Η περιοδεία του Αμερικανού αντιπροέδρου Τζ. Ντ. Βανς σε Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν (9 - 11 Φλεβάρη) θεωρείται «ιστορική» για την περιοχή του νότιου Καύκασου, όπου παραδοσιακά η κυριαρχεί η γεωπολιτική «επιρροή» της Ρωσίας, ενώ τα τελευταία χρόνια η Κίνα έχει αναδειχθεί σε σημαντικότερο οικονομικό «εταίρο», με την Κεντρική Ασία να είναι κρίσιμος κόμβος για τους κινεζικούς νέους «δρόμους του μεταξιού».

Ηταν η πρώτη τέτοια επίσκεψη υψηλού επιπέδου από τις ΗΠΑ στην Αρμενία, και το ταξίδι του Βανς ήρθε να υπογραμμίσει την επιδεικτική «αδιαφορία» της Ουάσιγκτον για τις «σφαίρες επιρροής» που διεκδικεί η Ρωσία, καθώς και την υποχώρηση αυτής της «επιρροής» της Μόσχας, λόγω και της εξελισσόμενης ιμπεριαλιστικής σύγκρουσης στην Ουκρανία.

Οπως χαρακτηριστικά έγραψε η ρωσική φιλοκυβερνητική εφημερίδα «Kommersant»:«Υπάρχει απογοήτευση, απελπισία και αίσθημα αδυναμίας. Επειδή ακριβώς σε αυτήν την περιοχή η θέση της Ρωσίας έχει διαβρωθεί αισθητά τα τελευταία χρόνια. Ο κύριος λόγος είναι προφανής: Η υπερβολική απορρόφηση στην ουκρανική σύγκρουση δένει τα χέρια σε όλους τους άλλους τομείς».

Η επίσκεψη Βανς μεταξύ άλλων «εδραιώνει» την εμπορική διαδρομή Ανατολής - Δύσης με την επωνυμία «Διαδρομή Τραμπ για τη Διεθνή Ειρήνη και Ευημερία» (TRIPP). Οι ΗΠΑ θα μισθώσουν τη διαδρομή για έως 99 χρόνια και θα την ελέγχουν επιχειρηματικά και γεωπολιτικά.

Η πρόταση προβλέπει έναν ενεργειακό, οδικό και σιδηροδρομικό διάδρομο κατά μήκος των συνόρων της Αρμενίας με το Ιράν (αρμενική επαρχία Σιουνίκ), που θα συνδέει το Αζερμπαϊτζάν με τον αζέρικο θύλακα του Ναχιτσεβάν.

Η Ρωσία διεκδικούσε τον έλεγχο του Διαδρόμου Ζανγκεζούρ, ωστόσο η Ουάσιγκτον, παρακάμπτοντας τη Μόσχα, έκλεισε «ειρηνευτική» συμφωνία και παρουσιάζει την TRIPP ως «μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης για την περιφερειακή ειρήνη».

Από την πλευρά του το Αζερμπαϊτζάν βλέπει το «άνοιγμα των περιφερειακών επικοινωνιών» ως σημαντικό όρο για την υπογραφή μιας «συνολικής συνθήκης ειρήνης» με την Αρμενία.

Οι συνομιλίες του Βανς στο Αζερμπαϊτζάν, εξάλλου, περιστράφηκαν γύρω από τις συνεργασίες στους τομείς του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, καθώς και την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας μέσω της TRIPP.

Επιπλέον, η TRIPP χρησιμεύει για τη βελτιστοποίηση της υλικοτεχνικής πρόσβασης στις πλούσιες σε πόρους τουρκογενείς πρώην Σοβιετικές Δημοκρατίες της Κεντρικής Ασίας στην άλλη πλευρά της Κασπίας, η οποία παρουσιάζει ενδιαφέρον για τις ΗΠΑ λόγω των κρίσιμων ορυκτών της.

Οι ΗΠΑ υπέγραψαν σχετικά Μνημόνια Συνεργασίας με το Καζακστάν και το Ουζμπεκιστάν τον περασμένο Νοέμβρη.

Από την TRIPP επωφελείται και η Τουρκία, καθώς αποκτά σύνδεση με την Κασπία Θάλασσα.

