Ενα τέτοιο παράδειγμα είναι και η δράση που ξεδίπλωσαν οι σχολικές καθαρίστριες. Πρόκειται για εργαζόμενες που δεν είναι ...«βοηθητικό προσωπικό». Είναι οι γυναίκες που κρατούν όρθια την καθημερινή υγιεινή των σχολείων: Αίθουσες, διάδρομοι, τουαλέτες, προαύλια, κοινόχρηστοι χώροι, σκάλες. Κι αυτό το κάνουν με ωράρια «κομμένα και ραμμένα» για να μη στοιχίζουν, με συμβάσεις μόνιμης ομηρίας.

Το Σωματείο Σχολικών Καθαριστριών Ιωαννίνων καλύπτει καθαρίστριες που εργάζονται σε σχολεία των δήμων Ιωαννιτών, Ζίτσας, Πωγωνίου, Κόνιτσας, Μετσόβου και Δωδώνης. Οι σχέσεις εργασίας είναι με δεκάμηνες συμβάσεις, με διαφορετικές μορφές ωραρίου από δήμο σε δήμο: Τρίωρες, τετράωρες, πεντάωρες, μέχρι και πλήρους. Αυτός ο κατακερματισμός - όπως τον περιγράφουν η πρόεδρος του Σωματείου Δήμητρα Ηλία και η ταμίας Αθανασία Πλάτσερ - σπρώχνει τις γυναίκες να κάνουν 3 και 4 «δουλειές του ποδαριού» για να σταθούν όρθιες.

Και, για να συμπληρώνουν εισόδημα, καταφεύγουν ακόμα στον επισιτισμό, σε σούπερ μάρκετ, σε φύλαξη παιδιών και ηλικιωμένων κ.ο.κ. Το «σχολείο» επομένως δεν τις απασχολεί τρεις ώρες. Τις απασχολεί όλη τη μέρα, γιατί το μεροκάματο δεν βγαίνει αλλιώς. Και δεν είναι τυχαίο ποιοι πιέζονται περισσότερο: Πολύτεκνες, μονογονεϊκές, γυναίκες με παιδιά με αναπηρία - γυναίκες που δεν έχουν δεύτερη πλάτη να τις στηρίξει.

Την ίδια στιγμή, η υποστελέχωση είναι ο κανόνας. Δεν επαρκεί το προσωπικό, ενώ κομμάτια της δουλειάς δεν αποτυπώνονται ούτε καν στις συμβάσεις. Στα χαρτιά αναφέρεται το «πλαφόν» των 13 αιθουσών για μία πλήρους απασχόλησης, την ώρα που στην πράξη καθαρίζονται και χώροι «που δεν φαίνονται πουθενά»: Τουαλέτες, προαύλια, κοινόχρηστοι χώροι, σκάλες.

Οι δημοτικές αρχές επικαλούνται τη νομοθεσία και λένε ότι δεν μπορούν να «υπολογίσουν» χώρους που δεν προβλέπονται. Ομως το σχολείο δεν είναι «κουτάκια»: Μετρά ο αριθμός παιδιών, τα παιδιά με αναπηρίες, τα παλιά κτίρια, οι σκάλες.

Κι όταν δουλεύουν γυναίκες 55 - 65 χρονών, τις στέλνουν από σχολείο σε σχολείο και κουβαλάνε χρόνια προβλήματα υγείας και αναρρωτικές, αυτό το «δεν γίνεται» μεταφράζεται σε καθημερινή εξόντωση. Οπως μας λένε, εργαζόμενες βγαίνουν σε αναρρωτικές, άλλες φτάνουν στη σύνταξη διαλυμένες, πολλές έχουν «χειρουργεία στο ενεργητικό τους» από τα χρόνια εντατικοποίησης. Και όταν μία λείψει, δεν υπάρχει κάλυψη: Μία καθαρίστρια «τρέχει» από σχολείο σε σχολείο, άλλες φορτώνονται δουλειά για «τέσσερις και πέντε».

Οι συνδικαλίστριες ξεχωρίζουν τα ζητήματα Υγείας και Ασφάλειας: Εργατικά ατυχήματα που «δεν εμφανίζονται», πτώσεις από σκάλες, από καρέκλες και τραπέζια όταν καθαρίζουν ψηλά σημεία. Την ίδια στιγμή στοιχειώδης υποδομή λείπει: Σε πολλά σχολεία δεν υπάρχει καν χώρος να αφήσουν μπουφάν ή μέσα ατομικής προστασίας - ειδικά στα νηπιαγωγεία, όπου όπως ειπώθηκε χαρακτηριστικά «ο εργαζόμενος γίνεται μία κρεμάστρα από μόνος του».

