Κατασκευάζοντας ...πράσινες βόμβες σε γερμανική βιομηχανία

Σύμφωνα με έρευνα («VoxEurop», σε συνεργασία με άλλα διεθνή ΜΜΕ), που βασίζεται σε αποκλειστικά εσωτερικά έγγραφα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, πρακτικά συναντήσεων με λομπίστες και ανάλυση χρηματιστηριακών στοιχείων, τα «πράσινα» και «βιώσιμα» επενδυτικά ταμεία κατά τη διάρκεια του 2025 είχαν τριπλασιάσει τη χρηματοδότηση προς την πολεμική βιομηχανία, φτάνοντας τα 50 δισ. ευρώ το 2025.

Η εξέλιξη αυτή επισφραγίζει τη στροφή στην πολεμική οικονομία, που προχωράει παράλληλα με την εγκατάλειψη των υψηλών στόχων που είχε βάλει η ΕΕ, διοχετεύοντας τεράστια κεφάλαια στην «πράσινη» οικονομία. Τα κονδύλια που είχαν δεσμευτεί ή προβλεφθεί για τη στήριξη τέτοιων επενδύσεων, ντύνονται τώρα στο χακί και χρηματοδοτούν πυρετωδώς την πολεμική βιομηχανία της ΕΕ.

Και στη μια και στην άλλη περίπτωση, κερδισμένο είναι το κεφάλαιο. Σε πολλές περιπτώσεις, μάλιστα, οι ίδιοι επιχειρηματικοί όμιλοι που επωφελούνταν των κονδυλίων της «πράσινης» ανάπτυξης, με γρήγορες προσαρμογές στις γραμμές παραγωγής κατασκευάζουν πλέον όπλα και στρατιωτικά εξαρτήματα, απορροφώντας τις ίδιες και ακόμα περισσότερες επιδοτήσεις, σαν να μην άλλαξε απολύτως τίποτα!

Τα εσωτερικά έγγραφα αποκαλύπτουν ότι η στροφή αυτή είχε ξεκινήσει ήδη από το 2021 και κορυφώθηκε με την πλήρη ενσωμάτωση της βιομηχανίας όπλων στο ευρωπαϊκό πλαίσιο «βιωσιμότητας». Το γεγονός αυτό δείχνει τις ενδοαστικές αντιθέσεις και τους ανταγωνισμούς για την πίτα των ευρωπαϊκών κονδυλίων, που πληρώνει από την τσέπη του ο λαός.

Επιβεβαιώνει όμως και την προετοιμασία της ΕΕ να μπει «στα γεμάτα» στον στίβο των ιμπεριαλιστικών συγκρούσεων, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία τον Φλεβάρη του 2022.

Η έρευνα εξέτασε 3.037 επενδυτικά ταμεία που κρατούν μετοχές σε 118 από τις μεγαλύτερες εταιρείες εξοπλισμών παγκοσμίως, βάσει κεφαλαιοποίησης. Στα ταμεία αυτά περιλαμβάνονται όσα στηρίζουν τους στόχους της «βιωσιμότητας» και της «πράσινης μετάβασης».

Οπως προκύπτει, από το 2021 έως το 2025, οι «πράσινες επενδύσεις» στην πολεμική βιομηχανία αυξήθηκαν από 14,5 δισ. σε 49,8 δισ. ευρώ. Μόνο το 2025, οι επενδύσεις διπλασιάστηκαν.

Οι επενδύσεις αυτές διέπονται από τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό που ορίζει τα «περιβαλλοντικά ή/και κοινωνικά χαρακτηριστικά» για τη χρηματοδότησή τους. Ο Κανονισμός αυτός εφαρμόζεται σε όλα τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που δραστηριοποιούνται στην ΕΕ, τη μεγαλύτερη αγορά παγκοσμίως, με συνολική αξία 7 τρισ. ευρώ.

Η αξιολόγηση των επενδύσεων, άρα και της χρηματοδότησής τους από την ΕΕ, γίνεται με τρία βασικά κριτήρια: Την περιβαλλοντική τους επίδραση (εκπομπές, διαχείριση πόρων), τις κοινωνικές τους πρακτικές (εργασιακές σχέσεις, ανθρώπινα δικαιώματα) και τη διακυβέρνησή τους (διαφάνεια, αντιμετώπιση διαφθοράς).