Αντικαθιστώντας τον σχεδιαζόμενο διάδρομο της Ρωσίας κατά μήκος της νότιας Αρμενίας με έναν όπου οι ΗΠΑ θα έχουν πλειοψηφικό μερίδιο για τα επόμενα 49-99 χρόνια και εμποδίζοντας το Κρεμλίνο να παρακολουθεί την κυκλοφορία σε αυτόν, η Τουρκία μπορεί να αυξήσει κρυφά τη στρατιωτική της διείσδυση προς την Κεντρική Ασία.

Τέσσερα από τα πέντε κράτη της Κεντρικής Ασίας έχουν επίσημη σχέση με τον «Οργανισμό Τουρκικών Κρατών» (OTS) υπό την ηγεσία της Τουρκίας, ενώ δύο από τα μέλη του, το Καζακστάν και το Κιργιστάν, είναι επίσης «σύμμαχοι» της Ρωσίας στο στρατιωτικό σύμφωνο Οργανισμός Συνθήκης για τη Συλλογική Ασφάλεια (CSTO).

Οι ΗΠΑ, στοχεύοντας να επεκταθούν σε παραδοσιακά ρωσικά «χωράφια», κάνουν βήματα σε τομείς όπως η συνεργασία στην πυρηνική ενέργεια.

Ο Βανς και ο Αρμένιος πρωθυπουργός Ν. Πασινιάν υπέγραψαν τη λεγόμενη Συμφωνία 123 για την πυρηνική συνεργασία, μέσω της οποίας είτε θα αντικατασταθεί ο πυρηνικός σταθμός Μετσαμόρ της σοβιετικής εποχής, είτε θα κατασκευαστούν αρθρωτοί αντιδραστήρες επιπλέον του Μετσαμόρ, μια τεχνολογία στην οποία οι ΗΠΑ είναι παγκόσμιος ηγέτης.

Η Ουάσιγκτον άνοιξε τον δρόμο για μια τεράστια επένδυση 9 δισ. δολαρίων σε αυτόν τον τομέα, με πρόβλεψη για 5 δισ. δολάρια σε αρχικές εξαγωγές των ΗΠΑ προς την Αρμενία, συν 4 δισ. δολάρια σε μακροπρόθεσμες συμβάσεις καυσίμων και συντήρησης.

Η Αρμενία εξετάζει προτάσεις από διάφορες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, της Ρωσίας, της Γαλλίας και της Κίνας, για την κατασκευή ενός νέου πυρηνικού αντιδραστήρα. Η συμφωνία της Δευτέρας θεωρείται ότι αυξάνει τις πιθανότητες επιλογής ενός αμερικανικού έργου, κάτι που θα αποτελούσε πλήγμα για τη Ρωσία.

Η απόφαση της αρμενικής κυβέρνησης θα μπορούσε να αποτελέσει πλήγμα για τον ρωσικό κολοσσό «Rosatom», που έχει υπογράψει πολλαπλές συμφωνίες με χώρες της Κεντρικής Ασίας, της Μέσης Ανατολής και της Αφρικής και διεκδικεί σκληρά το συμβόλαιο με την Αρμενία.

Εξάλλου η πυρηνική ενέργεια αποτελεί βασικό στοιχείο της προβολής ισχύος της Ρωσίας στις πρώην Σοβιετικές Δημοκρατίες.

Λίγες μέρες μετά την επίσκεψη Βανς στην Αρμενία, η εκπρόσωπος του ρωσικού ΥΠΕΞ Μ. Ζαχάροβα βγήκε να «διαφημίσει την πραμάτεια», υπενθυμίζοντας ότι η Μόσχα είναι «ο αξιόπιστος εταίρος του Γερεβάν στην πυρηνική βιομηχανία εδώ και δεκαετίες», προτάσσοντας τα ρωσικά τεχνολογικά πλεονεκτήματα και προσφέροντας «προνομιακά χρηματοοικονομικά μοντέλα».

Από την πλευρά του ο Σ. Σοϊγκού, γραμματέας του Συμβουλίου Ασφαλείας της Ρωσίας, «προειδοποίησε» την Αρμενία ότι η Μόσχα θα επανεξετάσει τους κινδύνους για την πυρηνική ασφάλεια αν το Γερεβάν αποφασίσει να αγοράσει και να κατασκευάσει πυρηνικούς αντιδραστήρες αμερικανικού σχεδιασμού.

