Υπολογίζεται ότι μόνο το 2024 ο συνολικός τζίρος του «ιατρικού τουρισμού» στην Ελλάδα ξεπέρασε τα 1,1 δισ. ευρώ, με την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή να κατέχει τη «μερίδα του λέοντος».

Την ίδια στιγμή, φωτίζοντας τη μεγάλη εικόνα μπορούμε να δούμε ότι η εμπορευματοποίηση της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής παρουσιάζει εκρηκτική άνοδο τα τελευταία χρόνια, διαμορφώνοντας μια παγκόσμια αγορά, όπως και μεγάλη κερδοφορία των επιχειρηματικών κολοσσών, που κάνουν μπίζνες με τις ανάγκες και την ελπίδα των υπογόνιμων ζευγαριών. Οι «μεγάλοι παίκτες» αυτής της αγοράς είναι οι ΗΠΑ, χώρες της Ασίας, όπως η Ταϊλάνδη και η Ινδία, και η ΕΕ, με την τελευταία να κατέχει το μεγαλύτερο μερίδιο (περίπου 33% - 41%), εξαιτίας - όπως αναφέρεται σε εκτιμήσεις - των «ευνοϊκών νομικών πλαισίων» σε χώρες όπως η Δανία και η Ελλάδα.

Αν και δεν είναι επίσημα καταγεγραμμένες οι περιπτώσεις των ζευγαριών από το εξωτερικό που έρχονται στην Ελλάδα γι' αυτόν τον σκοπό, οι ίδιοι οι μεγαλοεπιχειρηματίες του κλάδου αναφέρουν πως η ξένη πελατεία τους αποτελεί περίπου το 50% - 60% των επισκεπτών στις ιδιωτικές κλινικές τους.

Γράφει χαρακτηριστικά το άρθρο της «Καθημερινής»¹ ότι η Ελλάδα παίζει «στο Champions League των χωρών που αποτελούν προορισμό γονιμότητας στον παγκόσμιο χάρτη». Τους λόγους αναφέρει η Ισμήνη Κριάρη, πρόεδρος της Εθνικής Αρχής ΙΥΑ, λέγοντας πως «έρχονται ζευγάρια, ή και μόνες γυναίκες, από πάρα πολλές χώρες του εξωτερικού όπου το νομικό καθεστώς είναι περισσότερο περιοριστικό, ή δεν αισθάνονται τόση εμπιστοσύνη για τις ιατρικές υποδομές εκεί, ή θεωρούν ότι στην Ελλάδα ο συνδυασμός κόστους - οφέλους θα είναι καλύτερος».

Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Εθνικής Αρχής ΙΥΑ, το 2022 στην Ελλάδα πραγματοποιήθηκαν 42.558 κύκλοι εξωσωματικής και 7.216 γεννήσεις, από τους οποίους ελάχιστοι πραγματοποιήθηκαν στον δημόσιο τομέα.

Το κόστος για έναν κύκλο στον ιδιωτικό τομέα ξεκινάει από 3.000 ευρώ και φτάνει τα 5.000 ευρώ, ανάλογα με τη μέθοδο. Υπάρχουν και επιπλέον επιβαρύνσεις πέρα από τη βασική διαδικασία, όπως τα αναγκαία φάρμακα που χρειάζεται η γυναίκα, που φτάνουν έως και τα 1.500 ευρώ ανά κύκλο, ή η αγορά ωαρίων, που ξεκινάει από 5.000 ευρώ και μπορεί να ξεπεράσει τα 7.000 - 8.000 ευρώ.

Ο προεμφυτευτικός γενετικός έλεγχος, ο έλεγχος δηλαδή στο γονιμοποιημένο ωάριο που μπορεί να εξασφαλίσει μεγαλύτερο ποσοστό επιτυχίας στον κύκλο της εξωσωματικής, κοστίζει από 1.500 έως 3.000 ευρώ, ανάλογα με τον αριθμό των εμβρύων που εξετάζονται.

Από αυτά και μόνο τα στοιχεία γίνεται κατανοητό γιατί ο τομέας της ΙΥΑ είναι ένας από τους πιο κερδοφόρους κλάδους της Υγείας, πραγματικό «φιλέτο» για τους ομίλους που εμπορεύονται την αγωνία των υπογόνιμων ζευγαριών και γυναικών.