Για να αντιληφθεί κανείς την ελαστικότητα των κριτηρίων, από τη χρηματοδότηση εξαιρούνται μόνο τα λεγόμενα «αμφιλεγόμενα όπλα» (νάρκες κατά προσώπων, βόμβες διασποράς, χημικά και βιολογικά όπλα).

Με άλλα λόγια, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δημιουργήσει ένα κανονιστικό πλαίσιο που επιτρέπει τη χρηματοδότηση από τα «πράσινα» ταμεία κάθε είδους στρατιωτικού εξοπλισμού, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων για «ξεκάρφωμα». Ετσι, οι βόμβες που σκοτώνουν χιλιάδες παιδιά στη Γάζα είναι «βιώσιμες», ενώ τα drones που τις μεταφέρουν είναι και «πράσινα»!

Με τέτοια κριτήρια, ως δικαιούχοι για τα ...«πράσινα» κονδύλια της ΕΕ εμφανίζονται στις πρώτες θέσεις η γαλλική «Safran», η γερμανική «Rheinmetall» και η βρετανική «BAE Systems», της οποίας τα όπλα χρησιμοποιεί ο ισραηλινός στρατός στη Γάζα. Στη λίστα περιλαμβάνονται επίσης η ιταλική «Leonardo», η ισπανική «Indra», η σουηδική «Saab» και η ολλανδική θυγατρική της «Airbus».

Συνολικά, 27 ευρωπαϊκές εταιρείες όπλων μοιράστηκαν το μισό από το συνολικό ποσό των 49,8 δισ. ευρώ το 2025. Εκτός Ευρώπης κυριαρχούν οι αμερικανικές εταιρείες: Η «Howmet Aerospace», η «General Electric», η «Axon», η «Boeing», η «TransDigm» και η RTX συγκέντρωσαν 13 δισ. ευρώ - το 70% των 18 δισ. που επενδύθηκαν εκτός ΕΕ.

Συνολικά η έρευνα αποκαλύπτει ότι η λεγόμενη «πράσινη χρηματοδότηση» έχει μετατραπεί σε εργαλείο για την ενίσχυση της ροής κεφαλαίων προς την πολεμική βιομηχανία. Το 2025, 769 «πράσινα» ταμεία συγκέντρωσαν κέρδη 7 δισ. ευρώ από την πώληση μετοχών και τη διανομή μερισμάτων εταιρειών που εμπλέκονται στον τομέα της «άμυνας». Η συνολική αξία των 118 εταιρειών που εξετάστηκαν διπλασιάστηκε σε 3 τρισεκατομμύρια ευρώ - ισοδύναμο με το ΑΕΠ της Γαλλίας το 2024.

Η εκτόξευση της βιομηχανίας όπλων ως επενδυτικός προορισμός ξεκίνησε το 2021, όταν τέθηκε σε ισχύ ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός για τις «βιώσιμες» επενδύσεις (SFDR). Τον ίδιο χρόνο, η Ευρωπαϊκή Ενωση των Βιομηχανιών Αεροδιαστήματος, Ασφάλειας και Αμυνας (ASD) - που περιλαμβάνει όλους τους μεγάλους παίκτες του κλάδου - δημοσίευσε ένα έγγραφο θέσεων που έδινε τον τόνο...

«Η άμυνα είναι κρίσιμο στοιχείο της ασφάλειας, και η ασφάλεια είναι προϋπόθεση για την ειρήνη, την ευημερία, τη διεθνή συνεργασία και την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη», έγραφε ο τότε γγ της ASD. «Βοηθώντας να διασφαλιστεί η ασφάλεια, οι Ευρωπαίοι κατασκευαστές εξοπλισμών de facto συμβάλλουν ουσιαστικά σε έναν πιο βιώσιμο κόσμο», συμπλήρωνε.

