2026 The Associated Press. All

Ο Σερβοβόσνιος ηγέτης Μ. Ντόντικ (στο κέντρο της φωτογραφίας) φέρεται να αποτελεί «κρίκο» στη νέα «προσέγγιση» των ΗΠΑ προς την Μπάνια Λούκα

Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, αντιπροσωπείες αμερικανικών εταιρειών υπενθύμισαν τη σημασία των Βαλκανίων και ειδικά του προτεκτοράτου της Βοσνίας - Ερζεγοβίνης για την αναδιάταξη του ενεργειακού ανεφοδιασμού όλης της Ευρώπης, μέσα από την αξιοποίηση του λεγόμενου «Νότιου Διαδρόμου».

Οπως σημείωνε και το φθινόπωρο, ο Αμερικανός υπουργός Εσωτερικών και επικεφαλής του Συμβουλίου Ενεργειακής Κυριαρχίας των ΗΠΑ, Νταγκ Μπέργκαμ, από την Ελλάδα - όπου βρέθηκε για τη συνεδρίαση της «Σύμπραξης για τη Διατλαντική Συνεργασία στην Ενέργεια» (P-TECC) - στόχος είναι «να χτίσουμε υποδομές στην Ανατολική Ευρώπη, ώστε να έχουν εναλλακτικές πηγές από τις ΗΠΑ».

• Προχτές Τετάρτη, βρέθηκαν στο Σαράγεβο αντιπρόσωποι της αμερικανικής κατασκευαστικής εταιρείας «Bechtel» αλλά και της Υπηρεσίας Εμπορίου και Ανάπτυξης της αμερικανικής κυβέρνησης (USTDA - παρέχει χρηματοδότηση και τεχνική στήριξη για διεθνή έργα), που συζήτησαν για τη δημιουργία τριών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο στη Βοσνία - Ερζεγοβίνη (Β-Ε).

Πρόκειται για μονάδες που θα συνδεθούν με τη σχεδιαζόμενη Νότια Διασύνδεση Φυσικού Αερίου και συγκεκριμένα με τον κροατικό τερματικό σταθμό υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) που βρίσκεται στο νησί Κρκ - ο οποίος εκτιμάται γενικά ότι μπορεί να διαδραματίσει ρόλο - κλειδί στην προμήθεια της Ευρώπης με αμερικανικό LNG.

Οι Αμερικανοί συναντήθηκαν με τον Ντράγκαν Τσόβιτς, Α' αντιπρόεδρο της Βουλής των Λαών της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης της Βοσνίας - Ερζεγοβίνης (15μελές όργανο, του οποίου τα 2/3 απαρτίζουν εκπρόσωποι της κροατο-βοσνιακής «Ομοσπονδίας Βοσνίας και Ερζεγοβίνης» και το 1/3 εκπρόσωποι της «Σερβικής Δημοκρατίας») που χαρακτήρισε το έργο «ζωτικής σημασίας» για τη χώρα αλλά και κρίσιμο για τη «μακροπρόθεσμη ενεργειακή και πολιτική σταθερότητά της».

Συναντήθηκαν όμως και με την προσωρινή πρόεδρο της «Σερβικής Δημοκρατίας» Ana Tricic-Babic, η οποία περιγράφοντας τη θέση από την οποία η χώρα της καλείται να διαμορφώσει συμμαχίες, εξηγούσε: «Η Ανατολή ή η Δύση είναι ένα ψευδές δίλημμα για μικρές χώρες όπως η δική μας. Εχοντας επίγνωση του μεγέθους μας, αλλά και του μεγέθους των δυνάμεων στην παγκόσμια σκηνή, μπορούμε μόνο να πούμε ότι θέλουμε να είμαστε σοφοί, γενναίοι και ανοιχτοί, αλλά πάντα και πάνω απ' όλα να προσέχουμε τα δικά μας συμφέροντα».

