Τυπική έναρξη του κυβερνητικού διαλόγου για τις αλλαγές στο Λύκειο και το Εθνικό Απολυτήριο είχαμε στην αρχή της βδομάδας που μας πέρασε στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής, με τη διάθεση συναίνεσης που επιδιώκει η κυβέρνηση να είναι έκδηλη και από την πλειοψηφία των αστικών κομμάτων.

Το ΠΑΣΟΚ με τη γνωστή έως τώρα στάση του διεκδικεί την «πατρότητα» της πρωτοβουλίας του διαλόγου για το Εθνικό Απολυτήριο, εντοπίζοντας, επαναλαμβάνοντας και εμπλουτίζοντας μια σειρά επιχειρήματα της κυβέρνησης για τα προβλήματα του σημερινού Λυκείου και αναγνωρίζοντας ως λύση το Εθνικό Απολυτήριο. Το σημείο όπου προσπαθούσε από την αρχή να διαφοροποιηθεί από την κυβέρνηση ήταν ότι ζητούσε «κατάργηση των πανελλαδικών εξετάσεων υπό τη σημερινή τους άδικη μορφή». Η βαθιά αδικία, σύμφωνα με το ΠΑΣΟΚ, είναι να κρίνεται το παιδί από μια στιγμή. Το ίδιο λέει και η κυβέρνηση. Και επιπλέον η υπουργός απάντησε λίγο - πολύ ότι ο στόχος και για την κυβέρνηση είναι η κατάργηση των πανελλαδικών, αφού πρώτα εμπεδωθεί και φανεί πως λειτουργεί το Εθνικό Απολυτήριο.

Ο ΣΥΡΙΖΑ από την πλευρά του παραδέχτηκε κι αυτός ότι είναι άδικο για τα παιδιά να κρίνονται από μια τρίωρη εξέταση, ενώ μαζί με τη Νέα Αριστερά μνημόνευσαν την πρόταση της δικής τους κυβέρνησης πριν κάποια χρόνια, επί υπουργίας Κ. Γαβρόγλου, μετά τον τελευταίο αντίστοιχο διάλογο υπό τον Α. Λιάκο, που έδινε τη δυνατότητα πρόσβασης χωρίς εξετάσεις σε κάποιες σχολές χαμηλής ζήτησης. Γι' αυτό το σχέδιο η Νέα Αριστερά «κλάφτηκε» στην κυβέρνηση ότι «δεν δόθηκε καμία δυνατότητα να δοκιμαστεί αν μπορεί να απαντήσει στα ερωτήματα που είναι ακριβώς τα ίδια που μας βάλατε σήμερα». Η αλήθεια είναι όμως ότι από αυτό το σχέδιο εφαρμόζεται η φροντιστηριοποίηση της Γ' Λυκείου, που επί ΣΥΡΙΖΑ «απαλλάχτηκε» από όποια μαθήματα Γενικής Παιδείας τής είχαν απομείνει, κρατώντας μόνο αυτά των πανελλαδικών. Για την Ιστορία, το επιχείρημα ήταν και τότε ότι τα παιδιά της Γ' Λυκείου δεν πατάνε στο σχολείο μετά το Πάσχα, για να αφιερωθούν στις εξετάσεις. Αντιμετωπίστηκε αυτό; Οχι! Και σήμερα ισχύει και με το παραπάνω. Και το επικαλείται η κυβέρνηση ως ένα από τα προβλήματα που θέλει να λύσει με το Εθνικό Απολυτήριο.

Επιπλέον, δεν είναι τυχαίο ότι στην κριτική της η Νέα Αριστερά επικεντρώθηκε στο θέμα της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής (που η κυβέρνηση έχει διαμηνύσει ότι θα διατηρηθεί) σε επαρχιακά Τμήματα που μένουν χωρίς φοιτητές και κινδυνεύουν με κλείσιμο, ακριβώς γιατί αυτή η κριτική «κουμπώνει» με το σχέδιο Γαβρόγλου που υποστηρίζει και το οποίο δίνει το «τυράκι» της ελεύθερης πρόσβασης σε αυτά τα Τμήματα χαμηλής ζήτησης, που «σήμερα υπάρχουν και αύριο όχι»...