Το έγγραφο κατήγγειλε τους περιορισμούς που επέβαλαν τα «πράσινα» ταμεία των τραπεζών στις πολεμικές εταιρείες και καλούσε τους θεσμούς της ΕΕ να απλοποιήσουν τα κριτήρια που χρησιμοποιεί η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, για να συμπεριλάβει και την πολεμική βιομηχανία στα κονδύλια των πράσινων και βιώσιμων επενδύσεων.

Επίσης, τον Μάρτη του 2021, μια ομάδα εκπροσώπων της αμυντικής βιομηχανίας από Γερμανία, Φινλανδία, Γαλλία, Βέλγιο, Ολλανδία και Νορβηγία δημοσίευσε μια δήλωση με τίτλο «Δεν υπάρχει βιωσιμότητα χωρίς αμυντική βιομηχανία και βιομηχανία ασφαλείας».

Πρακτικά από συναντήσεις μεταξύ λόμπι της βιομηχανίας του πολέμου (που σύμφωνα με ψήφισμα του Ευρωκοινοβουλίου, η ικανότητά τους «να επηρεάζουν τη λήψη αποφάσεων στο Κοινοβούλιο αποτελεί ζωτικό στοιχείο της ευρωπαϊκής δημοκρατίας») και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνουν την εξέλιξη των συζητήσεων για να συμπεριληφθεί η πολεμική βιομηχανία στις λίστες της «πράσινης» επιλεξιμότητας της ΕΕ.

Σε μια τέτοια συνάντηση, τον Μάρτη του 2021, η ASD διαμαρτυρόταν ότι «τα πράσινα χρηματοοικονομικά προϊόντα αποκλείουν όλο και περισσότερο την άμυνα και περιορίζουν την πρόσβαση σε χρηματοδότηση». Τον Νοέμβρη του ίδιου χρόνου, ο διευθύνων σύμβουλος της «Leonardo» συναντήθηκε με τον γενικό διευθυντή Αμυνας και Διαστήματος της Επιτροπής και σύμφωνα με τα πρακτικά της συνάντησης, «εξέφρασε ανησυχίες για το γεγονός ότι η αμυντική βιομηχανία αποκλείεται από την ευρωπαϊκή ταξινομία για τις βιώσιμες δραστηριότητες».

Ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος ΕΕ - ΝΑΤΟ και Ρωσίας στην Ουκρανία έδωσε νέα ώθηση στη βιομηχανία των όπλων. Μια εβδομάδα πριν τη ρωσική εισβολή, στις 15 Φλεβάρη 2022, η Επιτροπή είχε ήδη ζητήσει επειγόντως περισσότερα κονδύλια για την πολεμική οικονομία, τονίζοντας την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι «οι πρωτοβουλίες για τη βιώσιμη χρηματοδότηση παραμένουν συνεπείς με τις προσπάθειες της ΕΕ να διευκολύνουν την επαρκή πρόσβαση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας σε χρηματοδότηση και επενδύσεις».

Η ASD, σε σημείωμά της τον Οκτώβρη του 2022, έγραφε: «Από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, οι τιμές των μετοχών των ευρωπαϊκών εταιρειών άμυνας, που προηγουμένως ήταν πεσμένες, έχουν ανακάμψει σημαντικά». Η Ενωση ζητούσε από την Επιτροπή να εκδώσει κατευθυντήριες γραμμές που να ξεκαθαρίζουν ότι «οι διαχειριστές κεφαλαίων δεν πρέπει να αποκαλύπτουν τις αρνητικές επιπτώσεις των επενδύσεων σε ευρωπαϊκές εταιρείες άμυνας».

Και πρόσθετε: «Μέχρι να αρθεί η ρυθμιστική προκατάληψη, η ASD ανησυχεί ότι οι διαχειριστές κεφαλαίων μπορεί να συνεχίσουν να εφαρμόζουν αποκλεισμούς της αμυντικής βιομηχανίας, ιδίως λόγω της πίεσης από την κοινή γνώμη ή από απαιτήσεις επενδυτών».

Καλούσε τέλος τους ευρωπαϊκούς θεσμούς να «εντείνουν τις δράσεις για να πείσουν τους διαχειριστές περιουσιακών στοιχείων ότι η ΕΕ και τα κράτη - μέλη της υποστηρίζουν τις εταιρείες άμυνας και είναι αποφασισμένοι να διασφαλίσουν την πρόσβασή τους σε ιδιωτική χρηματοδότηση».