Την ίδια στιγμή τα ζευγάρια από την εργατική τάξη και τα άλλα λαϊκά στρώματα, που έχουν ανάγκη από δημόσιες και δωρεάν υπηρεσίες και δομές, οι οποίες θα αξιοποιούν τα σημερινά επιτεύγματα της επιστήμης και της τεχνολογίας, είτε αναγκάζονται να βάλουν βαθιά το χέρι στην τσέπη για να ανταποκριθούν στο υπέρογκο κόστος, κάτω και από το βάρος των ελλείψεων και της υποστελέχωσης των δημόσιων δομών, είτε αποκλείονται τελείως από αυτή. Σε αυτό το έδαφος, οι προτάσεις της σοσιαλδημοκρατίας, όπως του ΠΑΣΟΚ, για «δωρεάν εξωσωματική και κρυοσυντήρηση σε δημόσιες δομές» είναι κενό γράμμα, όταν συμφωνούν, συναινούν και ενισχύουν την πολιτική της εμπορευματοποίησης και δεν βγάζουν άχνα για την κατάργηση της επιχειρηματικής δράσης και σε αυτόν τον τομέα.

Το σύνολο του νομοθετικού πλαισίου που έχει διαμορφωθεί διαχρονικά απ' όλες τις κυβερνήσεις στην Ελλάδα, και κυρίως από το 2002 μέχρι σήμερα, έχει ανοίξει τον δρόμο για την ενίσχυση της εμπορευματοποίησης της ΙΥΑ, σε βάρος των μέτρων προστασίας της υγείας των γυναικών. Σκοπός των νόμων και ρυθμίσεων για την ΙΥΑ δεν είναι οι ανάγκες των γυναικών και των ζευγαριών, αλλά η εξασφάλιση «πελατείας» - από το εξωτερικό και το εσωτερικό - για την αύξηση της κερδοφορίας και ανταγωνιστικότητας των ομίλων της ΙΥΑ.

Είναι χαρακτηριστικό ότι το θεσμικό πλαίσιο στην Ελλάδα είναι από τα ελάχιστα στην Ευρώπη που επιτρέπουν σε μια γυναίκα μέχρι 54 ετών να υποβληθεί σε εξωσωματική γονιμοποίηση, με αμφίβολες συνέπειες στην υγεία της ίδιας και του εμβρύου. Η αύξηση αυτού του ορίου - από τα 52 στα 54 έτη - ήταν μία από τις πολλές ρυθμίσεις του νόμου της κυβέρνησης της ΝΔ το 2022², που πέρασε και με τη θετική ψήφο του ΠΑΣΟΚ και το «παρών» του ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος δήλωνε «υπέρ» στις συγκεκριμένες διατάξεις.

Αντίστοιχο «ευνοϊκό πλαίσιο» για την προσέλκυση «πελατών» από το εξωτερικό αποτελεί και η εμπορική παρένθετη μητρότητα, αυτή η απαράδεκτη μορφή εμπορευματοποίησης και εκμετάλλευσης του γυναικείου σώματος, αφού η Ελλάδα είναι από τις ελάχιστες χώρες που την επιτρέπουν ως διαδικασία με τη βούλα του νόμου.

Επιπρόσθετη ώθηση στην εμπορευματοποίηση της τεκνοποίησης και της εμπορικής παρένθετης μητρότητας, όπως και στην εμπορευματοποίηση της τεκνοθεσίας, δόθηκε με τον νόμο για την επέκταση του γάμου στα ομόφυλα ζευγάρια και την αναγνώριση κοινής γονικής μέριμνας που απορρέει από αυτόν, όπως αποκάλυψε το ΚΚΕ.

Εξίσου αποκαλυπτικό στοιχείο για τον σκοπό του νομοθετικού πλαισίου είναι το εμπόριο ωαρίων, αφού όπως διαβάζουμε στην αρθρογραφία η Ελλάδα «αποτελεί έναν από τους πιο δημοφιλείς προορισμούς για εξωσωματικές με δανεικά ωάρια, διαδικασία κατά την οποία μια δότρια δωρίζει τα ωάριά της σε μια άλλη γυναίκα». Σύμφωνα με τα στοιχεία της Εθνικής Αρχής για το 2025, συνολικά δόθηκαν 4.584 ωάρια σε Ελληνίδες και ξένες λήπτριες από δότριες στην Ελλάδα, ενώ δόθηκαν μόλις 1.115 ωάρια από δότριες του εξωτερικού³.

