Φρέσκοι, καλοντυμένοι, ατάραχοι, χωρίς την παραμικρή νευρικότητα, παρακολουθούνε τον κατάλογο που ξεδιπλώνεται από τα χέρια του διοικητή.

Μόνο ένα χαμόγελο σκληρό, όλο σαρκασμό, στη γέννησή του απάνω, φαίνεται απλωμένο στα λιοψημένα πρόσωπα των παλληκαριών...

Το πρώτο όνομα του καταλόγου.

Μια βροντερή φωνή, σαν καμπάνα χαμηλού καμπαναριού, σκεπάζει τα πάντα, αναταράζει τον αέρα, ταλαντεύεται στα φτερά της λίγο και χτυπά στ' απέναντι βουνό, που αντιλαλεί το "Παρών!" Εχετε γεια! Κουράγιο κι αξιοπρέπεια παιδιά!

Ετσι μας αποχαιρετά και παίρνει τη θέση του...».

(Από το βιβλίο «Στρατόπεδο Χαϊδαρίου» του Θέμου Κορνάρου, εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή»)

Ποιος πάει χαμογελώντας στον θάνατο;

Γιατί η Ιστορία του Κόμματός μας είναι γεμάτη από τέτοια παραδείγματα άφθαστου ηρωισμού;

Τι άνθρωποι ήταν όλοι αυτοί;

Μερικά μόνο από τα ερωτήματα που έρχονται και επανέρχονται στο μυαλό μας μετά τη δημοσιοποίηση των φωτογραφιών που απαθανατίζουν τους 200 κομμουνιστές, λίγο πριν τη μαζική εκτέλεσή τους στην Καισαριανή, την 1η Μάη του 1944.

Αυτές τις μέρες που διαβάζεται η «ιστορία του κόσμου σε μικρά ονόματα» αξίζει να ανακαλύψουμε τις ψηφίδες της εποχής στην οποία ανδρώθηκαν οι 200. Για να συνειδητοποιήσουμε όχι μόνο το μεγαλείο της θυσίας, αλλά και το μέγεθος του χρέους που μας παρέδωσε...

Οι 200, η πλειονότητα του Θαλάμου 1 - του «Θαλάμου των κομμουνιστών» όπως ονομαζόταν - του Στρατοπέδου του Χαϊδαρίου δεν επιλέχθηκαν τυχαία. Την Πρωτομαγιά στο Χαϊδάρι και στην Καισαριανή, αλλά και σε όλη την Ελλάδα, δύο κόσμοι ολότελα διαφορετικοί συγκρούονταν.

Η πλειονότητα των 200 είχαν χρόνια φυλακής στην πλάτη τους. Εξόριστοι από τη δικτατορία του Μεταξά στην Ανάφη, στην Κίμωλο και αλλού, οι οποίοι στη συνέχεια οδηγήθηκαν στις φυλακές της Ακροναυπλίας.

Παρά τις στερήσεις, τις κακουχίες, τους βασανισμούς, οι κομμουνιστές κρατούμενοι διεκδίκησαν και μέσα στη φυλακή το δικαίωμά τους στη ζωή. Οι Ομάδες Συμβίωσης, αλλά και η Κομματική Επιτροπή της Ακροναυπλίας, που πέρα από την καθημερινότητα του στρατοπέδου ασχολούνταν ιδιαίτερα με την κομματική διαπαιδαγώγηση, τη σφυρηλάτηση της κομματικότητας, συνέβαλαν αποφασιστικά να σταθούν οι κρατούμενοι ορθοί στις επιθέσεις της δικτατορίας, στην προσπάθειά της να αποσπάσει δηλώσεις.

Η οργάνωση, η ενότητα, η πειθαρχία, η συντροφικότητα, η αλληλεγγύη, τα μαρξιστικά μαθήματα, οι διαλέξεις, οι πολιτιστικές εκδηλώσεις που πραγματοποιούνταν κάτω από τη μύτη των φρουρών, ήταν τα δικά τους «όπλα» να σταθούν όρθιοι και αλύγιστοι.

Αυτοί ήταν που τους παρέδωσε η δικτατορία στους κατακτητές, παρά τα υπομνήματα που έστελναν ζητώντας να πολεμήσουν στο μέτωπο. Αφού στάλθηκαν σε διάφορες φυλακές, συγκεντρώθηκαν στο Χαϊδάρι, το 1943.