Γι' αυτό διεκδικούν: Ελεγχο σχολικών μονάδων με επιτροπή και τεχνικό ασφαλείας, καταγραφή αναγκών, κατανομή προσωπικού και - κρίσιμο - μετατροπή συμβάσεων από μερικής σε πλήρους. Παράλληλα διεκδικούν ΜΑΠ και εκπαίδευση, ενώ σημειώνουν και το δικαίωμα άδειας για προληπτικές εξετάσεις χωρίς να βαφτίζεται «αναρρωτική».

«Την περίοδο μετά την πανδημία, η προηγούμενη δημοτική αρχή Ιωαννιτών απέλυσε 40 συναδέλφισσες», σημειώνει η Δήμητρα Ηλία. Το σωματείο μπήκε μπροστά: Τρεις μήνες έξω από το δημαρχείο, κινητοποιήσεις, παρουσία στα Δημοτικά Συμβούλια, κουβέντα με γονείς και εκπαιδευτικούς.

Οι ίδιες οι απολυμένες δεν έμειναν «στην άκρη». Πήραν κείμενα υπογραφών, πήγαν στα σχολεία, απευθύνθηκαν σε γονείς και εκπαιδευτικούς, συγκεντρώνοντας εκατοντάδες υπογραφές στήριξης. Η «δέσμευση» που δόθηκε αποδείχτηκε στην πράξη περιορισμένη (λίγο χρήμα, μικρή διάρκεια επαναπρόσληψης), αλλά η ουσία ήταν αλλού: Αυτός ο αγώνας κράτησε τον πήχη, εμπόδισε να «κοπεί» κι άλλο το προσωπικό, ανάγκασε τις αρχές να υπολογίζουν ότι απέναντι δεν έχουν μεμονωμένες γυναίκες, αλλά οργανωμένο σωματείο.

Αντίστοιχα στον δήμο Ζίτσας, όπως καταγγέλλουν, επιχειρήθηκε να μπει εργολάβος στα σχολεία. Οι καθαρίστριες ενημέρωσαν το σωματείο, κινήθηκαν μαζί με εκπαιδευτικούς, παρεμπόδισαν την είσοδο του εργολαβικού συνεργείου, πίεσαν στο Δημοτικό Συμβούλιο. Αποτέλεσμα: Μέσα σε έναν μήνα ο δήμος αναγκάστηκε να σταματήσει τη σύμβαση.

Στο ίδιο νήμα εντάσσεται και η υπόθεση της Αθανασίας Πλάτσερ, μέλους της διοίκησης. Η δημοτική αρχή Ιωαννιτών την απέλυσε, και το σωματείο κατήγγειλε την απόλυση ως συνδικαλιστική δίωξη, δίνοντας μάχη για την επαναπρόσληψή της με τη στήριξη γονέων, εκπαιδευτικών, του Εργατικού Κέντρου, του Σωματείου ΟΤΑ και των ίδιων των μαθητών, που βρέθηκαν στο δημαρχείο ζητώντας: «Θέλουμε πίσω την καθαρίστρια στο σχολείο μας». Και νίκησαν.

Απέναντι στην προτροπή της δημοτικής αρχής Ιωαννιτών «να πάει σπίτι και να περιμένει» λύση μέσω προγράμματος της ΔΥΠΑ «γιατί έτσι ορίζει ο νόμος», η Αθανασία κράτησε πρωτοπόρα στάση: Δεν συμβιβάστηκε. Αρνήθηκε να νομιμοποιήσει την πρακτική να πετιέται έξω εργαζόμενη με 20 και 30 χρόνια στη δουλειά και δεν αποδέχτηκε τη λογική της μοριοδότησης που βάζει τη μία εργαζόμενη απέναντι στην άλλη.

Μέσα από αυτούς τους αγώνες, στα Γιάννενα οι συμβάσεις πλήρους απασχόλησης ανέβηκαν από 97 το 2020 σε 120 (και 55 μερικής) σήμερα. Αυτές οι σημαντικές παραχωρήσεις ήρθαν από την κοινή δράση και τον συντονισμό με γονείς, μαθητές και εκπαιδευτικούς, με στόχο - όπως θέτει το σωματείο - να ορθωθεί «τοίχος προστασίας» για τα παιδιά της λαϊκής οικογένειας, για ασφαλή σχολεία. Γι' αυτό παλεύουν για μόνιμη και σταθερή δουλειά αντί για τρίωρα και για τριετίες.

Οι μικρές αυτές νίκες δεν θα είχαν έρθει χωρίς τη μάχη, με σημείο αφετηρίας το «τι σωματείο θέλουμε», αναδεικνύουν. Και θυμίζουν ότι η προηγούμενη διοίκηση για χρόνια έβαζε πλάτη στη γραμμή της συναίνεσης: Υπερασπιζόταν τις δυσμενείς συμβάσεις έργου, καλλιεργούσε την αυταπάτη «κορίτσια είμαστε καλά», έριχνε το φταίξιμο στις ίδιες τις καθαρίστριες - μέχρι και ότι «δεν καθαρίζουν αρκετά» - για να βρίσκει πάτημα η εργοδοσία.

