Eurokinissi

Μέσα σε αυτό το εκρηκτικό σκηνικό, η απόφαση της αμερικανικής κυβέρνησης να ανακοινώσει την αναστολή της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ - ΗΠΑ και να αυξήσει τους δασμούς στα ευρωπαϊκά αυτοκίνητα στο 25% πυροδότησε έναν μαραθώνιο διαπραγματεύσεων στο εσωτερικό της ΕΕ και με τις ΗΠΑ, οδηγώντας τελικά την Παρασκευή σε άλλη μια προσωρινή αναστολή... της αναστολής, έως τις 4 Ιούλη.

Ανεξάρτητα από την πορεία του σκληρού παζαριού μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ, οι εξελίξεις αναδεικνύουν τις σφοδρές αντιθέσεις που βράζουν στο εσωτερικό του ευρωατλαντικού άξονα και έχουν ενταθεί από τον πόλεμο στο Ιράν, ενώ η Ελλάδα, ως αποτέλεσμα της στρατηγικής του κεφαλαίου που υλοποιεί η κυβέρνηση της ΝΔ και στηρίζουν τα άλλα αστικά κόμματα, παρά τις επιμέρους διαφοροποιήσεις, είναι βαθιά δεμένη με αυτήν την αντιπαράθεση, μεγαλώνοντας τους κινδύνους για τον λαό.

Μέσα στη βδομάδα επιβεβαιώθηκε και πάλι αυτό που «ο κόσμος έχει τούμπανο», ότι η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε φάση έντονης αστάθειας, με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο να εγκαταλείπει κάθε αισιοδοξία και να επιβεβαιώνει ότι το «δυσμενές σενάριο» είναι ήδη σε ισχύ. Θυμίζουμε πως τον περασμένο Απρίλη το Ταμείο είχε δημοσιεύσει έκθεση με τίτλο «Η παγκόσμια οικονομία στη σκιά του πολέμου», για τις παγκόσμιες οικονομικές προοπτικές, παρουσιάζοντας τρία εναλλακτικά σενάρια για την πορεία της παγκόσμιας καπιταλιστικής ανάπτυξης. Λιγότερο από έναν μήνα μετά, τη βδομάδα που πέρασε, η γενική διευθύντρια του ΔΝΤ Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα δήλωσε από την Ουάσιγκτον ότι το σενάριο της «ήπιας προσαρμογής» αποτελεί οριστικά παρελθόν.

Ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος στη Μέση Ανατολή λειτουργεί ως ισχυρός αρνητικός παράγοντας, διαταράσσοντας τις αγορές εμπορευμάτων και ενισχύοντας τις πληθωριστικές πιέσεις. Σύμφωνα με το «δυσμενές σενάριο» του ΔΝΤ, η παγκόσμια ανάπτυξη θα επιβραδυνθεί στο 2,5% το 2026, ενώ ο πληθωρισμός θα εκτοξευθεί στο 5,4%. Στο ακραίο σενάριο, η ανάπτυξη υποχωρεί μόλις στο 2%, με τον πληθωρισμό στο 5,8%. Η Γκεοργκίεβα προειδοποίησε τις κυβερνήσεις «να προετοιμαστούν για δύσκολους καιρούς» και να μη ρίχνουν «βενζίνη στη φωτιά» με οριζόντια μέτρα στήριξης, που διατηρούν τεχνητά υψηλή τη ζήτηση, δίνοντας σήμα για νέες θυσίες που θα κληθούν να πληρώσουν οι λαοί.

Στην Ευρωζώνη η εικόνα είναι εξίσου ή και περισσότερο ανησυχητική για τα αστικά επιτελεία: Η μεγάλη εξάρτηση από τις εισαγωγές της Ενέργειας, με τις τιμές π.χ. του πετρελαίου να εκτοξεύονται ξανά μέσα στη βδομάδα στα 100 δολάρια το βαρέλι, τα πολύ μεγάλα κρατικά χρέη που έχει συσσωρεύσει η πολιτική στήριξης του κεφαλαίου από τις προηγούμενες κρίσεις και τα σχετικά μικρότερα περιθώρια στήριξης των ομίλων σήμερα, η απόσταση που μεγαλώνει από ΗΠΑ - Κίνα σε μια σειρά τομείς που σχετίζονται με τη «διεθνή ανταγωνιστικότητα» και η επιβράδυνση της παγκόσμιας ανάπτυξης, που μειώνει παραπέρα τις εξαγωγές, αποτελούν «συνδυασμό που σκοτώνει», με τις προβλέψεις να καταγράφουν τάση παραπέρα επιβράδυνσης στην οικονομία της Ευρωζώνης, στο επίπεδο του 0,9% το 2026. Οξύνει προφανώς και τα αντιλαϊκά αντανακλαστικά εντός, όσο και τα πολεμικά αντανακλαστικά εκτός, για τη διεκδίκηση «αυτοτελώς» των συμφερόντων των ευρωενωσιακών ομίλων.

Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, στην αρχή της εβδομάδας ο πρόεδρος του Eurogroup Κυριάκος Πιερρακάκης διαπίστωνε ότι η οικονομία διαμορφώνει τάσεις στασιμοπληθωρισμού, με τις προβλέψεις για την ανάπτυξη να αναθεωρούνται καθοδικά και για τον πληθωρισμό ανοδικά, ενώ ο επίτροπος Οικονομίας Βάλντις Ντομπρόβσκις επισήμαινε ότι τα περιθώρια παρεμβάσεων είναι πλέον περιορισμένα λόγω υψηλού χρέους, ελλειμμάτων και αυξημένων αμυντικών δαπανών. Σε αυτό το πλαίσιο, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί συγκλίνουν στην ανάγκη για «πειθαρχημένες και στοχευμένες» παρεμβάσεις, που μεταφράζονται σε νέα μέτρα σε βάρος των λαών.

Ξεχωριστή παράμετρο των εξελίξεων και στο επίπεδο της οικονομίας αποτελούν και οι ίδιες οι «ρωγμές» στις ευρωατλαντικές σχέσεις. Τελευταίο επεισόδιο, οι ανακοινώσεις Τραμπ - την 1η Μάη - ότι θα αυξήσει τους δασμούς στα αυτοκίνητα και στα φορτηγά που εισάγονται από την ΕΕ στο 25%, από 15% που προέβλεπε η εμπορική συμφωνία ΕΕ - ΗΠΑ του Ιούλη του 2025, ενώ ήδη από τις αρχές Απρίλη φέτος η κυβέρνηση Τραμπ αναδιάρθρωσε τους δασμούς στον χάλυβα, στο αλουμίνιο και στον χαλκό, υιοθετώντας νέα μέθοδο υπολογισμού, με τις επιβαρύνσεις να υπολογίζονται πλέον επί της συνολικής αξίας των προϊόντων και όχι επί της περιεκτικότητάς τους σε μέταλλα.

Από την περασμένη Παρασκευή πάντως ακολούθησαν εντατικά παζάρια, όπως και δηλώσεις των Ευρωπαίων αξιωματούχων περί αντίστοιχων μέτρων για την «προστασία των συμφερόντων της ΕΕ», μέχρι την ανακοίνωση της Παρασκευής από τον Τραμπ, ο οποίος έδωσε στο Ευρωκοινοβούλιο «διορία» μέχρι τις 4 Ιούλη για να επικυρώσει την εμπορική συμφωνία ΕΕ - ΗΠΑ (έχει δώσει ήδη υπό όρους την έγκρισή του στα τέλη Μάρτη).

Θυμίζουμε πως η εμπορική συμφωνία ΕΕ - ΗΠΑ, που είχε συναφθεί τον Ιούλη του 2025, στους βασικούς άξονές της προέβλεπε εξάλειψη όλων των δασμών στα βιομηχανικά προϊόντα που εξάγονται από τις ΗΠΑ στην ΕΕ και μείωση δασμολογικού συντελεστή στο 15% σε μια σειρά προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων των αυτοκινήτων, των ανταλλακτικών, των φαρμακευτικών προϊόντων και των ημιαγωγών. Εξαίρεση αποτέλεσαν οι δασμοί στον χάλυβα, στο αλουμίνιο και στον χαλκό, που παρέμειναν στο 50%. Η ΕΕ δεσμεύτηκε να επενδύσει 600 δισ. δολάρια στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια της θητείας του Τραμπ, να αγοράσει αμερικανικά ενεργειακά προϊόντα αξίας 750 δισ. δολαρίων έως το 2028 και να προβεί σε σημαντικές αγορές αμερικανικού στρατιωτικού εξοπλισμού.

Επί της ουσίας, όπως δείχνουν και όλες οι μετέπειτα εξελίξεις, και οι σημερινές, επρόκειτο για συμφωνία που οξύνει παραπέρα τους ανταγωνισμούς, οι οποίοι - θυμίζουμε - έχουν μεγάλο βάθος και «προϊστορία»: Από την απόσυρση των ΗΠΑ από σημαντικές πολυμερείς συμφωνίες κατά την πρώτη θητεία Τραμπ (TTIP, Συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα, Συμφωνία με το Ιράν), που έμμεσα αλλά ουσιαστικά έπληξε τα ευρωπαϊκά μονοπώλια, έως τους πρώτους δασμούς στον ευρωπαϊκό χάλυβα και το αλουμίνιο το 2018, και από τον «ψηφιακό φόρο» της Γαλλίας και άλλων, με στόχο αμερικανικούς τεχνολογικούς κολοσσούς, μέχρι τη διαμάχη «Airbus» - «Boeing», η αντιπαράθεση κλιμακώθηκε το 2019, με δασμούς και αντίμετρα, έως την «ανακωχή» με την 5ετή αναστολή των δασμών που υπογράφηκε τον Ιούνη του 2021.