Το Γερεβάν θα μπορούσε να επιτύχει μια «ισορροπία» μεταξύ Μόσχας και Ουάσιγκτον. Η Αρμενία αναμένεται να υπογράψει ξεχωριστή συμφωνία με τη ρωσική εταιρεία για τουλάχιστον ένα μέρος της πυρηνικής της υποδομής, όπως συζητήθηκε σε συνάντηση στις αρχές Φλεβάρη μεταξύ Ρώσων και Αρμενίων αξιωματούχων.

Σε μια άλλη συμφωνία με την Ουάσιγκτον, η Αρμενία δεσμεύτηκε επίσης να αγοράσει drones τύπου V-BAT αμερικανικής κατασκευής, αξίας 11 εκατ. δολαρίων, και οι δύο πλευρές συμφώνησαν να επεκτείνουν τη συνεργασία τους στην Τεχνητή Νοημοσύνη και στην καινοτομία στους ημιαγωγούς.

Η Αρμενία θα είναι σε θέση να αποκτήσει μονάδες επεξεργασίας γραφικών NVIDIA, τόνισε ο Αμερικανός αντιπρόεδρος.

Επόμενος σταθμός, το Αζερμπαϊτζάν, όπου ο Βανς υπέγραψε με τον Αζέρο Πρόεδρο Ιλχάμ Αλίεφ τον Χάρτη Στρατηγικής Συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών, με σχέδια συνεργασίας στην οικονομία και στην «ασφάλεια».

Ο Βανς δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα στείλουν έναν άγνωστο αριθμό «νέων σκαφών» στο Αζερμπαϊτζάν για να βοηθήσουν στην «προστασία των χωρικών υδάτων» στην περίκλειστη Κασπία Θάλασσα, ενώ ο Αλίεφ από την πλευρά του δήλωσε ότι οι δεσμοί με τις ΗΠΑ εισέρχονται σε μια «εντελώς νέα φάση», συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας στους τομείς της «άμυνας», της Τεχνητής Νοημοσύνης και της «καταπολέμησης της τρομοκρατίας».

Την ίδια στιγμή ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ υπέγραψε συμφωνίες που μπορούν να προωθήσουν αποφασιστικά τα αμερικανικά οικονομικά συμφέροντα και να ενισχύσουν το γεωπολιτικό «πάτημα» των ΗΠΑ στην περιοχή.

Εχουν προηγηθεί εντατικές συζητήσεις μεταξύ Μπακού και Ουάσιγκτον για στρατιωτικά ζητήματα, ασφάλεια και εμπόριο.

Ολα αυτά ενώ οι σχέσεις της Ρωσίας με την Αρμενία βρίσκονται σε «κρίση» τα τελευταία χρόνια, και αντίστοιχα με το Αζερμπαϊτζάν έχουν επιδεινωθεί αισθητά.

Η διείσδυση των ΗΠΑ στην περιοχή δεν στοχεύει μόνο στον περιορισμό της Ρωσίας, αλλά και στην «περικύκλωση» του Ιράν. Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν σχηματίζουν μια συνεχή πλευρά στα βόρεια σύνορα του Ιράν.

Σε μια περίοδο που οι ΗΠΑ συγκεντρώνουν τεράστια στρατιωτική δύναμη στη Μέση Ανατολή και απειλούν με ιμπεριαλιστική επέμβαση στο Ιράν, η ευθυγράμμιση της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν με την Ουάσιγκτον θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως πρόσθετο σημείο πίεσης στην Τεχεράνη. Οι αναλυτές της «Osint» κατέγραψαν πάνω από 20 μεγάλα αμερικανικά στρατιωτικά μεταγωγικά αεροσκάφη που πετούσαν στις δύο χώρες τις μέρες έως τις 9 Φλεβάρη.

Η TRIPP αποτελεί μία ακόμα πρόκληση για το Ιράν, που θέλει να διατηρήσει λειτουργικό τον διάδρομο Aras - αυτή η υπάρχουσα διαδρομή παρακάμπτει την Αρμενία από τον νότο και επιτρέπει στο Αζερμπαϊτζάν να συνδεθεί με τον θύλακα του Ναχιτσεβάν.

Αν η TRIPP προχωρήσει όπως προτείνεται, το Ιράν θα χάσει έσοδα από τη διαμετακόμιση και - το πιο σημαντικό - ένα ισχυρό γεωπολιτικό εργαλείο όσον αφορά τις σχέσεις με το Αζερμπαϊτζάν, καθώς δεν θα μπορεί να διακόψει τη διαμετακόμιση εφόσον το επιλέξει.