Ξεκινώντας από τη Χαλκίδα και διασχίζοντας κάθετα το ευρύ πεδίο δράσης των τμημάτων του Δημοκρατικού Στρατού στη Στερεά Ελλάδα, η ομάδα περιηγητών αφήνει πίσω της τον Ελικώνα και τον Κιθαιρώνα, τον Παρνασσό, το Καλλίδρομο και τον Γοργοπόταμο, για να μπει στην κοιλάδα του Σπερχειού, ανάμεσα στην Οίτη και την Οθρυ και να φτάσει στο χωριό Μάρμαρα Φθιώτιδας, στις πλαγιές των Βαρδουσίων. Μια διαδρομή που όπου κι αν στραφεί το βλέμμα, ξεδιπλώνεται η Ιστορία της κορυφαίας περιόδου της ταξικής πάλης στην περιοχή και η οποία αποτυπώνεται στον «οδηγό» για τη δράση του ΔΣΕ στη Στερεά, που εκδόθηκε πρόσφατα από τη «Σύγχρονη Εποχή».

Στα Μάρμαρα θα συναντήσουν τον Παναγιώτη Κουβαρά, πρόεδρο του παραρτήματος Χαϊδαρίου της ΠΕΑΕΑ - ΔΣΕ, με καταγωγή από το χωριό, ο οποίος θα αναλάβει την ξενάγηση. Η ανάβαση με αυτοκίνητα συνεχίζεται μέχρι το ξωκλήσι του Αη Γιάννη πάνω από το χωριό, όπου βρίσκεται και το λιτό μνημείο στη μνήμη του Διαμαντή.

Βασικός σκοπός της επίσκεψης είναι η διάσχιση του μονοπατιού που οδηγεί στο σημείο που στις 21 Ιούνη 1949 σκοτώθηκε ο Διαμαντής. Ο προσδιορισμός του σημείου έγινε μέσα από το Τμήμα Ιστορίας της ΚΕ του ΚΚΕ και την αξιοποίηση αρχείων του αστικού στρατού και στοιχείων από διηγήσεις μαχητών. Το μονοπάτι ξεκινά απέναντι από το ξωκλήσι του Αη Γιάννη και καταλήγει πάνω από τη «Σκασμένη πέτρα», στα νοτιοανατολικά αντερείσματα των Μαρμάρων, ενώ η διάνοιξή του έγινε με πρωτοβουλία του Τμήματος Ιστορίας και τη συμβολή μελών και φίλων του ΚΚΕ και της ΚΝΕ.

Η πορεία ξεκινά. Ο ενθουσιασμός και η συγκίνηση αποτυπώνονται στα πρόσωπα όλων. Τα αντάρτικα τραγούδια σπάζουν την ησυχία του βουνού και ανακατεύονται με την εξιστόρηση γεγονότων από τη δράση των τμημάτων του ΔΣΕ στην περιοχή, από τη μεγάλη συνεισφορά του λαού των χωριών της περιοχής στην τρίχρονη εποποιία της ένοπλης ταξικής πάλης, από τη βία που σκόρπισαν οι παραστρατιωτικές οργανώσεις. Φτάνουμε στο σημείο που με σχετική ακρίβεια προσδιορίζεται ότι εγκλωβίστηκε από ισχυρές δυνάμεις του αστικού στρατού ο Διαμαντής και οι λιγοστοί μαχητές και μαχήτριες που βρίσκονταν μαζί του.

Η συγκίνηση κορυφώνεται. Το σύνθημα: «Οι μαχητές της Ρούμελης δεν λύγισαν ποτέ, δόξα και τιμή στον ΔΣΕ», αντηχεί αυθόρμητα και εξυψώνει το ηθικό όλων. Οι διηγήσεις από την πλούσια δράση της 2ης Μεραρχίας του ΔΣΕ στην περιοχή συνεχίζονται, όπως και οι αναφορές στις ηγετικές και πολεμικές του Διαμαντή, αλλά και στις ιδιαίτερες αρετές του χαρακτήρα του, που εκτός από έναν ικανό ηγέτη, φανέρωναν τον σύντροφο, τον πατέρα, τον αδερφό για τους μαχητές και τις μαχήτριες που βρίσκονταν κοντά του.

