Ρευστό σκηνικό εξελίξεων στη βορειοανατολική Συρία φαίνεται πως σηματοδοτεί και το επόμενο διάστημα ο «οδικός χάρτης» για το Μάνμπιτζ, που ανακοίνωσαν την περασμένη Δευτέρα στην Ουάσιγκτον οι υπουργοί Εξωτερικών ΗΠΑ Μάικ Πομπέο και Τουρκίας Μεβλούτ Τσαβούσογλου, με φόντο τις γενικότερες αντιθέσεις γεωπολιτικών συμφερόντων συνολικά στην εύφλεκτη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και με σταθερά «ανοιχτή» τη μοιρασιά της «επόμενης μέρας» στην ίδια τη Συρία, με την ήττα των τζιχαντιστών.

Μολονότι η συμφωνία παρουσιάστηκε σχεδόν θριαμβευτικά από την τουρκική κυβέρνηση (ενόψει και των κρίσιμων εκλογών της 24ης Ιούνη), εντούτοις φαίνεται πως πολλά εξαρτώνται από τις εξελίξεις «στο έδαφος». Αυτό τουλάχιστον φρόντισε να τονίσει αρκετές φορές τις τελευταίες μέρες η αμερικανική πλευρά, επισημαίνοντας πως ο «οδικός χάρτης» για το Μάνμπιτζ (που αναμένεται να προκαλέσει την αποχώρηση Κούρδων μαχητών από τις δυνάμεις YPG) είναι αφενός εξαρτημένος από εξελίξεις που θα διαδραματιστούν «στο έδαφος» ανά πάσα στιγμή, από την άλλη αποτελεί μέρος «συνεχιζόμενης διαβούλευσης» (και διαπραγμάτευσης).

Επισήμως για τον «οδικό χάρτη» δεν είναι πολλά πράγματα γνωστά. Από δηλώσεις Αμερικανών αξιωματούχων (όπως η εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Χέδερ Νάουερτ) και Τούρκων (όπως ο υπουργός Εξωτερικών Μ. Τσαβούσογλου) συμπεραίνει κανείς πως αφορά την αποχώρηση Κούρδων ενόπλων από το Μάνμπιτζ και την υποχώρησή τους σε περιοχές «ανατολικά του Ευφράτη», όπως απαιτούσε εδώ και πολύ καιρό η τουρκική πλευρά. Η τουρκική πλευρά εκτιμά πως το πρώτο στάδιο υλοποίησης του «οδικού χάρτη» θα ξεκινήσει στα μέσα του μήνα, όταν θα συνεχιστεί η επόμενη φάση των τουρκο-αμερικανικών διαβουλεύσεων. Ισχυρίζεται επίσης πως οι Κούρδοι ένοπλοι θα αποχωρήσουν αφού παραδώσουν τα όπλα και πως μετά η ασφάλεια του Μάνμπιτζ θα περιφρουρηθεί από κοινές περιπολίες Αμερικανών και Τούρκων στρατιωτικών. Η τουρκική πλευρά εκτιμά ότι ο «οδικός χάρτης» για το Μάνμπιτζ θα υλοποιηθεί έως το τέλος του 2018 και, άμα πετύχει, θα αποτελέσει «πρότυπο» και για άλλες περιοχές της Συρίας στις οποίες κοντράρεται με τις ΗΠΑ όπως η Ράκα, ο κουρδικός θύλακας Κομπανί κ.ά.

Απέναντι σε αυτές τις εξελίξεις η αντίδραση των Κούρδων των δυνάμεων YPG ήταν προσεκτική. Η γενική διοίκηση της οργάνωσης YPG ανακοίνωσε την Τρίτη πως ξεκινά την αποχώρηση «στρατιωτικών συμβούλων» που συνεργάζονται με το Στρατιωτικό Συμβούλιο του Μάνμπιτζ, με την έννοια ότι η αποστολή της, που ήταν η εκπαίδευση τοπικών δυνάμεων, ολοκληρώθηκε... Επέμεινε επίσης πως η αποχώρηση των Κούρδων μαχητών της οργάνωσης έχει ολοκληρωθεί από το Νοέμβρη του 2016, μετά την εκεί ήττα των τζιχαντιστών του «Ισλαμικού Κράτους». Την επόμενη μέρα, 6/6, ο Σαρφάν Νταρουίς, εκπρόσωπος του Στρατιωτικού Συμβουλίου της πόλης Μάνμπιτζ, που συνεργάζεται με τους Κούρδους μαχητές των δυνάμεων YPG και των «Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων» (SDF), προειδοποίησε ότι οι τοπικές αρχές δεν πρόκειται να ανεχθούν τουρκική στρατιωτική παρουσία στην περιοχή. Επισήμανε ότι το Συμβούλιο «αναμένει εξηγήσεις και διευκρινίσεις από τον διεθνή συνασπισμό υπό τις ΗΠΑ» για τις λεπτομέρειες της συμφωνίας. Ακολούθησε ανακοίνωση του Στρατιωτικού Συμβουλίου του Μάνμπιτζ, που ανέφερε ότι είναι ικανό να διαφυλάξει την ασφάλεια της περιοχής ενάντια σε «εξωτερικές απειλές», αναφερόμενος προφανώς στην Τουρκία...