• Πριν από ένα δεκαήμερο, στη Βοσνία - Ερζεγοβίνη βρέθηκαν επίσης εκπρόσωποι της αμερικανικής εταιρείας AAFS Infrastructure and Energy, διερευνώντας - σύμφωνα με εκτενές δημοσίευμα και του «Guardian» - πώς μπορούν να επιταχυνθούν επίσης τα σχέδια για τη Νότια Διασύνδεση Φυσικού Αερίου, εκφράζοντας ενδιαφέρον για επένδυση συνολικού ύψους περίπου 200 εκατ. δολαρίων. Η εταιρεία - που στην ιστοσελίδα της τονίζει ότι έχει «δεκαετίες συνδυασμένης εμπειρίας στην Ενέργεια, τις υποδομές, τη χρηματοδότηση και την ανάπτυξη διεθνών έργων» - φέρεται μάλιστα έτοιμη να «κλείσει» συμφωνία για 30ετή διαχείριση του αγωγού φυσικού αερίου που θα συνδέει τη Βοσνία με την Κροατία.

Σημειωτέον ότι διευκρινίσεις για το αυξανόμενο ενδιαφέρον των ΗΠΑ για τα Δυτικά Βαλκάνια συνολικά, αλλά και ειδικά τη Βοσνία - Ερζεγοβίνη, είχε δώσει σε εκτενή του ανακοίνωση, την 1η Δεκέμβρη, ο επιτετραμμένος της αμερικανικής πρεσβείας στο Σαράγεβο, Τζον Γκίνκελ.

«Καθώς ο κόσμος πλοηγείται σε ένα ταχέως μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό τοπίο, η Βοσνία και Ερζεγοβίνη βρίσκεται σε σταυροδρόμι» σημείωνε, συμπληρώνοντας ότι σήμερα «η Βοσνία και Ερζεγοβίνη εξαρτάται από τη Ρωσία για το 100% του φυσικού αερίου της και αυτή η προμήθεια δεν είναι αξιόπιστη».

Εσπευδε δε να θυμίσει προσπάθειες που εντείνονται για να «κλείσουν» οι στρόφιγγες του ρωσικού αερίου σε όλα τα Βαλκάνια, για παράδειγμα, «η Βουλγαρία ανακοίνωσε ότι θα σταματήσει τη διέλευση ρωσικού φυσικού αερίου από το έδαφός της έως το 2028».

Χαρακτηρίζοντας λοιπόν «σαφή λύση» για την «ενεργειακή ασφάλεια» της Β-Ε τον αγωγό φυσικού αερίου Southern Interconnection, ο Γκίνκελ υπογράμμισε ότι αυτός «θα εμβαθύνει τους εμπορικούς και στρατηγικούς δεσμούς της με ασφαλείς παρόχους Ενέργειας, ειδικά τις Ηνωμένες Πολιτείες», θυμίζοντας και το συνέδριο της Σύμπραξης για τη Διατλαντική Ενεργειακή Συνεργασία (P-TEC) που έγινε στην Αθήνα τον Νοέμβρη. Εκεί ανώτατα στελέχη της κυβέρνησης των ΗΠΑ «τόνισαν τη σημασία της εξεύρεσης συμβιβασμού για την προώθηση του αγωγού φυσικού αερίου και κάλεσαν όλα τα μέρη να τερματίσουν τις καθυστερήσεις».

Στο πλαίσιο, λοιπόν, αυτής της δράσης για να «τερματιστούν οι καθυστερήσεις», ο Γκίνκελ είπε ότι σε πρόσφατες συναντήσεις με ηγέτες της Βοσνίας - Ερζεγοβίνης «για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια, βρήκαμε συναίνεση για μια πορεία προς τα εμπρός» και «μαζί συμφωνήσαμε, κατ' αρχήν, ότι μια αμερικανική εταιρεία θα ήταν σε καλύτερη θέση για να κατασκευάσει, να διαχειριστεί και να λειτουργήσει τον αγωγό», αναγγέλλοντας μάλιστα και «εντατικές συζητήσεις τις επόμενες εβδομάδες» και ζητώντας «τολμηρή δράση για την προώθηση αυτού του κρίσιμου έργου».

