RIZOSPASTIS

Στόχος του νομοσχεδίου είναι οι έτσι κι αλλιώς λιγοστοί Επιθεωρητές να μετατραπούν σε διακοσμητικό στοιχείο, μεταφέροντας ουσιαστικά την αρμοδιότητα του ελέγχου στον ελεγχόμενο! Να σημειωθεί ότι ο νόμος 4512/2018 υπερψηφίστηκε από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ - ΑΝΕΛ, με τη σύμφωνη γνώμη και την ψήφιση από τα άλλα αστικά κόμματα.

Σήμερα λοιπόν, σε συνθήκες στροφής στην πολεμική οικονομία, με την εργοδοσία ειδικά σε μεγάλους και στρατηγικούς κλάδους να απογειώνει την εκμετάλλευση και την εντατικοποίηση, η παραγγελιά της να έχει «λυμένα χέρια» περνάει στην επόμενη πίστα. Αφού ζήτησε και πήρε την ποινικοποίηση της συνδικαλιστικής δράσης, αφού κατοχύρωσε το 13ωρο και σε έναν εργοδότη όπως και περισσότερα μέτρα διευθέτησης και ελαστικοποίησης του εργάσιμου χρόνου, αφού έστησε και τη λεγόμενη «Κοινωνική Συμφωνία» για τον ασφυκτικό έλεγχο μέσω της ΓΣΕΕ στις κλαδικές Συμβάσεις, τώρα βάζει ξανά «χέρι» στον τρόπο που (δεν) θα ελέγχεται εκεί που ξεζουμίζει την εργατική τάξη. Είναι φανερό ότι στόχος είναι η γενίκευση της δουλειάς με όρους «Ειδικής Οικονομικής Ζώνης», ειδικά εκεί που κρίνεται η κερδοφορία του κεφαλαίου, με χώρους δουλειάς - γκέτο, χωρίς καν τα στοιχειώδη μέτρα προστασίας των εργαζομένων.

Το νέο νομοσχέδιο, η διαβούλευση του οποίου ολοκληρώθηκε, έχει την υπογραφή του υπουργείου Ανάπτυξης και προσφέρει ακόμα μεγαλύτερη ελευθερία στους εργοδότες να ασυδοτούν και να αυθαιρετούν σε βάρος των εργαζομένων και του λαού με τη βούλα του νόμου. Σε αυτή την κατεύθυνση παρεμβαίνει και στα ζητήματα εποπτείας και ελέγχου των επιχειρήσεων από τους αρμόδιους ελεγκτικούς φορείς, μεταξύ αυτών και της συστηματικά απαξιωμένης από όλες τις κυβερνήσεις Επιθεώρησης Εργασίας.

Βασικοί άξονες της επίθεσης στο έργο της Επιθεώρησης Εργασίας είναι:

• Η δυνατότητα ανάθεσης ελέγχου σε ιδιώτες και ιδιωτικές εταιρείες.
• Η δυνατότητα του ελεγχόμενου εργοδότη να διακόπτει τον έλεγχο, να καταγγέλλει τον Επιθεωρητή και να ζητά την εξαίρεσή του.
• Η γνωστοποίηση των ελέγχων στους εργοδότες πριν αυτοί γίνουν...
• Η κατάργηση ακόμα και της όποιας στοιχειώδους «ανεξαρτησίας» δράσης έχουν μέχρι τώρα οι Επιθεωρητές, στο πλαίσιο των καπιταλιστικών εκμεταλλευτικών σχέσεων. Το προωθούμενο νομοσχέδιο προβλέπει ότι οι Επιθεωρητές: α) δεν θα μπορούν να αποφασίζουν οι ίδιοι πότε και σε ποιες επιχειρήσεις θα κάνουν έλεγχο, β) δεν θα μπορούν να επιβάλλουν κυρώσεις, γ) το αντικείμενο, το εύρος και το βάθος του ελέγχου θα είναι προκαθορισμένο και δεν θα λαμβάνει υπόψη τους τις ιδιαίτερες συνθήκες του εκάστοτε χώρου εργασίας.