Η σύγκρουση κορυφώθηκε στις εκλογές του 2022. Καταγγέλλουν τον αποκλεισμό δεκάδων συναδελφισσών τους, που είχαν πληρώσει συνδρομή, με «κρυμμένα» βιβλία και μητρώα, την ώρα που στήνονταν παιχνίδια με ψήφους και υποσχέσεις. Οι ίδιες οι καθαρίστριες μπήκαν μπροστά, έβαλαν το όνομά τους στην καταγγελία, πήγαν μέχρι τα δικαστήρια και, κάτω από την πίεση, η παλιά διοίκηση αναγκάστηκε να κάνει πίσω και να παραιτηθεί. Ετσι «άλλαξε χέρια» το σωματείο. Από όχημα συμβιβασμού έγινε όπλο διεκδίκησης, με καθαρή γραμμή για μόνιμη και σταθερή δουλειά, με δικαιώματα.

«Το Εργατικό Κέντρο Ιωαννίνων μας στήριξε», λένε οι σχολικές καθαρίστριες. Σε κάθε παρέμβαση, στο δημαρχείο, στα σχολεία, στους γονείς, ήταν εκεί. Στα δωρεάν λαϊκά μαθήματα αλληλεγγύης του ΕΚΙ, όπου οι καθαρίστριες ήταν από τις πρώτες που έφεραν τα παιδιά τους. «Δεν έχουμε τη δυνατότητα να τα στείλουμε σε φροντιστήρια», λένε. Ετσι το Εργατικό Κέντρο έγινε χώρος όπου τα παιδιά των εργαζομένων διαβάζουν - και υπήρξαν και επιτυχίες. Στα ίδια τμήματα ήρθαν και οι ίδιες οι καθαρίστριες, ακόμη και μεγαλύτερες σε ηλικία, σε ομάδες για ξένες γλώσσες, ακόμη και για προετοιμασία πανελλαδικών.

Στην πανδημία η στήριξη πήρε κι άλλη μορφή: Η νοσηλεύτρια Υγείας του ΕΚΙ τους εξήγησε πώς να προστατεύονται στον χώρο δουλειάς και τι σημαίνει κρατική ευθύνη. «Αυτό συνέβαλε να καταλάβουμε τη δύναμή μας», σημειώνουν και να μπουν πιο αποφασιστικά μπροστά για να παρθούν μέτρα στα σχολεία.

Κι υπάρχει και η ανάσα που χρειάζεται μια μάνα που τρέχει: Το καλοκαίρι, τα παιδιά να έχουν διέξοδο στις δωρεάν εκδρομές του ΕΚΙ, στις παιδικές εκδηλώσεις στο Αλσος. Να μη μετριέται κάθε στιγμή με το πορτοφόλι.

Οι σχολικές καθαρίστριες θυμούνται ότι δεν πάνε και πολλά χρόνια από όταν τους έταζαν «σωτηρία» οι τότε όψιμοι σωτήρες του ΣΥΡΙΖΑ, όταν προαλείφονταν για τις κυβερνητικές καρέκλες, αξιοποιώντας τους εργατικούς αγώνες σαν σκαλοπάτι. Ηταν τότε που και ο δικός τους μεγάλος αγώνας επιχειρήθηκε να γίνει «ντεκόρ» μπροστά στην κυβερνητική εναλλαγή, ενώ ο ίδιος ο τότε εκκολαπτόμενος πρωθυπουργός Αλ. Τσίπρας τις παρουσίαζε σαν «παράδειγμα αυταπάρνησης και αγώνα». Την ίδια ώρα, και ενώ άλλαξε η κυβέρνηση, η πολιτική που κρατούσε όρθιο το καθεστώς των κατάπτυστων συμβάσεων συνέχιζε. Και στα σχολεία ήρθε και το «ψαλίδι». Επί ΣΥΡΙΖΑ μειώθηκαν κατά 10% οι δαπάνες για την καθαριότητα.

Το ίδιο έργο και με τη ΝΔ. Στην πανδημία τις βάφτισε «ήρωες». Ως «ανταμοιβή» τις κρατά σε εργασιακή ομηρία, υποστελέχωση, πίεση και εξουθένωση. Και σε κάθε διεκδίκηση η απάντηση είναι η ίδια: «Δεν υπάρχουν χρήματα», «έτσι λέει ο νόμος».

Η πείρα των σχολικών καθαριστριών στα Γιάννενα ξεσκεπάζει τα παραμύθια. Ανάσα δεν έφερε κανένας «σωτήρας». Ανάσα έφερε η οργάνωση. Η συσπείρωση στο σωματείο. Η κοινή δράση με γονείς και εκπαιδευτικούς. Το μέτωπο απέναντι σε εργολάβους, δημοτικές αρχές και κυβερνήσεις. Η αλληλεγγύη. Η πάλη για μόνιμη και σταθερή δουλειά, για σχολείο που να υπηρετεί τις ανάγκες των παιδιών της λαϊκής οικογένειας.