Η απόφαση του Λευκού Οίκου εντάσσεται έτσι κι αλλιώς σε ένα πλέγμα αντιπαραθέσεων που υπερβαίνει προφανώς τα όρια του εμπορίου, όπως δείχνουν οι αμερικανικές απειλές για τη Γροιλανδία, οι κατηγορίες Τραμπ για τη στήριξη της ΕΕ στον πόλεμο στο Ιράν, τα «αποκλίνοντα» συμφέροντα στο μέτωπο της Ουκρανίας και οι κατηγορίες προς τη Γερμανία, η οποία «τρέχει» με φρενήρεις ρυθμούς το πρόγραμμα των εξοπλισμών και τη μετατροπή της «χτυπημένης» αυτοκινητοβιομηχανίας της σε πολεμική (βλ. και σχετικό θέμα σελ. 6), οξύνοντας και σε αυτό το πεδίο τον ανταγωνισμό με τις ΗΠΑ.

Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια ιδιόμορφη θέση στη διατλαντική αυτή αντιπαράθεση. Από τη μία η οικονομία της είναι βαθιά ενσωματωμένη στην ευρωπαϊκή αγορά και εκτεθειμένη στις συνέπειες των δασμών, ενώ από την άλλη τα διάφορα τμήματα του κεφαλαίου προσδοκούν νέα κέρδη από τη συμμετοχή στον αμερικανικό σχεδιασμό.

Σύμφωνα με τον επικεφαλής του Πανελλήνιου Συνδέσμου Εξαγωγέων, η αύξηση των αμερικανικών δασμών πλήττει σοβαρά κρίσιμα ελληνικά εξαγωγικά προϊόντα: Τις ελιές και το ελαιόλαδο, που αποτελούν τη σημαντικότερη κατηγορία, με εξαγωγές 2,14 δισ. ευρώ προς τις ΗΠΑ, τα κονσερβοποιημένα ροδάκινα, όπου η Ελλάδα είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας παγκοσμίως, με το 20% της παραγωγής να κατευθύνεται στις ΗΠΑ, αλλά και γαλακτοκομικά προϊόντα όπως η φέτα, το κρασί, το μέλι, καθώς και δομικά υλικά όπως το τσιμέντο και το μάρμαρο. Οι νέοι δασμοί στα ροδάκινα, που αυξάνονται από 17% σε 37% ή και υψηλότερα, απειλούν άμεσα τις βιοποριστικές πηγές άνω των 20.000 οικογενειών στην Κεντρική Μακεδονία.

Πέραν των άμεσων επιπτώσεων, η ελληνική οικονομία κινδυνεύει και από τις έμμεσες συνέπειες μιας ενδεχόμενης ευρωπαϊκής επιβράδυνσης. Καθώς 7 από τους 10 κορυφαίους εξαγωγικούς προορισμούς της Ελλάδας βρίσκονται εντός της ΕΕ, τυχόν ύφεση στην Ευρωζώνη θα μεταδοθεί άμεσα στην ελληνική οικονομία. Εκτιμήσεις κάνουν λόγο για συνολική επίπτωση στο ΑΕΠ που θα μπορούσε να φτάσει το 0,4% έως το 2026. Να σημειωθεί ότι σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, ήδη οι ελληνικές εξαγωγές σημείωσαν δεύτερο συνεχόμενο μήνα μείωσης σε όγκο και αξία τον Φλεβάρη και διαμορφώθηκαν σε 3,91 δισ. ευρώ, από 4,06 δισ. ευρώ τον Φλεβάρη του 2025.

Στο ευρύτερο οικονομικό περιβάλλον, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας προειδοποίησε σε συνέντευξή του ότι η ανησυχία για ενδεχόμενη ύφεση στην Ευρωζώνη είναι «υπαρκτή και δικαιολογημένη», επισημαίνοντας πως η κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή συνιστά ένα νέο ισχυρό αρνητικό σοκ. Οπως εξήγησε, η άνοδος των τιμών της Ενέργειας και η αυξημένη αβεβαιότητα επηρεάζουν άμεσα τόσο την ανάπτυξη όσο και τον πληθωρισμό, δεδομένης της υψηλής ενεργειακής εξάρτησης της Ευρωζώνης, ενώ σε αντίθεση με το 2022, η νέα πληθωριστική πίεση εκδηλώνεται σε περιβάλλον ήδη ασθενέστερης ανάπτυξης, αυστηρότερων χρηματοπιστωτικών συνθηκών και περιορισμένου δημοσιονομικού χώρου.