Σε ό,τι αφορά τη μεθοδολογία, τα κριτήρια και τη διαδικασία ελέγχου, ο νόμος 4512/2018 εξομοιώνει την Επιθεώρηση Εργασίας με άλλες ελεγκτικές υπηρεσίες, αρμόδιες για τον έλεγχο εγκατάστασης και λειτουργίας μιας επιχείρησης, που αφορά κυρίως κτιριακές υποδομές, εγκαταστάσεις και τεχνικές διαδικασίες.

Ομως, η Επιθεώρηση Εργασίας είναι επιφορτισμένη με τον έλεγχο της σχέσης του ανθρώπου με το εργασιακό περιβάλλον, του εργαζόμενου με τον χώρο εργασίας (που με τη σειρά της καθορίζεται από τη σχέση εκμετάλλευσης του εργαζόμενου από τον εργοδότη).

Η αντιμετώπιση του εργαζόμενου σαν απρόσωπο τμήμα μιας διαδικασίας, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η συνθετότητα αυτής της σχέσης και κυρίως οι άτυπες πλευρές της που επηρεάζουν καθοριστικά το εργασιακό περιβάλλον, αυξάνει τον κίνδυνο που απειλεί την υγεία - σωματική και ψυχική - των εργαζομένων αλλά και του λαού που συγκατοικεί με τον κίνδυνο αυτό. Τα παραδείγματα της «Βιολάντα» και των καζανιών του θανάτου στο Πέραμα είναι πολύ πρόσφατα και μαρτυρούν ότι αυτό που προωθείται είναι άλλος ένας κρίκος στην εγκληματική πολιτική κράτους - εργοδοσίας.

Αλλωστε, η διαμόρφωση των διατάξεων που αφορούν στην Επιθεώρηση Εργασίας από Ομάδα στελεχών των υπουργείων Ανάπτυξης και Εργασίας με επικεφαλής κεντρικό στέλεχος του υπουργείου Ανάπτυξης, αλλά και η ένταξη της Επιθεώρησης Εργασίας σε ενιαίο εποπτικό μηχανισμό επιβεβαιώνει και το πώς αντιμετωπίζει η κυβέρνηση την Επιθεώρηση, σαν μια υπηρεσία που συνδέεται με την οικονομική δραστηριότητα και όχι με την προστασία των εργαζομένων.

Το νομοσχέδιο στο άρθρο 123 ορίζει ότι «1. Η Διεύθυνση Προγραμματισμού και Συντονισμού Επιθεώρησης Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία (...) ασκεί τις αρμοδιότητες που προβλέπονται στα άρθρα 127 έως 157 του ν. 4512/2018 (Α' 5)».

Τι σημαίνει πρακτικά αυτή η εφαρμογή του νόμου 4512/2018;

- Δυνατότητα ανάθεσης του ελέγχου σε ιδιώτες και ιδιωτικές επιχειρήσεις, καθώς ορίζει πως ελεγκτής μπορεί να είναι «α) ο δημόσιος υπάλληλος της εποπτεύουσας αρχής με αρμοδιότητα την άσκηση εποπτείας, β) κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο στο οποίο ανατίθεται, κατά παραχώρηση αρμοδιότητας από την εποπτεύουσα ή άλλη δημόσια αρχή, αρμοδιότητα άσκησης ελέγχων» (άρθρο 10).

Η διαμόρφωση του άρθρου αυτού επιβεβαιώνει ότι η κάθε κυβέρνηση παίρνει τη σκυτάλη από την προηγούμενη, θωρακίζοντας ακόμα περισσότερο το αντεργατικό πλαίσιο, αλλά και ότι η σοσιαλδημοκρατία για μια ακόμα φορά ανέλαβε να βγάλει τη βρώμικη δουλειά, ανοίγοντας τον δρόμο για τα χειρότερα.

