ΜΕΡΟΣ ΠΕΜΠΤΟ Γ΄

Θυμίζουμε ορισμένους σταθμούς της πορείας του για να φτάσουμε στην έναρξη της συνεργασίας του με την προοδευτική και πρωτοπόρα παιδαγωγό Ρόζα Ιμβριώτη, η οποία διευθύνει το Πρότυπο Ειδικό Σχολείο Αθηνών.

Τελειώνει το Δημοτικό και Ελληνικό Σχολείο (1917-1824) και το κλασικό Γυμνάσιο (1924-1928) στον Αλμυρό Θεσσαλίας. Πρώτη σπουδή στο Διδασκαλείο Καρπενησίου (1928-1929), απ' όπου με το πτυχίο του δασκάλου διαδοχικά εργάζεται στα σχολεία Πηλίου, Αλμυρού και Βόλου. Με κατεύθυνση προς την πρωτεύουσα, τον βρίσκουμε στην Αθήνα, την άνοιξη του 1936, όπου παρακολουθεί, για δύο χρόνια, το τμήμα μετεκπαίδευσης των δασκάλων στο Πανεπιστήμιο.

Κατά την αποφοίτησή του εκπονεί, υπό την εποπτεία του καθηγητή Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής Νικόλαου Εξαρχόπουλου (1874-1960), την πτυχιακή εργασία «Σύντομος ανάλυσις των απάντων των κατά το έτος 1936 εκδοθέντων βιβλίων και κρίσεις τινές επ' αυτών». Αρχικά τη συντάσσει στη δημοτική και επειδή απορρίπτεται, αναγκάζεται να την ξαναγράψει στην καθαρεύουσα, οπότε γίνεται αποδεκτή, με τον βαθμό 9. Φιλομαθής καθώς είναι, αναζητά να εμπλουτίσει τις γνώσεις του σε ανώτατο επίπεδο, κι έτσι στις 15 Νοέμβρη 1939, εγγράφεται στη Φιλοσοφική Σχολή, από την οποία αποφοιτά το 1943.

Ομως, η αλλαγή στην επιστημονική και επαγγελματική του ζωή συμβαίνει πριν έναν χρόνο, όταν παίρνει μετάθεση για να εργαστεί, στο Πρότυπο Ειδικό Σχολείο Αθηνών, στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής.

«5 Οκτωβρίου-Τετάρτη. Σήμερα ανέλαβα υπηρεσία στο Πρότυπο Ειδικό. Με την διευθύντρια πήγαμε στη Β' τάξη. Είναι η ώρα του πρωινού μαθήματος. Η κ. Διευθύντρια λέει στα παιδιά κάνοντας την πρώτη -να πούμε- σύσταση: "Παιδιά, ο κ. Κώστας, ο καινούργιος σας δάσκαλος"». Στον κατάλογο του προσωπικού καταγράφεται μέχρι την απόλυσή του, το 1948 («Η εργασία της τάξης μου στο Πρότυπο Ειδικό Σχολείο Αθηνών το έτος 1938-1939. Ημερολόγιο τάξης» - το κράτησε με τις 28 Φλεβάρη 1939, βλ. Σωτήρη Τσιώλη, «Η συμβολή του Κωνσταντίνου Καλαντζή στη διαμόρφωση των σύγχρονων διδακτικών μεθόδων για την αγωγή των Ατόμων με ειδικές ανάγκες στην Ελλάδα», διδακτορική διατριβή, ΑΠΘ/ Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης).

Εκτενή αναφορά στην ίδρυση του Πρότυπου Ειδικού Σχολείου Αθηνών κάνει ο Κώστας Γ. Καλαντζής στο βιβλίο του «Στον αστερισμό του Δημήτρη Γληνού. Κώστας Σωτηρίου | Ρόζα Ιμβριώτη | Μιχάλης Παπαμαύρος. Οι τρεις φωτισμένοι παιδαγωγοί και αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης» (Εισαγωγή: Αθηνά Ζώνιου-Σιδέρη, εκδόσεις «Τόπος», Β' έκδοση, 2018).

Εν αρχή ην ο τόπος:

«Η Ρόζα αναζητούσε το μέρος που θα το στήσει. Τότε εμείς μέναμε στην Καισαριανή. Της προτείναμε να 'ρθει να ιδεί τη γειτονιά με τις προσφυγικές παράγκες στο ρέμα, την εξαθλίωση και την ανεργία. Συμφώνησε. (...) Επισκεφτήκαμε τα μεγάλα Δημοτικά Σχολεία στη Λεωφόρο (...) Εκεί μάθαμε τι συμβαίνει με τα παιδιά, πως καθυστερούσαν πολλά, πως πολλά απουσίαζαν, ζητιανεύοντας ή αλητεύοντας στους δρόμους και στα ρέματα (...)