Οι προβλέψεις της ΕΚΤ δείχνουν εξάλλου επιβράδυνση της ανάπτυξης από 1,4% το 2025 σε 0,9% το 2026, ενώ τα «χειρότερα σενάρια» επιβεβαιώνονται και για τον πληθωρισμό, με τις ανακοινώσεις της ΕΛΣΤΑΤ την Παρασκευή να δείχνουν την εκτόξευσή του στο 5,4% συνολικά, και πολύ περισσότερο βέβαια για τα προϊόντα πλατιάς λαϊκής κατανάλωσης.

Την ίδια ώρα η Ελλάδα έχει αναδειχθεί στον «γεωπολιτικό μεντεσέ» των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο, ως στρατηγικός εταίρος τόσο σε στρατιωτικό επίπεδο όσο και σε άλλους τομείς, όπως ο ενεργειακός τομέας. Αναλαμβάνοντας ρόλο «πύλης εισόδου» και «κόμβου» για το αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) μέσω του «Κάθετου Διαδρόμου» στο πλαίσιο της στρατηγικής «ενεργειακής κυριαρχίας» της Ουάσιγκτον, η Ελλάδα βρίσκεται σε έναν από τους βασικούς «κόμπους» της αντιπαράθεσης ΗΠΑ - ΕΕ για την Ενέργεια: Η εναλλαγή της εξάρτησης της ΕΕ από το φτηνό ρωσικό αέριο στο πανάκριβο αμερικανικό LNG έχει δημιουργήσει νέα πεδία κερδοφορίας για τους εφοπλιστές, όσο και για ενεργειακούς και κατασκευαστικούς ομίλους. Παράλληλα, όμως, το αυξημένο κόστος Ενέργειας πέρα από θηλιά ενεργειακής φτώχειας για τα λαϊκά νοικοκυριά αποτελεί και βασικό βραχνά των Ευρωπαίων βιομηχάνων, ακόμα περισσότερο των Ελλήνων, όπως έχουν δείξει οι πρόσφατες παρεμβάσεις τους με τις οποίες ζητάνε μείωση του ενεργειακού κόστους. Ταυτόχρονα η πολιτική «drill, baby, drill» της Ουάσιγκτον ευνοεί τα μονοπώλια που συμπράττουν με τους αμερικανικούς κολοσσούς, αλλά υπονομεύει τα συμφέροντα μονοπωλίων που έχουν επενδύσει στην «πράσινη μετάβαση».

Από τη μία ως στρατηγικός εταίρος των ΗΠΑ και σημαιοφόρος τόσο της εμπλοκής στον πόλεμο όσο και των σχεδιασμών «ενεργειακής κυριαρχίας» του Λευκού Οίκου που αποτελούν την άλλη πλευρά τους, αλλά και ταυτόχρονα ως κράτος - μέλος της ΕΕ, με την οικονομία στενά δεμένη με την πορεία της Ευρωζώνης, η ελληνική αστική τάξη είναι υποχρεωμένη να «ακροβατεί» πάνω στις αντιθέσεις (και) εντός του ευρωατλαντικού άξονα.

Τα διλήμματα μπροστά στα οποία βρίσκεται η ελληνική αστική τάξη λόγω της απόκλισης συμφερόντων και των τριγμών μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης καταγράφονται με προβληματισμό από ντόπια αστικά επιτελεία (βλ. και σελ. 7), που έχουν σημειώσει ότι όλο και περισσότερο δοκιμάζεται η μέχρι τώρα «ισορροπία». Ζόρια και «ακροβασίες» που αναδεικνύουν βέβαια ότι για το κεφάλαιο στη χώρα μας είναι όρος ύπαρξης η ολοένα και πιο βαθιά εμπλοκή σε όλα τα ιμπεριαλιστικά μέτωπα, και υπό όλα τα ευρωατλαντικά σχήματα, η ακόμα πιο επιθετική διεκδίκηση «κομματιού από τη λεία». Και από την «ανάποδη», από την πλευρά των συμφερόντων του λαού, ότι είναι επιτακτικό το καθήκον να δυναμώσουν στους χώρους δουλειάς, στις γειτονιές, παντού, η οργάνωση και ο αγώνας ενάντια στην εμπλοκή και στην άλλη της όψη, τις θυσίες για τους πολέμους και τα κέρδη των καπιταλιστών.