Μία από τις πιο «ταχέως αναπτυσσόμενες αγορές» τα τελευταία χρόνια εκτιμάται πως είναι η μέθοδος της κρυοσυντήρησης ωαρίων, όπως αναφέρθηκε, αποφέροντας τεράστια κέρδη στους επιχειρηματικούς κολοσσούς που κατέχουν τράπεζες κρυοσυντήρησης. Είναι χαρακτηριστικό ότι το κόστος στην Ελλάδα κυμαίνεται μεταξύ 1.800 και 2.500 ευρώ για τον πρώτο χρόνο, ενώ το «ετήσιο ενοίκιο» φύλαξης για τα επόμενα έτη ανέρχονται σε 200 - 300 ευρώ τον χρόνο.

Αναμφίβολα η μέθοδος της κρυοσυντήρησης των ωαρίων είναι ένα επιστημονικό και τεχνολογικό επίτευγμα, που μπορεί να συμβάλει στη γονιμότητα των νέων γυναικών οι οποίες για ιατρικούς λόγους την έχουν ανάγκη, για παράδειγμα σε περιπτώσεις καρκίνου.

Η συγκεκριμένη «αγορά» άνοιξε διάπλατα και στη χώρα μας μετά και τη νομοθετική ρύθμιση το 2022 από την κυβέρνηση της ΝΔ, που θεσμοθέτησε τη χρήση της μεθόδου κρυοσυντήρησης όχι μόνο για ιατρικούς αλλά και για κοινωνικούς λόγους, δηλαδή για τη μελλοντική διατήρηση της γονιμότητας. Σε αυτό το έδαφος, η συγκεκριμένη μέθοδος διαφημίζεται πολύμορφα στις νέες γυναίκες (μέσω ΜΜΕ και ΜΚΔ, από διάφορες influencers κ.ο.κ.), προβάλλεται ως «ελεύθερη επιλογή» και «δώρο» που μπορεί να κάνει μια νέα γυναίκα στον εαυτό της για να ξεφύγει δήθεν από το άγχος που προκαλεί το ηλικιακό όριο της γονιμότητας.

Στην πραγματικότητα, αυτό το «δώρο» δεν αφορά τις ανάγκες και την επιλογή των γυναικών να προχωρήσουν ή όχι στη απόκτηση παιδιού, αφού η αντιλαϊκή πολιτική κράτους - ΕΕ διαχρονικά φέρνει σε αντιπαράθεση το δικαίωμα των γυναικών στην εργασία με την ανάγκη προστασίας της μητρότητας, που λογαριάζεται ως κόστος για το κράτος και τους ομίλους.

Δεν είναι ανάγκη των γυναικών το «ξεπέρασμα του βιολογικού ορίου της γονιμότητας», αλλά των επιχειρηματικών ομίλων, που αξιοποιούν αυτό το επιστημονικό επίτευγμα για να εκβιάσουν τις εργαζόμενες στην πιο παραγωγική και γόνιμη ηλικία να αναβάλλουν την απόκτηση παιδιού, ακόμα και μέσω προγραμμάτων επιδότησης της κρυοσυντήρησης ωαρίων.

Η αστική διαχείριση της υπογεννητικότητας εκδηλώνεται και στην πολιτική πρόληψης και προστασίας της αναπαραγωγικής υγείας των γυναικών, στο έδαφος της εμπορευματοποίησης και ιδιωτικοποίησης της Υγείας, χωρίς να μπορεί να λύσει τις αντιφάσεις και τα αδιέξοδα που γεννούν το ίδιο το σύστημα της εκμετάλλευσης και η αντιλαϊκή πολιτική της καπιταλιστικής εξουσίας.