Θυμίζουμε ότι τον περασμένο Οκτώβρη, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών είχε ανακοινώσει - αιφνίδια όπως σχολίασαν πολλοί - την άρση κυρώσεων που είχαν επιβληθεί σε βάρος του πρώην Προέδρου της «Σερβικής Δημοκρατίας» της Βοσνίας - Ερζεγοβίνης, Μ. Ντόντικ, έναν από τους Βαλκάνιους ηγέτες που προέκρινε σταθερά για χρόνια τη στενή συνεργασία με τη Σερβία και ειδικά τη Ρωσία.

Διευκρινίσεις για την άρση των κυρώσεων δεν είχαν δοθεί, ωστόσο Σερβοβόσνιοι αξιωματούχοι φέρονταν να δηλώνουν ότι εργάζονταν μυστικά για την εγκαθίδρυση μιας «νέας σχέσης» ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Μπάνια Λούκα (πρωτεύουσα της «Σερβικής Δημοκρατίας»).

Το δε Στέιτ Ντιπάρτμεντ είχε σπεύσει να χαιρετίσει την άρση των κυρώσεων, αποκαλώντας την αποτέλεσμα των προσπαθειών των ΗΠΑ «να αποκλιμακώσουν την κρίση στη Βοσνία - Ερζεγοβίνη».

Τους προηγούμενους μήνες, ο Ντόντικ και συνολικά η ηγεσία της «Σερβικής Δημοκρατίας» είχαν προκαλέσει νέες αντιδράσεις, μετά από νόμους που ενέκρινε η τοπική Βουλή, προκρίνοντας την αυτοτέλεια της «Σερβικής Δημοκρατίας» έναντι της κεντρικής ομοσπονδιακής κυβέρνησης της Β-Ε, αναζωπυρώνοντας σενάρια για «απόσχιση των Σερβοβόσνιων».

Η άρση των αμερικανικών κυρώσεων σε βάρος του Ντόντικ έγινε σε μία συγκυρία που ο ίδιος είχε πειστεί να «απομακρυνθεί» από την ηγεσία της «Σερβικής Δημοκρατίας» και νέες προεδρικές εκλογές προκηρύχτηκαν τον Νοέμβρη (στις οποίες οριακά επικράτησε ξανά το κόμμα του Ντόντικ, ενώ η αποχή ξεπέρασε το 60%).

Τέλη Δεκέμβρη, προστέθηκε στα παραπάνω και η εξής είδηση: Το Γραφείο ελέγχου ξένων περιουσιακών στοιχείων του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών (OFAC) εξέδωσε «ειδική άδεια» για τη σερβική ενεργειακή εταιρεία NIS έως τις 23 Γενάρη, προκειμένου να συνεχίσει να λειτουργεί, παρά τις κυρώσεις που εδώ και μήνες είχαν εκδοθεί επειδή την πλειοψηφία των μετοχών της εξακολουθούσαν να έχουν ρωσικά κεφάλαια.

Την περασμένη Δευτέρα, λίγες μέρες πριν τη λήξη της «ειδικής άδειας», το Βελιγράδι ανακοίνωσε ότι επετεύχθη συμφωνία για την εξαγορά από την ουγγρική MOL του πλειοψηφικού πακέτου των μετοχών της σερβικής βιομηχανίας πετρελαίου NIS που κατέχει η ρωσική «GazpronNeft». Η σχετική συμφωνία αναμένεται να αποσταλεί προς έγκριση στο υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ.

Σε κάθε περίπτωση, η νέα αυτή «αμερικανική κατανόηση» απέναντι στο Βελιγράδι (επίσης έναν από τους έως τώρα στενότερους συμμάχους της Ρωσίας στην περιοχή) αναζωπύρωσε τη συζήτηση για το πώς οι ΗΠΑ αναπροσαρμόζουν την τακτική διείσδυσής τους στα Δυτικά Βαλκάνια.