Συγκεκριμένα, η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ είχε διατυπώσει την παράγραφο αυτή ως προς τη συμμετοχή των ιδιωτών ως εξής: «β) το φυσικό πρόσωπο που έχει εγγραφεί σε μητρώο της εποπτεύουσας αρχής, στο οποίο ανατίθεται η άσκηση εποπτείας». Εδώ είναι φανερό ότι επιτρέπει την παραχώρηση του ελέγχου σε ιδιώτες. Το «παράθυρο» αυτό μετέτρεψε σε «κύρια είσοδο» η κυβέρνηση της ΝΔ, αναδιατυπώνοντας την παράγραφο με άλλο νόμο, επιτρέποντας και τη συμμετοχή όχι μόνο ιδιωτών αλλά και ιδιωτικών επιχειρήσεων. Με άλλα λόγια, ο ΣΥΡΙΖΑ άνοιξε τον δρόμο για τη συμμετοχή των ιδιωτών και η ΝΔ τον αξιοποίησε για τη συμμετοχή και ιδιωτικών επιχειρήσεων.

- Ο εργοδότης και οι εκπρόσωποί του μπορούν μεταξύ άλλων:

«β. να αρνείται την υποβολή του σε έλεγχο ή σε τμήμα του ελέγχου, αν ο ελεγκτής υπερβαίνει το πεδίο εποπτείας ή το πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του. Στην περίπτωση αυτή, ο ελεγκτής καταγράφει στην έκθεση ελέγχου την άρνηση αυτή, την οποία υπογράφει ο ελεγχόμενος, (...)

ε. να αρνείται να συμμορφωθεί σε αίτημα ελεγκτή σχετικά με την επίδειξη εγγράφων και υλικών, αν αυτά δεν σχετίζονται με τον έλεγχο ή αν ο ελεγκτής δεν έχει δικαίωμα να ελέγξει τα έγγραφα αυτά,

στ. να απαιτεί την τήρηση εχεμύθειας για πληροφορίες εμπιστευτικού χαρακτήρα, στις οποίες ο ελεγκτής έχει πρόσβαση κατά τη διάρκεια του ελέγχου,

ζ. να προβαίνει σε καταγγελία (σ.σ. του ελεγκτή) αν ο ελεγκτής υποδεικνύει ανάρμοστη ή παράνομη συμπεριφορά, ή αν προκύπτει σύγκρουση ιδιωτικού και δημοσίου συμφέροντος,

η. να αιτείται την εξαίρεση του ελεγκτή, αν υπάρχει εύλογη και αιτιολογημένη αμφιβολία για την αμεροληψία του» (άρθρο 155).

- Ενημέρωση των εργοδοτών ότι θα ελεγχθούν. Εδώ δίνεται ένα ακόμα συντριπτικό χτύπημα στο έργο των Επιθεωρητών και στην όποια «ανεξαρτησία» τους, αφού μέχρι τώρα σύμφωνα τουλάχιστον με τα οριζόμενα μπορούν να ερευνούν «...οποιαδήποτε ώρα κατά τη διάρκεια της ημέρας ή της νύχτας τους χώρους εργασίας, όταν κρίνει αναγκαίο, χωρίς προειδοποίηση προς τον εργοδότη, και έχει ελεύθερη πρόσβαση σε οποιοδήποτε από τα βιβλία, μητρώα, έγγραφα, αρχεία και κάθε άλλου είδους στοιχείο που τηρούνται από την επιχείρηση, λαμβάνει αντίγραφα και έχει πρόσβαση στη δομή της παραγωγικής διαδικασίας. Προβαίνει σε δειγματοληψίες και αναλύσεις δειγμάτων από τους χώρους εργασίας, λαμβάνει φωτογραφίες ή μαγνητοσκοπεί και προβαίνει σε μετρήσεις επιβλαβών φυσικών, χημικών και βιολογικών παραγόντων στο περιβάλλον εργασίας, με σκοπό τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και την προστασία της υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων και τον εντοπισμό νέων και αναδυόμενων κινδύνων που προκαλούνται από την εισαγωγή νέων τεχνολογιών και τις αλλαγές στην οργάνωση της εργασίας».

