Μερικές μόνο από τις στιγμές της υπερεκατοντάχρονης ηρωικής ζωής και δράσης του Κόμματός μας μπορεί κανείς να ψηλαφίσει στις δύο εκθέσεις που έχουν στηθεί στα δύο φουαγιέ της Εδρας της ΚΕ του ΚΚΕ στον Περισσό.

Η πρώτη Εκθεση είναι αφιερωμένη στη συμπλήρωση 80 χρόνων από την ίδρυση του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας. Εντάσσεται στις πολύμορφες εκδηλώσεις και δραστηριότητες που θα αφορούν την κορυφαία στιγμή της ταξικής πάλης στη χώρα μας και θα ξεδιπλωθούν όλο το επόμενο διάστημα.

Η δεύτερη στήθηκε ειδικά για τους Συνέδρους του 22ου Συνεδρίου του ΚΚΕ και είναι αφιερωμένη σε ξεχωριστές στιγμές της δράσης του ΚΚΕ. Οι σύνεδροι θα έχουν την ευκαιρία να αντικρίσουν εκατοντάδες ιστορικά τεκμήρια, αρκετά από τα οποία εκτίθενται για πρώτη φορά φωτίζοντας μικρές και μεγάλες στιγμές της Ιστορίας μας.

Μοναδικά και σπάνια ντοκουμέντα από τη νόμιμη και την παράνομη δράση του Κόμματος, τη ζωή στην πολιτική προσφυγιά, τις μεγάλες στιγμές της ταξικής πάλης στη χώρα μας. Μπορούμε να αναφέρουμε τα δεκάδες έντυπα, τα υλικά από τη δράση του Κόμματος στην παρανομία, τα δελτάρια, τις αφίσες, τα γράμματα, τα τρικάκια, τις φωτογραφίες, τα όπλα και τόσα άλλα, που διασώθηκαν με κάθε τρόπο και κόπο και φυλάσσονται πλέον στο Αρχείο του ΚΚΕ.

Εργα συντρόφων που βρέθηκαν στα ξερονήσια και τις φυλακές, που μέσα σε απίστευτα σκληρές και απάνθρωπες συνθήκες συνέχισαν την προσπάθεια για ανάπτυξη του μορφωτικού και πολιτιστικού επιπέδου - ως επιβεβαίωση της υπεροχής του σκοπού του Κόμματός μας να ανυψώνει τον άνθρωπο σε όλο και πιο πολύπλευρη προσωπικότητα.

Αντικείμενα και ντοκουμέντα που διασώθηκαν με μεγάλους κινδύνους και άλλα τα οποία αποτελούν συγκινητικές προσφορές από αγωνιστές ή και απογόνους τους. Αλλωστε, και οι δύο εκθέσεις αποτυπώνουν τη σπουδαία δουλειά που γίνεται στο Αρχείο του Κόμματος, για τη διάσωση, τη συντήρηση, την προστασία από τη φθορά του χρόνου και την ανάδειξη αρχειακού υλικού.

Στην έκθεση - αφιέρωμα για τον αγώνα του ΔΣΕ που φιλοξενείται στο φουαγιέ στην είσοδο του κτιρίου, κατορθώνεται να αναδειχθούν μέσα από ντοκουμέντα σημαντικές πλευρές από τη ζωή των μαχητών, την πρώτη απόπειρα για την εγκαθίδρυση της λαϊκής εξουσίας στις ελεύθερες περιοχές, αλλά και την άγρια καταστολή του αστικού κράτους μέσα από εξορίες, φυλακίσεις, εκτελέσεις.

Στην έκθεση δεσπόζουν φωτογραφίες της εποχής. Ενα μικρό μόλις δείγμα του φωτογραφικού - κινηματογραφικού συνεργείου του ΔΣΕ, που στη φροντίδα του ήταν η καταγραφή της δρώσας Ιστορίας, η αποτύπωση - φωτογραφική και κινηματογραφική - των δραστηριοτήτων του Στρατού.