Ενδιαφέρον προκάλεσε επίσης η ανακοίνωση του Αλτάρ Χαλίλ, που θεωρείται από τους «αρχιτέκτονες» των κουρδικών αυτόνομων θεσμών που λειτουργούν στη βορειοανατολική Συρία, πως η κουρδική πλευρά «είναι έτοιμη για διάλογο» με την κυβέρνηση του Σύρου Προέδρου Μπασάρ Ασαντ, προκειμένου να εξακριβωθούν οι διαθέσεις της σε σχέση με τις αυτόνομες κουρδικές περιοχές. Ο ίδιος δεν παρέλειψε να θυμίζει πως προηγούμενες απόπειρες διαλόγου με ρωσική μεσολάβηση είχαν αποτύχει. Ωστόσο, η εξέλιξη αυτήν τη φορά σημειώνεται με φόντο και την πρόσφατη απόφαση 70 φύλαρχων της βορειοανατολικής Συρίας πως θα συνεργαστούν με το συριακό στρατό για την ανακατάληψη περιοχών που βρίσκονται υπό κουρδικό έλεγχο και τα σχέδια επιχείρησης που φέρεται πως επεξεργάζεται ο συριακός στρατός, προκειμένου να ανακτηθεί ο έλεγχος στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας.

Οι εξελίξεις αυτές κάνουν το σκηνικό ακόμη πιο «ρευστό», καθώς ασίγαστοι παραμένουν στο συριακό έδαφος οι ενδοϊμπεριαλιστικοί ανταγωνισμοί ΗΠΑ - Ρωσίας, αλλά και Ισραήλ - Ιράν με φόντο ευρύτερα γεωπολιτικά και μονοπωλιακά διακυβεύματα.

Πολυεπίπεδες πιέσεις, με γνώμονα την προώθηση των ισραηλινών μονοπωλιακών και γεωπολιτικών συμφερόντων στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής, άσκησε από την αρχή έως τα μέσα της βδομάδας ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, Μπέντζαμιν Νετανιάχου, πραγματοποιώντας διαδοχικά επισκέψεις σε Γερμανία, Γαλλία και Βρετανία.

Η περιοδεία του στις τρεις ισχυρότερες οικονομικές δυνάμεις της ΕΕ, από τις 4 έως τις 6 Ιούνη, δεν αφορούσε μόνο το Ιράν και τις προσπάθειές του να αποδυναμωθεί όσο το δυνατόν περισσότερο η διεθνής συμφωνία του 2015 για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Αφορούσε το ρευστό περιβάλλον της Ανατολικής Μεσογείου, με επίκεντρο τις εξελίξεις στα διπλωματικά και στρατιωτικά μέτωπα της Συρίας (με το βλέμμα στην «επόμενη μέρα» μετά το τέλος του πολέμου και τη «μεγάλη πίτα» της μεταπολεμικής ανοικοδόμησης), την αυξανόμενη γεωπολιτική επιρροή του Ιράν στη συγκεκριμένη χώρα, το γειτονικό Ιράκ, την πιο μακρινή Υεμένη, αλλά και τον Λίβανο, η αστική τάξη του οποίου προσπαθεί να προωθήσει τα συμφέροντά της με διάφορες λυκοσυμμαχίες και φόντο την όξυνση της κόντρας για νέες πηγές και οδούς Ενέργειας. Αφορούσε δηλαδή προσπάθειες αφενός για «περιορισμό» (εάν και όσο αυτό καταστεί εφικτό) του αυξημένου γεωπολιτικού ρόλου του Ιράν στην περιοχή και αφετέρου το «ψαλίδισμα» του σημαντικού πυραυλικού οπλοστασίου που διαθέτει η Τεχεράνη, παρά το πολυετές εμπάργκο σε βάρος της. Με άλλα λόγια, ο Νετανιάχου δεν πήγε σε Βερολίνο, Παρίσι και Λονδίνο για να κοινοποιήσει τη γνωστή και δεδομένη σε όλους αντίδραση του Ισραήλ στη διεθνή συμφωνία του 2015. Πήγε για να προωθήσει τα ισραηλινά γεωπολιτικά και μονοπωλιακά συμφέροντα σε βάθος χρόνου, υπολογίζοντας πως οι κυρώσεις των ΗΠΑ, μετά από την πρόσφατη αποχώρησή τους από τη συμφωνία του 2015, θα επιφέρουν, αργά ή γρήγορα, τέτοια αποτελέσματα ώστε να εξουδετερωθεί, ντε φάκτο, η συμφωνία του 2015. Πιθανώς, ο Ισραηλινός ηγέτης να κάνει αυτούς τους υπολογισμούς σε συνεργασία και συντονισμό με τις ΗΠΑ, δεδομένου ότι τις τελευταίες βδομάδες σημαντικός αριθμός ανώτερων στελεχών του Στέιτ Ντιπάρτμεντ έχει σταλεί σε χώρες της Ευρώπης και της Ασίας, πιέζοντας κυβερνήσεις και κατά τόπους μονοπώλια να περιορίσουν τις σχέσεις με την Τεχεράνη, ώστε να μην μπουν στη «μαύρη λίστα»...