Στελέχη της κυβέρνησης Τραμπ στην αντιπροσωπεία των ΗΠΑ στον ΟΗΕ (όπως η αναπληρώτρια αντιπρόσωπος Ντόροθι Σι) ισχυρίζονταν στα τέλη Οκτώβρη ότι «οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν επιδιώκουν πλέον τη σκληρή διεθνή παρέμβαση. Τώρα είναι η ώρα για τοπικές λύσεις, υπό την ηγεσία τοπικών παραγόντων» στην περιοχή, και μιλούσαν για «ενέργειες» που «αντικατοπτρίζουν» το νέο «πνεύμα της πολιτικής των ΗΠΑ».

Ο δε διευθυντής του Ευρωπαϊκού Κέντρου της «δεξαμενής σκέψης» Atlantic Council, Τζερν Φλεκ, μιλώντας πρόσφατα στο σερβικό δίκτυο «N1», σχολιάζοντας την αμερικανική «καρτερικότητα» απέναντι στη μετοχική σύνθεση της ΝΙS, υπενθύμισε και τον ειδικό νόμο «για τη Δημοκρατία και Ευημερία των Δυτικών Βαλκανίων» (Law on Democracy and Prosperity of the Western Balkans) που ενέκρινε το Κογκρέσο το φθινόπωρο, καθιστώντας σαφές «ότι η διαφοροποίηση και η μείωση της εξάρτησης από τις ρωσικές πηγές Ενέργειας αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα και προς το στρατηγικό συμφέρον των ΗΠΑ».

Ο διευθυντής του Ευρωπαϊκού Κέντρου του «Atlantic Council», Τζερν Φλεκ, υπογράμμισε ότι η αξία που δίνουν οι ΗΠΑ στα Βαλκάνια αποτυπωνόταν και στις κατευθυντήριες διατάξεις του αμερικανικού Πενταγώνου για τη νέα χρονιά, με «ένα σημαντικό και πολύ ισχυρό μήνυμα: Οτι υπάρχει συνεχές δικομματικό (Ρεπουμπλικάνων και Δημοκρατικών) ενδιαφέρον και προσοχή προς τα Δυτικά Βαλκάνια στο σύνολό τους για το μέλλον της περιοχής και τις εξελίξεις σε αυτήν - από μέλη τόσο της Γερουσίας όσο και της Βουλής των Αντιπροσώπων. Είναι ένα πολύ θετικό μήνυμα για την περιοχή, γιατί δείχνει τη συνέχιση της αμερικανικής δέσμευσης».

Και πρόσθεσε: «Αυτό περιλαμβάνει την παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων, και την αντιμετώπιση της κακόβουλης ρωσικής και κινεζικής επιρροής στην περιοχή. Ο νόμος αφορά επίσης πρωτοβουλίες αναπτυξιακής και οικονομικής συνεργασίας».

Κληθείς δε να σχολιάσει εκτιμήσεις ότι οι ΗΠΑ ίσως «αποσύρονται» από τα Βαλκάνια, ανέφερε μεταξύ άλλων πως μέσα και από τη «Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας» η κυβέρνηση των ΗΠΑ ανέδειξε ότι «θα επικεντρωθεί στην ασφάλεια, στην άμυνα και την οικονομική ανθεκτικότητα της αμερικανικής ηπείρου», αλλά «ταυτόχρονα δεν νομίζω ότι αυτό σημαίνει πως αυτή η κυβέρνηση μπορεί ή θέλει να αγνοήσει εντελώς αυτό που συμβαίνει στην Ευρώπη. Αυτό μπορεί να φανεί μέσω της συνεχούς δέσμευσης στις προσπάθειες για την επίτευξη ειρηνικής λύσης στη ρωσική επίθεση κατά της Ουκρανίας».