Στη μείωση της γεννητικότητας και στην Ελλάδα επιδρά καθοριστικά η τάση σχετικής εξαθλίωσης της εργατικής τάξης, με αποτέλεσμα νέα ζευγάρια να μην αποφασίζουν να προχωρήσουν στη δημιουργία οικογένειας. Η εργασιακή ανασφάλεια, το υψηλό κόστος ζωής και διαβίωσης, οι ελλείψεις και η εμπορευματοποίηση των υπηρεσιών φροντίδας της οικογένειας είναι βασικοί ανασταλτικοί παράγοντες στην απόφαση απόκτησης παιδιού.

Βασικό στοιχείο των τελευταίων δεκαετιών είναι η πιο μαζική συμμετοχή της γυναίκας στην κοινωνική εργασία, κυρίως ως μισθωτής - εξέλιξη με αναμφίβολα προοδευτικό χαρακτήρα, επιφέροντας μια σχετική οικονομική ανεξαρτησία των γυναικών, αλλά μαζί με αλλαγές στη σχέση των δύο φύλων, στη σχέση γονιών - παιδιών. Αυτή η εξέλιξη διαμορφώνει νέες ανάγκες στη σχέση εργασίας - μητρότητας/πατρότητας, οι οποίες όμως δεν μπορούν να ικανοποιηθούν μέσα στα όρια του καπιταλιστικού συστήματος, που αντιμετωπίζει ως αποκλειστικά ατομική ευθύνη τη φροντίδα της οικογένειας.

Ταυτόχρονα, η τάση που παρατηρείται σήμερα για πιο συνειδητή τεκνοποίηση, αποτέλεσμα της κοινωνικής εξέλιξης, έχει ως συνέπεια τον πιο συνειδητό και ελεγχόμενο οικογενειακό προγραμματισμό από τις νέες γυναίκες, οι οποίες την ίδια στιγμή δεν είναι απαλλαγμένες από τους οικονομικούς και κοινωνικούς καταναγκασμούς που γεννά το εκμεταλλευτικό σύστημα. Ο κυρίαρχος τρόπος ζωής, οι σάπιες αξίες του ατομισμού, του εγωισμού και του ανταγωνισμού, επιδρούν και στο περιεχόμενο των διαπροσωπικών και οικογενειακών σχέσεων, στις σχέσεις των δύο φύλων, στην απόφαση απόκτησης παιδιού.

Το ΚΚΕ σταθερά υπερασπίζεται και διεκδικεί τα δικαιώματα των γυναικών στην αναπαραγωγική υγεία, καταδικάζοντας την εμπορευματοποίηση και στον τομέα της Υγείας, της ΙΥΑ. Σταθερά διεκδικεί αποκλειστικά δημόσιες και δωρεάν δομές και υπηρεσίες προγεννητικού ελέγχου, τοκετού και ΙΥΑ, την ολόπλευρη στήριξη της νέας μητέρας και του νεογνού στο πλαίσιο ενός δημόσιου συστήματος Υγείας, χωρίς καμία επιχειρηματική δραστηριότητα. Επίσης, ολόπλευρη στήριξη των γυναικών μέσω του οικογενειακού προγραμματισμού και της σεξουαλικής αγωγής, για να διασφαλίζεται η ασφαλής αντισύλληψη, όπως και το δικαίωμα στη νόμιμη, δωρεάν και ασφαλή άμβλωση.

Στην πάλη του ΚΚΕ για την επαναστατική ανατροπή του συστήματος της εκμετάλλευσης και καταπίεσης εντάσσεται και ο αγώνας για την απαλλαγή των νέων ζευγαριών από όλους εκείνους τους οικονομικούς καταναγκασμούς, τις κοινωνικές προκαταλήψεις που επιδρούν στην απόφαση για απόκτηση παιδιών.

Σημειώσεις:

1. «Καθημερινή» 8/3/2026

2. «Μεταρρυθμίσεις στην ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή» (Νόμος 4958/2022)

3. Στοιχεία 2025: Ελληνίδες λήπτριες ωαρίων έλαβαν 2.501 ωάρια από δότριες στην Ελλάδα και 726 ωάρια από δείγμα εξωτερικού. Ξένες λήπτριες ωαρίων έλαβαν 2.083 ωάρια από δότριες στην Ελλάδα και 389 ωάρια από δείγμα εξωτερικού. Αντίστοιχα περίπου είναι τα στοιχεία και για το 2024. Πηγή: Εθνική Αρχή ΙΥΑ