Επιστροφή στον Αη Γιάννη και από κει λίγο ψηλότερα, στη θέση «Στεφάνι». Ενα σημείο με πανοραμική θέα που δίνει τη δυνατότητα παρατήρησης ενός μεγάλου μέρους του ορεινού όγκου της ευρύτερης περιοχής. Στο βάθος το Βελούχι, ο Τυμφρηστός και τα Αγραφα, η οροσειρά της Οθρυος. Στα αριστερά μας οι κορυφές της Σαράνταινας, στα δεξιά μας η Οίτη και πίσω μας οι κορυφές των Βαρδουσίων και η Γκιώνα.

Η παρατήρηση δίνει τη δυνατότητα να διαμορφώσεις εικόνα για τις απίστευτες αποστάσεις που κάλυπταν σε ελάχιστο χρονικό διάστημα οι μαχητές και οι μαχήτριες, τους ελιγμούς που έκαναν για να ξεφύγουν από τον κλοιό του αστικού στρατού κατά τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις του αστικού στρατού, αλλά και για τις τοποθεσίες που διεξήχθησαν αρκετές σημαντικές μάχες. Με το μάτι διακρίνονται τα χωριά Μάρμαρα, Αργύρια, Κολοκύθια, Νικολίτσι, Γαρδίκι, Νεοχώρι Υπάτης. Χωριά που έδωσαν εκατοντάδες μαχητές και μαχήτριες αρχικά στην ΕΑΜική Αντίσταση και τον ΕΛΑΣ και στη συνέχεια στον ΔΣΕ, που στελέχωσαν τμήματα που ενίσχυσαν το μέτωπο του Γράμμου, επίλεκτα τμήματα που έκαναν διεισδύσεις μέχρι την Πάρνηθα, που πέρασαν μαζί με τον Ανάποδο στην Εύβοια και στελέχωσαν το ηρωικό τάγμα του ΔΣΕ στο νησί. Και γι' αυτό γνώρισαν τη βία των μοναρχοφασιστών και των συμμοριών του παρακράτους, αλλά και των επίσημων οργάνων επιβολής εξουσίας του αστικού κράτους.

Χαρακτηριστικό μάλιστα της συμμετοχής του λαού των χωριών της δυτικής Φθιώτιδας στον αγώνα του ΔΣΕ είναι το μνημείο που βρίσκεται στο προαύλιο της εκκλησίας των Μαρμάρων και στο οποίο αναγράφονται τα ονόματα 39 συνολικά νεκρών Μαρμαριωτών, μαχητών του ΔΣΕ, που έπεσαν σε μάχες σε κάθε γωνιά της Ρούμελης, στην Εύβοια και τον Γράμμο.

Γίνεται εξιστόρηση για τις πρώτες μάχες που έδωσαν το φθινόπωρο του 1946 στα γύρω υψώματα τα πρώτα τμήματα ανταρτών, όπως αυτά του Νάκου Μπελλή και του Παλαιολόγου, που πέρασαν από την Οθρυ στα Βαρδούσια, αλλά και στη συνέχεια, μαζί με το τμήμα του Διαμαντή, που έφτασε στην περιοχή από τον Παρνασσό και ενώθηκε μαζί τους. Γίνονται αναφορές στη διάλυση πολύ μεγαλύτερων σε δύναμη τμημάτων Χωροφυλακής και ομάδων μοναρχοφασιστών, αλλά και δυνάμεων του αστικού στρατού, που μετέτρεψαν τον ευρύτερο ορεινό όγκο σε ελεύθερη περιοχή και έδωσαν τη δυνατότητα ελεύθερης κίνησης των τμημάτων και διαμονής τους μέσα στα χωριά, αλλά και ταυτόχρονα ανάσα στους κατοίκους, οι οποίοι ωστόσο από το καλοκαίρι του 1947 και έπειτα άρχισαν να εκτοπίζονται με τη βία προς τις πεδινές κωμοπόλεις και τη Λαμία.

Η ώρα πέρασε γρήγορα και έφτασε η στιγμή της επιστροφής. Στα πρόσωπα όλων διακρίνεται το δέος για τον ηρωικό αγώνα του ΔΣΕ, την αυτοθυσία και αυταπάρνηση των κομμουνιστών και άλλων αγωνιστών που πλαισίωσαν της γραμμές του. Ωστόσο το ίδιο έντονη είναι η αγωνιστική ανάταση, η ακόμα πιο ατσαλωμένη πίστη και αποφασιστικότητα για τους αγώνες του σήμερα, σε μια εποχή που ο κόσμος φλέγεται και ο λαός, με τους κομμουνιστές και το ΚΚΕ μπροστά, καλείται να βγει ξανά στο προσκήνιο της Ιστορίας και της ταξικής πάλης.