Οι αρμοδιότητες αυτές περιορίζονται ασφυκτικά από τον 4512/2018, που ορίζει ότι «1. Οι έλεγχοι διενεργούνται ύστερα από απόφαση της εποπτεύουσας αρχής, η οποία αναφέρει κατ' ελάχιστον τον εποπτευόμενο οικονομικό φορέα, το προϊόν, την εγκατάσταση, το αντικείμενο του ελέγχου, την ημερομηνία του ελέγχου, τα ονόματα των ελεγκτών, τα φύλλα ελέγχου που θα χρησιμοποιηθούν και τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του εποπτευόμενου φορέα.

2. Αντίγραφο της απόφασης κοινοποιείται στον εποπτευόμενο φορέα πριν από τη διενέργεια του ελέγχου, εφόσον κατά την κρίση της εποπτεύουσας αρχής η κοινοποίηση δεν ματαιώνει τον σκοπό του ελέγχου» (άρθρο 146).

Ακόμα ο Επιθεωρητής δεν θα μπορεί πλέον να επιβάλλει κυρώσεις, αφού «τα μέτρα και οι κυρώσεις που επιβάλλονται συνοδεύονται από πράξη (απόφαση) που εκδίδεται από την εποπτεύουσα αρχή, η οποία επικυρώνει την επιβολή τους» (άρθρο 151).

Ο υπό διαμόρφωση νέος τρόπος λειτουργίας της Επιθεώρησης Εργασίας είναι κομμάτι του γενικότερου αντιλαϊκού προσανατολισμού της διαδικασίας εγκατάστασης και λειτουργίας των επιχειρήσεων, ο οποίος ουσιαστικά αναθέτει τον έλεγχο στον ελεγχόμενο.

Αποκαλυπτικά ήταν τα όσα είχαν αναφερθεί σε ημερίδα της «Ανεξάρτητης» Αρχής Επιθεώρησης Εργασίας, το 2024, ιδιαίτερα από την Θέμιδα Ευτυχίδου η οποία τότε ήταν γενική γραμματέας του υπουργείου Ανάπτυξης και το 2014 συμμετείχε σε ομάδα εργασίας εκ μέρους της Παγκόσμιας Τράπεζας, προκειμένου να διαμορφωθεί το νομοθετικό πλαίσιο μέρος του οποίου είναι και ο 4512/2018.

Ανέφερε ότι «σε εμάς, στο υπουργείο Ανάπτυξης, μας ενδιαφέρει η ανάπτυξη. Αρα μας ενδιαφέρουν οι επιχειρήσεις» και εξηγώντας τους στόχους της κυβέρνησης, πρόσθεσε: «Πρώτα, ξεκινώ την επιχειρηματική δραστηριότητά μου. Δεν περιμένω κανέναν να με ελέγξει και είμαι υπόλογος και υπεύθυνος, το οποίο είναι σημαντικό, γιατί έτσι κάνεις και τον επιχειρηματία υπεύθυνο (!) γι' αυτά που πρέπει να τηρεί. Είμαι υπεύθυνος και υπόλογος και αναμένω τον έλεγχο. Πάμε λοιπόν τώρα στον έλεγχο. Οταν έγινε όλη αυτή η συζήτηση και η άσκηση, η πρώτη αντίδραση ήταν: "Θα αφήσω μια επιχείρηση να ανοίξει χωρίς να την έχω ελέγξει;".

Η απάντησή ήταν, ναι. Σαφώς θα αφήσουμε τις επιχειρήσεις να ανοίξουν, να πάρουν την ευθύνη τους, να ξέρουν τη νομοθεσία, να είναι σαφής η νομοθεσία, για να μπορούμε μετά να ελέγξουμε».

Ετσι εξασφαλίζονται τελικά τα επενδυτικά «Ελντοράντο» που διαφημίζουν οι κυβερνήσεις και η «υγιής επιχειρηματικότητα», με τις εργατικές διεκδικήσεις για μέτρα υγείας και ασφάλειας να θεωρούνται εμπόδιο στα κέρδη. Επομένως, η πάλη για να γυρνάνε οι εργάτες όρθιοι από το μεροκάματο σημαίνει σύγκρουση με όλο αυτό το νομοθετικό πλαίσιο, με την ίδια τη στρατηγική του κεφαλαίου, που θεωρεί «κόστος» την ουσιαστική προστασία στους χώρους δουλειάς.