Κατά τ' άλλα, η Ελληνική Λύση είπε ότι ο διάλογος πρέπει να αρχίσει από τις μικρότερες τάξεις, πριν το Λύκειο, η «Νίκη» στάθηκε σε επιμέρους πλευρές, που θα επαναφέρει στην πορεία του διαλόγου, ενώ η Πλεύση Ελευθερίας επικεντρώθηκε στο πώς θα διασφαλιστεί η αξιοπιστία της βαθμολόγησης των μαθητών στο Λύκειο, ώστε να είναι δίκαιη και αποδεκτή η προσμέτρησή τους στο Εθνικό Απολυτήριο και στην πρόσβαση, όπως είναι σήμερα οι βαθμοί των πανελλαδικών.

Κοινό άλλοθι όλων είναι τα υπαρκτά προβλήματα που εντοπίζονται σήμερα στο Λύκειο. Μα αυτά τα προβλήματα πρώτα απ' όλα η κυβέρνηση τα έθεσε ως βάση του διαλόγου. Ολοι τους λίγο - πολύ συμφωνούν ότι είναι «άδικο να κρίνονται όλα από μια τρίωρη εξέταση» και συζητούν την κατάργηση των πανελλαδικών. Κανένας τους δεν είπε ένα ξεκάθαρο «όχι» στο Εθνικό Απολυτήριο. Ακόμα κι αν κάποιοι εξέφρασαν προβληματισμούς και ερωτήματα για τον πολλαπλασιασμό των εξετάσεων, δεν αρνήθηκαν το βασικό σκεπτικό του Εθνικού Απολυτηρίου, που είναι να μετρούν οι επιδόσεις του Λυκείου για την πρόσβαση στην Ανώτατη Εκπαίδευση.

Επομένως, το βασικότερο είναι ότι όλοι μπαίνουν στη συζήτηση αποδεχόμενοι την υποταγή του Λυκείου στο θέμα της πρόσβασης στην Ανώτατη Εκπαίδευση. Εδώ βρίσκεται και μεγάλο μέρος της ουσίας του προβλήματος, που γίνεται κατανοητό ιδιαίτερα αν εξετάσουμε το νήμα των σχετικών αλλαγών, πειραμάτων και σχεδίων που έγιναν ή παρουσιάστηκαν τα τελευταία 30 χρόνια.

Από το Εθνικό Απολυτήριο του Αρσένη στα τέλη της δεκαετίας του '90, που έβαλε τους μαθητές να δίνουν πανελλαδικές σε όλα τα μαθήματα του Λυκείου («μόνο Γυμναστική και διάλειμμα δεν έδωσα!», έλεγε ένας μαθητής που δοκιμάστηκε εκείνα τα χρόνια), μέχρι το σταδιακό ξήλωμά του μετά από δυο χρόνια, κάθε νομοθετικό βήμα για το θέμα αυτό αφαιρούσε από το Λύκειο στοιχεία του αυτοτέλειάς του, χάριν της υπηρέτησης της πρόσβασης. Περιφερειακές πανελλαδικού τύπου εξετάσεις στις δύο τελευταίες τάξεις του Λυκείου πρότεινε το σχέδιο του ΠΑΣΟΚ επί υπουργίας Διαμαντοπούλου, τριπλές πανελλαδικές στο Λύκειο πρότεινε αργότερα η ΝΔ με το σχέδιο Αρβανιτόπουλου, ποσοστιαία προσμέτρηση των βαθμών του Λυκείου στην πρόσβαση ήθελε και το σχέδιο του Κ. Γαβρόγλου.

Πάγιος και βασικός αντίλογος του ΚΚΕ σε όλα αυτά τα σχέδια και νομοθετήματα ήταν η ανάγκη αποδέσμευσης του Λυκείου από τη διαδικασία της πρόσβασης. Σημειώνεται χαρακτηριστικά στη Θέση του ΚΚΕ για το Ενιαίο 12χρονο Σχολείο: «Στο σημερινό επίπεδο ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων η διαδικασία πρόσβασης στην Ανώτατη Εκπαίδευση πρέπει να πληροί τα παρακάτω βασικά κριτήρια: α) Να είναι εντελώς ανεξάρτητη από τη λειτουργία του σχολείου και να ακολουθεί χρονικά και ουσιαστικά την ολοκλήρωση του μορφωτικού του έργου».