Το Στρατόπεδο του Χαϊδαρίου δεν ήταν απλά μια φυλακή ομήρων, για τους ναζί ήταν κάτι περισσότερο. Αντιπροσώπευε τη λυσσασμένη μάχη για το ποιος θα κερδίσει τη συνείδηση. Είναι χαρακτηριστικά τα λόγια του Θέμου Κορνάρου, στο «Στρατόπεδο Χαϊδαρίου», που πρωτοκυκλοφόρησε το 1945 και τώρα κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή».

«Τα ανακριτικά γραφεία της Μέρλιν ήταν η πραγματική είσοδος του Χαϊδαρίου. Θα νόμιζε κανείς πως τα βασανιστήρια κι οι κατατρεγμοί στην οδό Μέρλιν γίνονταν κυρίως για να σου αποσπάσουν μυστικά. Οχι πάντα. Τις περισσότερες φορές ήταν προπαρασκευή για τον κύριο, τον πλατύτερο σκοπό της Σχολής: Την τρομοκράτηση και υποδούλωση της Λαϊκής Ψυχής. Στο Χαϊδάρι σε περίμενε μια καινούργια τρομοκρατία. Μια συνεχής ψυχολογική επίθεση, μελετημένη σ' όλες τις λεπτομέρειες. Είχε σκοπό να σου παραλύσει κάθε δύναμη, κάθε αντοχή. Να σου σβήσει τη θέληση, να μην αφήσει απείραχτη καμιά ψυχική λειτουργία...

Αλλά εδώ ακριβώς ξέσπασε μια λυσσασμένη αντεπίθεση εναντίον του εχθρού. Την επιχείρηση τη διεύθυνε το επιτελείο του Στρατοπέδου. Οι 260 του θαλάμου 1... Σκοπός της μάχης: Ποιος θα κερδίσει την ψυχή του κατάδικου. Την ψυχή του Λαού...».

Εκεί οργανώθηκε ένας άλλος κόσμος. Οι κρατούμενοι κομμουνιστές επιτέλεσαν σπουδαίο ρόλο, από τα πιο μικρά έως τα πιο σπουδαία ζητήματα που αφορούσαν τη ζωή μέσα στο Στρατόπεδο. Κύριο μέλημά τους, να καλλιεργούν ολοένα και πιο πολύ τα ανώτερα χαρακτηριστικά της ανθρωπιάς.

Οι 200 ήταν αγωνιστές δοκιμασμένοι στις σκληρές ταξικές μάχες με το κράτος, την εργοδοσία, τον εργοδοτικό συνδικαλισμό.

Ηταν πρωτοπόροι εργάτες, αγρότες, διανοούμενοι που είχαν ζήσει στο πετσί τους την εκμετάλλευση. Είχαν γαλουχηθεί στις μεγάλες ταξικές αναμετρήσεις του Μεσοπολέμου. Τότε που και το ΚΚΕ σφυρηλατήθηκε ως κόμμα της επαναστατικής πρωτοπορίας, παρά τις όποιες αντιφάσεις στη στρατηγική του.

Μπορεί η αστική διακυβέρνηση να άλλαζε μορφή, όμως το μίσος απέναντι στους εργάτες, στους αγρότες και τις διεκδικήσεις τους παρέμενε το ίδιο. Οπως το ίδιο παρέμειναν η βία και η καταστολή που επέδειξαν απέναντι στις διεκδικήσεις τους τόσο τα δικτατορικά καθεστώτα όσα και οι κυβερνήσεις της αστικής δημοκρατίας.

Αυτά τα χρόνια, πολλοί ήταν οι εργάτες και οι αγρότες που δολοφονήθηκαν σε κινητοποιήσεις. Χιλιάδες φυλακίστηκαν, εξορίστηκαν. Εκατοντάδες συγκεντρώσεις απαγορεύτηκαν, ενώ πολλές ήταν και οι επιδρομές σε γραφεία σωματείων και τυπογραφεία.