Από την άλλη, ο Νετανιάχου διαπίστωσε τις αντιρρήσεις που προέβαλαν απέναντί του η Γερμανίδα καγκελάριος Αγκελα Μέρκελ, ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν και η Βρετανίδα πρωθυπουργός Τερέζα Μέι, σε σχέση με την υποστήριξη που εκφράζουν και οι τρεις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις στη διεθνή συμφωνία του 2015, ώστε να προασπίσουν τις μπίζνες δισεκατομμυρίων που έχουν κλείσει τα δικά τους μονοπώλια στο Ιράν. Παρ' όλα αυτά, προσπάθησε να τους κάνει να αναγνωρίσουν τη γεωπολιτική βαρύτητα του Ισραήλ και το ρόλο «καταλύτη» σε ευρύτερα μέτωπα, όπως στη λεγόμενη «μάχη κατά της τρομοκρατίας» (δηλώνοντας π.χ. στο Παρίσι πως η συνεργασία ευρωπαϊκών χωρών με τις ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες απέτρεψε δεκάδες τρομοκρατικές επιθέσεις). Οσο και στις προσπάθειες ηγετών της ΕΕ να περιορίσουν νέες προσφυγικές ροές από τη Μέση Ανατολή, καθώς κατηγόρησε το σιιτικό Ιράν πως προσπάθησε στη Συρία να προσηλυτίσει σουνίτες και να ξεκινήσει «θρησκευτικό πόλεμο» προκαλώντας νέες προσφυγικές ροές.

Εν μέρει, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός φαίνεται πως πέτυχε τους στόχους του, καθώς οι ηγέτες Γερμανίας, Γαλλίας και Βρετανίας συμμερίστηκαν την «ανησυχία» του για το ιρανικό πυραυλικό πρόγραμμα και την ιρανική γεωπολιτική επιρροή στην ευρύτερη περιοχή, διαβλέποντας προφανώς «πρόσφορο έδαφος» για την προώθηση και των δικών τους γεωπολιτικών συμφερόντων και με αυτό το πρόσχημα, ενώ παράλληλα θα προωθούν την υλοποίηση σημαντικών οικονομικών και εμπορικών συμφωνιών με το Ιράν.

Πάντως, δεν απέφυγε τις έντονες (αλλά επί της ουσίας υποκριτικές) αντιδράσεις των Ευρωπαίων ηγετών για τις πρόσφατες σφαγές δεκάδων Παλαιστίνιων αμάχων στη Λωρίδα της Γάζας, καθώς δεν πέρασε το έωλο επιχείρημά του πως τα θύματα ήταν «τρομοκράτες της "Χαμάς"». Σε «τοίχο» έπεσε το έτερο «επιχείρημα» του Νετανιάχου περί «άμυνας του Ισραήλ», την ώρα που το τελευταίο κλιμακώνει βάναυσα το φονικό 11ετές εμπάργκο στη Λωρίδα της Γάζας και πυρπολεί κάθε πιθανότητα για έναρξη της ειρηνευτικής διαδικασίας, πολλαπλασιάζοντας διαρκώς τους εβραϊκούς εποικισμούς στη Δυτική Οχθη.