Επειδή το Λύκειο ολοένα και περισσότερο μετατρέπεται σε «φροντιστήριο για την πρόσβαση», ακριβώς γι' αυτό απαξιώνεται στη συνείδηση των μαθητών. Οσο το Λύκειο υποτάσσεται όλο και περισσότερο στον σκοπό της πρόσβασης στην Ανώτατη Εκπαίδευση, τόσο χάνει τον μορφωτικό του ρόλο. Παύει να είναι σχολείο και γίνεται μια διαδικασία προετοιμασίας. Αποστεώνεται η οποία γνωστική διαπαιδαγωγητική λειτουργία του, και έτσι γίνεται όλο και πιο χρησιμοθηρικό και παράλληλα πιο ανιαρό. Μέσα από το άδικο, βαρετό σχολείο, όμως, φαίνονται και τα όρια του σημερινού συστήματος, που δεν μπορεί να ικανοποιήσει τα όνειρα και τις ανάγκες των μαθητών.

Η απάντηση λοιπόν που προσπαθούν να δώσουν τόσο η κυβέρνηση όσο και τα άλλα κόμματα του συστήματος για την «ανάκτηση του μορφωτικού ρόλου του Λυκείου» φανερώνει την τεράστια αντίθεση και τα αδιέξοδα του αστικού σχολείου που έχουμε. Στο όνομα του ότι δήθεν οι μαθητές στο Λύκειο ενδιαφέρονται μόνο για τα πανελλαδικώς εξεταζόμενα μαθήματα, καταργούν το Λύκειο ως σχολείο για να το μετατρέψουν ολόκληρο σε μια προετοιμασία πρόσβασης, με περισσότερες εξετάσεις σε πιο πολλά μαθήματα, περισσότερα φροντιστήρια κ.λπ.

Γι' αυτό θα οδηγηθούν και πάλι σε αδιέξοδο! Γιατί χτίζουν πάνω στον ίδιο δρόμο που μας έχει φέρει ως εδώ, κάνοντας το νέο οικοδόμημα ακόμα χειρότερο. Και ο δρόμος αυτός, του ανιαρού Λυκείου της χρησιμοθηρίας και των δεξιοτήτων, έχει την υπογραφή και το λιθαράκι όλων των μέχρι σήμερα κυβερνήσεων της ΝΔ, του ΠΑΣΟΚ, του ΣΥΡΙΖΑ. Ποιος φταίει που δεν υπάρχει ούτε μισή ώρα Καλλιτεχνικών Μαθημάτων στο Λύκειο; Ποιος φταίει που εκθέσεις και γενικότερα ο γραπτός λόγος στον οποίο εξασκούνται και εξετάζονται οι μαθητές έχει τη μορφή άρθρων σε ιστολόγια μέχρι 400 λέξεις; Ποιος φταίει για το ότι το περιεχόμενο και η μεθοδολογία της διδασκαλίας στα γλωσσικά μαθήματα είναι εντελώς χρηστικά, άδεια, κενά από νόημα για τους εφήβους, που ακριβώς αυτήν την περίοδο της ζωής τους έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη να εκφραστούν, να δημιουργήσουν; Ολα αυτά δεν είναι αστοχία, είναι συνειδητή εκπαιδευτική επιλογή, προσπαθώντας να λύσουν αντιφάσεις - που το ίδιο το σύστημα γεννά - εντός των ορίων του συστήματος.

Υπάρχει όμως απάντηση και αντίλογος σε αυτά. Είναι η απάντηση που δίνουν υψώνοντας το μπόι τους μαθητές, εκπαιδευτικοί και γονείς, που νιώθουν ότι τα πράγματα θα γίνουν πολύ χειρότερα και επιλέγουν να αντιπαλέψουν τα κυβερνητικά σχέδια. Και μπορούν να το κάνουν. Να βάλουν φραγμό, να τα στείλουν στα σκουπίδια. Το έχουν κάνει στο παρελθόν με αντίστοιχα σχέδια. Μπορούν να το ξανακάνουν.