Μέσα από προσφορές στο Αρχείο του ΚΚΕ από την οικογένεια του Απόστολου Μουσούρη και του Φώτη Ματσάκα, μαχητών του ΔΣΕ και μελών του κινηματογραφικού συνεργείου, έγινε δυνατό να δημιουργηθεί μια συλλογή με περισσότερα από 15.000 φωτογραφικά στιγμιότυπα, τα οποία είναι προσβάσιμα σε όλους στο Επιμορφωτικό Κέντρο «Χαρίλαος Φλωράκης».

Πρόσωπα μαχητών και μαχητριών του ΔΣΕ, η καθημερινότητα των μαχητών και των κατοίκων των ελεύθερων περιοχών, η διαφωτιστική δουλειά, οι συγκεντρώσεις - εκδηλώσεις που γίνονταν για επιβράβευση και ηθικές αμοιβές, οι λαϊκές συνελεύσεις, το Υγειονομικό του ΔΣΕ, η οργάνωση της ζωής στις ελεύθερες περιοχές, η δράση των γυναικών μαχητριών είναι μερικές μόνο από τις στιγμές που έχουν απαθανατιστεί και παρουσιάζονται στην Εκθεση, φανερώνοντας την ακατανίκητη δύναμη, την αποφασιστικότητα και πίστη των μαχητών του ΔΣΕ.

Σε μια προθήκη βρίσκεται και η φωτογραφική μηχανή του Φώτη Ματσάκα, η οποία απαθανάτισε τον μεγαλειώδη αγώνα του ΔΣΕ, μια «Leica IIIc» (1941).

Σε μια άλλη μπορεί κανείς να δει τα παράσημα και τα μετάλλια του ΔΣΕ. Το παράσημο «Γράμμος» που δόθηκε σε όλους όσοι διακρίθηκαν στη μεγάλη μάχη του Γράμμου, το παράσημο «ΕΛΑΣ» για αυτούς που συμμετείχαν στις γραμμές του θρυλικού λαϊκού στρατού, το παράσημο «Ηλέκτρα» για τις γυναίκες μαχήτριες, αλλά και μετάλλια για την κατάρριψη αεροπλάνου, σαμποτάζ, πυροβολικού.

Σε διάφορα σημεία της έκθεσης μπορεί κανείς να δει τη σημασία που δινόταν στα παιδιά. Την οργανωμένη προσπάθεια που γινόταν να φιλοξενηθούν σε χώρες των Λαϊκών Δημοκρατιών, για να προφυλαχθούν και να επιβιώσουν. Είναι χαρακτηριστικά τα έντυπα μητέρων από τα χωριά που μαίνονταν οι μάχες με τον αστικό στρατό.

«Εστειλα τα παιδιά μου εθελοντικά στις λαϊκοδημοκρατικές χώρες για να γλιτώσουν από τη μοναρχοφασιστική τρομοκρατία και τις αεροπορικές επιδρομές. Τα παιδιά μου θα τα ζητήσω από και όταν λευτερωθεί η χώρα μας από το φασισμό».

Μάλιστα, υπάρχει φωτογραφία παιδιών να παίζουν χαρούμενα σε παλάτια μεγιστάνων που το σοσιαλιστικό κράτος τα μετέτρεψε σε παιδικούς σταθμούς.

Ακόμα, μπορεί κανείς να δει δεκάδες έγγραφα και έντυπα. Εφημερίδες που τυπώνονταν στη φωτιά της μάχης, χάρτες του ΔΣΕ, το τελευταίο γράμμα της Κούλας Ελευθεριάδου που εκτελέστηκε στο Γεντί Κουλέ, ρεπορτάζ από αστική εφημερίδα που αποτύπωνε τους μελλοθάνατους κομμουνιστές να χαμογελούν πριν ακριβώς από το εκτελεστικό απόσπασμα στο Γεντί Κουλέ, έντυπο του 1948, που βλέπει για πρώτη φορά το φως της δημοσιότητας και επιβεβαίωνε ότι ο αστικός στρατός κατέστρεψε έναν αλευρόμυλο, ενώ για χρόνια είχε διαδοθεί ότι το είχε κάνει ο ΔΣΕ, κατάλογος εκείνων που αυτομόλησαν από τον αστικό στρατό και εντάχθηκαν στον ΔΣΕ.