Εναν χρόνο αργότερα, η Κομισιόν επανέλαβε σχεδόν αυτολεξεί τη θέση της: «Η Επιτροπή αναγνωρίζει την ανάγκη να διασφαλιστεί η πρόσβαση σε χρηματοδότηση και επενδύσεις, συμπεριλαμβανομένου του ιδιωτικού τομέα, για όλους τους στρατηγικούς τομείς, ιδίως τη βιομηχανία άμυνας, η οποία συμβάλλει στην ασφάλεια των Ευρωπαίων πολιτών».

Η άρση κάθε περιορισμού ήρθε το 2024 με την Ευρωπαϊκή Στρατηγική Αμυντικής Βιομηχανίας. Εκεί, η Επιτροπή επισημαίνει ότι δεν υπάρχουν κανόνες κατά της επένδυσης στον στρατιωτικό τομέα και επαναλαμβάνει: «Η αμυντική βιομηχανία της Ενωσης είναι ζωτικός συντελεστής της ανθεκτικότητας και της ασφάλειας της Ενωσης, και επομένως της ειρήνης και της κοινωνικής βιωσιμότητας. Υπό αυτό το πρίσμα, το πλαίσιο βιώσιμης χρηματοδότησης της ΕΕ είναι πλήρως συνεπές με τις προσπάθειες της Ενωσης να διευκολύνει την επαρκή πρόσβαση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας σε χρηματοδότηση και επενδύσεις. Δεν επιβάλλει κανέναν περιορισμό στη χρηματοδότηση του αμυντικού τομέα».

Στις 27 Νοέμβρη 2024, η Επιτροπή διοργάνωσε το «Φόρουμ Επενδύσεων στην Αμυντική Βιομηχανία της ΕΕ» με έναν συγκεκριμένο στόχο: Να ανοίξει το πορτοφόλι των κεφαλαίων για τη βιωσιμότητα στον αμυντικό τομέα.

Πολλές γενικές διευθύνσεις της Επιτροπής, από την Αμυνα και το Διάστημα έως τη Χρηματοπιστωτική Σταθερότητα, υποστήριξαν στις παρουσιάσεις τους - σύμφωνα πάντα με τα στοιχεία της έρευνας - ότι οι κατασκευαστές όπλων μπορούν να συμπεριληφθούν στα «πράσινα» ταμεία χωρίς να παραβιάζουν κανέναν κανονισμό. Η αναπληρώτρια επικεφαλής του γραφείου του Επιτρόπου Αμυνας και Διαστήματος σημείωσε για παράδειγμα ότι «το πλαίσιο βιώσιμης χρηματοδότησης της ΕΕ δεν επιβάλλει περιορισμούς στη χρηματοδότηση του αμυντικού τομέα».

Σύμφωνα με εσωτερική αναφορά της Επιτροπής, οι διοργανωτές του Φόρουμ εκτίμησαν στο τέλος ότι υπήρξαν «παραγωγικές συζητήσεις για τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες επένδυσης» και ότι η διοργάνωση «ενίσχυσε τον διάλογο μεταξύ του χρηματοπιστωτικού τομέα, της Επιτροπής και της βιομηχανίας σχετικά με την ενθάρρυνση των επενδύσεων στην άμυνα»...

Η μετάβαση της «πράσινης» οικονομίας σε πολεμική ένα πράγμα επιβεβαιώνει: Οτι ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος είναι η συνέχεια της ειρήνης με το πιστόλι στον κρόταφο των λαών και ότι βρίσκεται μέσα στην ίδια τη λειτουργία της καπιταλιστικής οικονομίας. Μέσα σε τέτοιες συνθήκες, η πολεμική βιομηχανία αναδεικνύεται σε βασικό προορισμό για την επένδυση συσσωρευμένων κεφαλαίων, δίνοντας ώθηση στην οικονομία να αποφύγει έστω και προσωρινά μια πιο γενικευμένη κρίση...