Ομως κάθε αγώνας, μικρός και μεγάλος, πολλοί μάλιστα από αυτούς με μαχητική συμμετοχή σημαντικών τμημάτων της εργατικής τάξης και των λαϊκών στρωμάτων, πλούτιζε τους αγωνιστές με πείρα και μεγαλύτερο πείσμα. Γίνονταν πιο ικανοί, ηγέτες στον χώρο δράσης τους.

Εκπαιδευμένοι στον συνδυασμό νόμιμης και παράνομης δουλειάς κατάφεραν να σφυρηλατήσουν ακατάλυτους δεσμούς αγώνα και αίματος με σημαντικά τμήματα του εργαζόμενου λαού και της νεολαίας.

Η νίκη της Οκτωβριανής Σοσιαλιστικής Επανάστασης, η οικοδόμηση του πρώτου κράτους της εργατικής εξουσίας στην παγκόσμια Ιστορία, ενέπνεε και καθοδηγούσε τη δράση τους.

Τούτες οι φωτογραφίες δεν είναι απλά ένα ντοκουμέντο, ένα συγκλονιστικό τεκμήριο για τις θηριωδίες των ναζί, την τόλμη και αφοβία των κομμουνιστών.

Αποδεικνύουν, με τη δύναμη της αποτύπωσης της στιγμής, ότι οι 200 άντεξαν όχι γιατί ήταν υπεράνθρωποι, αλλά επειδή διαπαιδαγωγήθηκαν στον αγώνα από το ΚΚΕ. Το ηθικό μεγαλείο, η ανωτερότητά τους, ο ηρωισμός που επέδειξαν, η ακλόνητη πίστη τους στην τελική νίκη...

Απέδειξαν, όπως και χιλιάδες ακόμα αλύγιστοι της ταξικής πάλης, πως η κοινωνική πρόοδος δεν μπορεί να ανακοπεί, παρά τα πισωγυρίσματα και τις προσωρινές ήττες.

Το συμπέρασμα που αβίαστα προκύπτει καθώς τις μελετάμε, καθώς σκύβουμε ξανά πάνω από τα τελευταία σημειώματα των 200, τα σύντομα αλλά και τόσο πλούσια βιογραφικά των συντρόφων, είναι πώς θα φανούμε αντάξιοί τους. Πώς θα διαπαιδαγωγηθούν οι σημερινοί και αυριανοί μαχητές της ταξικής πάλης, για να μπορούν σε όλες τις συνθήκες, ακόμα πιο ικανά, να αντιμετωπίζουν κάθε καμπή, κάθε δυσκολία.

Γι' αυτό δίνουμε όλες μας τις δυνάμεις.

Μπροστά μας έχουμε το μεγάλο καθήκον της υλοποίησης των Αποφάσεων του 22ου Συνεδρίου. Για να εναρμονιστεί πλήρως το Κόμμα και όλες οι δυνάμεις του με το επαναστατικό του Πρόγραμμα.

Να είναι πραγματικά «κόμμα παντός καιρού», «κόμμα έτοιμο για όλα», όχι ως σύνθημα και γενικός στόχος, αλλά στόχος που θα αποτυπώνεται στην καθημερινή πρωτοπόρα δράση του και προσφορά.

Σε συνθήκες που ο κόσμος φλέγεται, προετοιμαζόμαστε στη μεγάλη ευθύνη και στον σκοπό ύπαρξης του Κόμματος, ως ιδεολογική και πολιτική πρωτοπορία, καθοδηγητής της εργατικής τάξης για την εκπλήρωση της ιστορικής της αποστολής: Την απαλλαγή της εργατικής τάξης από τα δεσμά της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης και την οικοδόμηση της νέας σοσιαλιστικής - κομμουνιστικής κοινωνίας.

Οι 200 κομμουνιστές είναι «ήσυχοι», όπως όλοι εκείνοι που έχουν κάνει το καθήκον τους. Βέβαιοι ότι η σκυτάλη παραδόθηκε σε σίγουρα χέρια. Και πως η άσβεστη φλόγα τους για ν' αλλάξει τούτος ο κόσμος θα μεταδοθεί σε χιλιάδες καρδιές, θα γίνει αύριο η πυρκαγιά που θα σαρώσει τον κόσμο της εκμετάλλευσης, της αδικίας, της φτώχειας και των πολέμων.

Τώρα είναι δικός μας αυτός ο δρόμος!