Δεκάδες τεκμήρια, που το καθένα από αυτά κουβαλάει μια βαριά ιστορία και έχει να πει πολλά για τις συνθήκες, τις δυσκολίες, τους κινδύνους, αλλά και τον ηρωισμό που γεννά η πίστη στο δίκιο της πάλης για «να ανθρωπέψει ο άνθρωπος».

Η Εκθεση που φιλοξενείται στο φουαγιέ της Αίθουσας Συνεδρίων φιλοξενεί μοναδικά ντοκουμέντα, τα οποία αποτυπώνουν τη δράση του ΚΚΕ από τα πρώτα χρόνια της ίδρυσής του, την περίοδο του μεσοπολέμου, τα μεγάλα χρόνια της δεκαετίας του '40, την αλύγιστη στάση των κομμουνιστών στις φυλακές και τις εξορίες, αλλά και πλευρές από τη δράση του αστικού κράτους και των μηχανισμών του απέναντι στις ανατρεπτικές ιδέες του Κόμματος και την πρωτοπόρα δράση του.

Ξεχωρίζουν οι γυάλινες φωτογραφικές πλάκες που παρέδωσε η οικογένεια του φωτογράφου Δημήτρη Γιαγκόγλου και οι οποίες εκτίθενται για πρώτη φορά. Σε αυτές τις πλάκες αποτυπώνεται η μαχητική κινητοποίηση του λαού της Αθήνας και του Πειραιά, τον Σεπτέμβρη του 1926, η οποία ματαίωσε τα πραξικοπηματικά σχέδια των Ζέρβα - Ντερτιλή. «Ο λαός με της σανίδες εις τας χείρας φωνάζει κάτω οι καραβανάδες», διαβάζουμε από δημοσίευμα της εποχής.

Αξίζει να αναφερθεί ότι πίσω από την έκθεση αυτών των πλακών βρίσκεται μια σημαντική δουλειά του Αρχείου του Κόμματος για τη συντήρηση, αλλά και την ψηφιοποίηση αυτού του σημαντικού αρχείου που απλώνεται σε όλη την εποχή του μεσοπολέμου.

Ξεχωριστή ενότητα αποτελούν ντοκουμέντα που σκιαγραφούν την επίθεση του αστικού κράτους στο ΚΚΕ και τις διώξεις, όπως την επικήρυξη στελεχών του ΚΚΕ από την Ασφάλεια της δικτατορίας του Μεταξά - ανάμεσά τους ο Θανάσης Κλάρας (Αρης Βελουχιώτης) - ένας πλαστός «Ριζοσπάστης» από τον Γενάρη του 1940, έλεγχος νομιμοφροσύνης στρατιωτικών, αλλά και μια απόρρητη διαταγή του Στρατού την περίοδο της χούντας, προς τους αξιωματικούς και οπλίτες προς αποφυγή των καταστημάτων που ανήκουν σε πολίτες αριστερών φρονημάτων.

Ακόμα, στην έκθεση φιλοξενούνται ντοκουμέντα από την ΠΕΕΑ, γνωστή και ως Κυβέρνηση του Βουνού, όπως το βιβλίο των πρακτικών του πρώτου υπουργικού συμβουλίου, καθώς και γραμματόσημα που κυκλοφορούσαν στην Ελεύθερη Ελλάδα.

Ιδιαίτερα συγκινητικό ντοκουμέντο είναι η σημαία και το βιβλίο του καραβιού «Ειρήνη» του καπετάνιου Κ. Μεγαλοοικονόμου. Με αυτό το πλοίο ο Κ. Μεγαλοοικονόμου μετέφερε τους τελευταίους αντάρτες από την Ικαρία στην Αλβανία, το 1955. Με πρόσχημα τη μεταφορά εμπορευμάτων σε κάποιο κοντινό προορισμό, όπως μαρτυρείται και στην τελευταία εγγραφή του βιβλίου, έγινε κατορθωτό να διασωθούν οι τελευταίοι αντάρτες του ΔΣΕ στην Ικαρία.