Για κατάλληλο οικόπεδο οι δάσκαλοι μάς υποδείξανε ένα κομμάτι απ' τον χώρο του Σκοπευτηρίου, εκεί μπροστά στον Κυνηγετικό Σύνδεσμο. Ηταν σχεδόν χωράφι, κάπου 10 στρέμματα χώρος αχρησιμοποίητος και άχρηστος γι' αυτούς. Το τοπίο ήταν ειδυλλιακό. Τα πεύκα του Υμηττού κατεβαίνανε ως κάτω. Μοσκοβολούσε ο τόπος. Γρήγορα έγιναν όλα».

Ο πρώτος ιδρυτικός Αναγκαστικός Νόμος 453/1937 ονόμαζε το Σχολείο «Ειδικόν Σχολείον Ανωμάλων και Καθυστερημένων Παίδων». Σχολιάζει ο Καλαντζής: «Φυσικά ο όρος "ανώμαλος" για τα χαρακτηρολογικά περιστατικά χρησιμοποιούνταν τότε και στην ξένη ορολογία. Για ένα τέτοιο Σχολείο ήταν απαράδεκτος, "κοινωνικά τραυματικός" για τους γονείς».

Η Ρόζα ήταν στεναχωρημένη, γιατί η ονοματοδοσία δόθηκε από το μεταξικό υπουργείο Παιδείας, εξ ου και η διατυπωμένη σε άρθρο της αντίρρηση: «Είναι περιττό να πούμε πόσο απάνθρωπο και αντικοινωνικό είναι το όνομα!». Ετσι, με δική της παρέμβαση, την ερχόμενη χρονιά ο νέος Αναγκαστικός Νόμος 1049/1938 το μετονόμασε σε Πρότυπο Ειδικό Σχολείο Αθηνών.

Πρωτολειτούργησε την άνοιξη του 1937 και προσωρινά στεγάστηκε σε δυο δωμάτια στο πλαϊνό Λαϊκό Γυμναστήριο (του ιδρύματος της Νήαρ Ηστ) και με την έναρξη του σχολικού έτους 1937-'38 μεταφέρθηκε στο νέο διδακτήριο στον χώρο του Σκοπευτηρίου, κοντά στην είσοδο του Κυνηγετικού Συνδέσμου.

Ομως ας αφήσουμε την ίδια την πρωτοπόρα παιδαγωγό να περιγράψει το διδασκαλείο, στην πρώτη ετήσια επίσημη έκθεσή της προς το υπουργείο («Η εργασία του Π.Ε.Σ.Α. κατά το σχολ. έτος 1937-38», περ. Σχολική Υγιεινή, τ. 18-19, Αθήναι, 1938):

«Το τοπίον ήρεμον και υγιεινόν, περιβαλλόμενον από τους καταπρασίνους λόφους της Αναλήψεως της Καισαριανής, είναι ο ιδεώδης τόπος δια τον σκοπόν δι' ον προορίζεται. Το Σχολείον ημιυπαίθριον νεωτάτου τύπου, προτύπου από απόψεως σχολικής οικοδομικής, περιλαμβάνει πέντε αίθουσας διδασκαλίας, μίαν αίθουσαν χειροτεχνίας, γραφείον Διευθύνσεως, ιατρείον, λουτρά, χώρον γυμναστικής, παιδικής χαράς, αυλήν, ορνιθώνα, κήπον (αγροκήπιον, λαχανόκηπον, ανθόκηπον) και χώρον εντός αλσυλίου δια την ανέγερσιν οικοτροφείου και τάξεων συμπληρωματικής μορφώσεως».

Με την έναρξη της λειτουργίας του Σχολείου, αυτή η μαχόμενη παιδαγωγός, με σπουδές στο Παρίσι και στο Βερολίνο, δημοσιεύει το πρωτοσέλιδο άρθρο «Γονείς, σώσατε τα άρρωστα παιδιά σας», στο «Ελεύθερον Βήμα» (20-12-1937):

«Αισθάνεσαι την καρδιά σου βαριά, γιατί το παιδί σου ή ένα από τα παιδιά σου είναι λιγάκι βαρύ, δεν παίρνει τα γράμματα, ή όπως νομίζεις εσύ, δεν τα θέλει. Μ' όλες τις προσπάθειες και την αγάπη τη δική σου και των δασκάλων δεν μπορεί να κάνει ούτε ένα βήμα. Συχνά συλλογιέσαι με αγωνία τι θα απογίνει αυτό το παιδί, σαν κλείσεις τα μάτια σου, ποιος θα το προφυλάξει; Είναι δύσκολο το πρόβλημα για σένα και για τούτο έρχεται να σε συντρέξει το Ειδικό Σχολείο».

Ομως, θα επανέλθουμε και το ερχόμενο Σαββατοκύριακο.