορυφής της Ευρωπαϊκής Βιομηχανίας, που φιλοξενήθηκε από τον Βέλγο πρωθυπουργό στην Αμβέρσα, στην οποία μίλησε και ο Γάλλος Πρόεδρος.

Σε ένα τέτοιο φόντο, Γερμανία και Ιταλία το τελευταίο διάστημα αυτοπροσδιορίζονται ως τα «δύο κύρια βιομηχανικά ευρωπαϊκά έθνη» με αποστολή την «τόνωση της ανταγωνιστικότητας» της ΕΕ και έχουν αποστασιοποιηθεί από τη Γαλλία.

Ετσι, πριν τη Σύνοδο της Πέμπτης ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ ντε Βέβερ, η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι και ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς οργάνωσαν μια «μίνι σύνοδο» με περίπου 12 ηγέτες, για να διαμορφώσουν μια κοινή γραμμή, με απορρύθμιση και επέκταση της ενιαίας αγοράς και ιεράρχηση του ελεύθερου εμπορίου, έναντι του «προστατευτισμού» που προωθεί ο Μακρόν.

Παράλληλα, μόλις την περασμένη εβδομάδα οι υπουργοί Οικονομικών από τις έξι ισχυρότερες καπιταλιστικές οικονομίες του μπλοκ - Γερμανία, Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία, Ολλανδία και Πολωνία - επιβεβαίωσαν ότι ξεκινούν μια νέα μορφή γνωστή ως Big Six, που θα «τραβήξει μπροστά» για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και την προσέλκυση επενδύσεων.

Οι 27 ηγέτες συζήτησαν την Πέμπτη και τη χρηματοδότηση μεγάλων έργων ευρωπαϊκής κλίμακας, τα οποία θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση για μορφές «ενισχυμένης συνεργασίας» μεταξύ κρατών - μελών που είναι έτοιμα «να προχωρήσουν ταχύτερα», θεσμοθετώντας αυτό που ήδη ισχύει, δηλαδή την ανισομετρία των καπιταλιστικών οικονομιών της ΕΕ και την ΕΕ πολλών ταχυτήτων.

Αφότου ο λεγόμενος «γαλλο-γερμανικός άξονας» αποδείχτηκε μια «φούσκα», τώρα παίρνει τη θέση του το αφήγημα του «ιταλο-γερμανικού άξονα» που θα αποτελέσει τάχα «ατμομηχανή».

Στα τέλη Γενάρη, Μερτς και Μελόνι συναντήθηκαν στη Ρώμη, όπου υπέγραψαν διάφορες συμφωνίες συνεργασίας, μεταξύ άλλων και στον στρατιωτικό τομέα. Δεν είναι σαφές τι συνεπάγεται αυτό, αλλά η γερμανική «Rheinmetall» και η ιταλική «Leonardo» έχουν ήδη μια κοινή επιχείρηση για την κατασκευή αρμάτων μάχης και άλλων στρατιωτικών οχημάτων.

Με φόντο την πολύχρονη αντιπαράθεση Γαλλίας - Γερμανίας για το «πάνω χέρι» στην ανάπτυξη ενός νέου ευρωπαϊκού μαχητικού αεροσκάφους, γνωστού ως FCAS (Future Combat Aircraft System), αξίας 100 δισ. ευρώ, το σχέδιο φέρεται να βρίσκεται στα πρόθυρα της κατάρρευσης. Παράλληλα υπάρχει η υποψία ότι η Γερμανία θα μπορούσε να αρχίσει να αναζητεί ένα λιγότερο προβληματικό έργο μαχητικών αεροσκαφών: Το GCAP (Global Combat Air Programme), όπου συμμετέχουν Βρετανία, Ιαπωνία, Ιταλία, για την κατασκευή μαχητικού stealth έκτης γενιάς, που συνήθως αναφέρεται ως «Tempest».

Στο μεταξύ, Ιταλία και Γερμανία ζητούν να εφαρμοστεί άμεσα η εμπορική συμφωνία με τις χώρες της Mercosur, την οποία μπλοκάρει η Γαλλία.