Σε διπλανή προθήκη βρίσκεται η φωτογραφική μηχανή της Μαριγούλας Μαστρολέων - Ζέρβα, η οποία εξορίστηκε στη Χίο, στη Μακρόνησο και το Τρίκερι. Πολλές φωτογραφίες, οι οποίες κατάφεραν να βγουν και να διασώσουν και με αυτόν τον τρόπο στη μνήμη τη ζωή στις εξορίες και τις φυλακές, είναι δημιούργημα αυτής της μηχανής. Μάλιστα, η Μαριγούλα μαζί με άλλες συγκρατούμενές της κατάφερε να περάσει τη φωτογραφική μηχανή στο στρατόπεδο αποσπώντας την προσοχή των φρουρών.

Δεν μπορεί να μη σταθεί κανείς στο τακτοποιημένο «νοικοκυριό» του αναπληρωματικού μέλους του ΠΓ Γιώργη Ερυθριάδη στη φυλακή. Σε ένα λευκό πανί απλωμένο φύλαγε τα τσιγάρα του, έναν μικρό καθρέφτη, τον νυχοκόπτη και τη φωτογραφία των τριών μικρών παιδιών του. Ο Γ. Ερυθριάδης συνελήφθη το 1960 και την ίδια χρονιά άρχισε στο Διαρκές Στρατοδικείο της Αθήνας η δίκη 12 στελεχών του ΚΚΕ με την κατηγορία της «κατασκοπείας». Καταδικάστηκε σε ισόβια. Μεταφέρθηκε στις φυλακές Ιτζεδίν, όπου, αν και βαριά άρρωστος, τον έκλεισαν επί 17 μήνες στην απομόνωση αυτού του κάτεργου, όπου και άφησε την τελευταία του πνοή στις 21 Γενάρη 1963. Η κηδεία και η ταφή του έγιναν πέντε μέρες μετά τον θάνατό του, καθώς οι αρχές δεν έδιναν τη σχετική άδεια. Η κηδεία έγινε η αφορμή για να ξανασμίξει η οικογένειά του, αφού με παρέμβαση των βουλευτών της ΕΔΑ δόθηκε ειδική άδεια να παραβρεθούν η γυναίκα του Ελλη, που τότε ήταν έγκλειστη στις φυλακές Αβέρωφ, καθώς και τα τρία παιδιά του που βρίσκονταν στην πολιτική προσφυγιά, στη Βουλγαρία. Μετά την κηδεία η οικογένεια ξαναχωρίστηκε...

Στην Εκθεση επίσης φιλοξενούνται και χειροτεχνήματα, βιβλία, χειρόγραφα και κάρτες από τις εξορίες και τις φυλακές. Σε ένα βιβλίο με τη σφραγίδα «Ηλέγχθη» να ξεχωρίζει, διαβάζουμε με συγκίνηση την αφιέρωση ενός πρώην φυλακισμένου... «Πάρα πολλοί συγκρατούμενοί μου εδώ - συναγωνιστές - έχουν διαβάσει το βιβλίο αυτό. Αρκετοί απ' αυτούς δεν υπάρχουν πια». Ακόμα, βλέπουμε το τετράδιο μουσικής του Απόστολου Κουτσούμπα, πατέρα του ΓΓ της ΚΕ του Κόμματος, από το 1952 όταν ήταν εξόριστος στη Γυάρο.

Η έκθεση «κλείνει» με σημειωματάρια και γράμματα μελλοθανάτων, ανάμεσά τους το τελευταίο γράμμα του Νίκου Μπελογιάννη, το «τελευταίο σημείωμα» του Ναπολέοντα Σουκατζίδη, το μαντήλι του Σπήλιου Αμπελογιάννη, ενός από τους 200 της Καισαριανής, το τελευταίο γράμμα του Πάνου Αξελά. «Ζήτω το ΚΚΕ. Σας φιλώ για τελευταία φορά».