Την ίδια περίοδο κυκλοφορούσαν παράνομα: Στην Αθήνα και στον Πειραιά ο «Ριζοσπάστης», στη Θεσσαλονίκη η «Λαϊκή Φωνή», στον Βόλο η «Λευτεριά», στη Λάρισα η «Λαϊκή Φωνή». Παράνομες κομματικές εφημερίδες κυκλοφορούσαν και σε άλλες περιοχές, όπως ο «Μωρηάς» στην Πελοπόννησο, οι «Γκιναίοι» στη Σάμο κ.λπ. Επίσης συγκροτήθηκε το εκδοτικό «Ελεύθερη Ελλάδα», που εξέδωσε εκατοντάδες βιβλία σε χιλιάδες αντίτυπα.

Από τον Ιούλη του 1947 εξέπεμπε, αρχικά από το Βελιγράδι και στη συνέχεια από το Βουκουρέστι, ο ραδιοφωνικός σταθμός «Ελεύθερη Ελλάδα».

Η διαφώτιση εκφράστηκε με την καταπολέμηση του αναλφαβητισμού, σε συνθήκες πολέμου μάλιστα, καθώς και με ιδεολογικά μαθήματα, διαλέξεις και ομιλίες στους μαχητές και στις μαχήτριες του ΔΣΕ, που επικεντρώνονταν στην ανύψωση του ηθικού, αλλά και στην ενημέρωση για τις τρέχουσες πολιτικές εξελίξεις και τα καθήκοντα του ΔΣΕ. Ακόμα, κάτω από τις ριπές των πολυβόλων και τις εκρήξεις των οβίδων πραγματοποιούνταν μαθήματα για το Πρόγραμμα και το Καταστατικό του ΚΚΕ.

Η 1η σελ. του άρθρου του Γρ. Διαφώτισης

Για την οργάνωση και τη διεξαγωγή της πολιτικής διαφώτισης είχε συγκροτηθεί Γραφείο Διαφώτισης στο Γενικό Αρχηγείο του ΔΣΕ. Παρακάτω αναδημοσιεύουμε αποσπάσματα από Αρθρο του Γραφείου Διαφώτισης στο περιοδικό «Δημοκρατικός Στρατός», αρ. φυλ. 4, Απρίλης 1948, χρόνος Α'.

«Στον λαϊκό - απελευθερωτικό πόλεμο που κάνουμε, πολεμάμε σε πολλά μέτωπα. Εκτός από το πολιτικό, στρατιωτικό, οικονομικό, έχουμε και το ιδεολογικό μέτωπο. Με τους ντόπιους και ξένους εχθρούς μας κάνουμε και ιδεολογικό πόλεμο. Ολοι νιώθουμε πόση μεγάλη επίδραση έχει η ιδεολογική δουλειά στη διαμόρφωση ηθικού των μαχητών μας, μα και στο σμπαράλιασμα του ηθικού των αντιπάλων μας (...)

Ι. Πρέπει να χαρακτηρίζει τη διαφωτιστική μας δουλειά:

Οπως σ' όλα τα μέτωπα ο ΔΣΕ επιτίθεται, έτσι και στο ιδεολογικό μας μέτωπο, στη διαφωτιστική μας δουλειά, πρέπει να κυριαρχεί το πνεύμα της επίθεσης...

Η στενή μας σύνδεση με τον λαό, η πολιτική της λαϊκής ενότητας και συμφιλίωσης στον αγώνα για λευτεριά, ανεξαρτησία, δημοκρατία και ειρήνη πρέπει να αγκαλιάζουν κάθε τομέα της διαφωτιστικής μας δουλειάς. Πώς και με τι πολεμικά διαφωτιστικά μέσα θα τα πραγματοποιήσουμε αυτά;

II. Τα διαφωτιστικά μας μέσα.

Τον ιδεολογικό μας πόλεμο τον διεξάγουμε με ορισμένα όπλα και μέσα, στα Αρχηγεία περιοχής (που γι' αυτά κυρίως γράφεται το άρθρο αυτό). Αυτά είναι:

Μπροσούρα για τα 100 χρόνια του Κομμουνιστικού Μανιφέστου

Και όπως κάθε όπλο έχει τις δικές του τεχνικές και τακτικές ιδιότητες και χρησιμοποιείται κάθε φορά ανάλογα με τους σκοπούς, τον χώρο, με την ποσότητα και ποιότητα εκείνων που απευθύνεται κ.λπ., έτσι και τα διαφωτιστικά μέσα - όπλα έχουν τη δική τους τεχνική, τακτική, χρησιμοποίηση. Στα διαφωτιστικά μας όπλα υπάρχει τούτο το ξεχωριστό: Πώς μ' αυτά απευθυνόμαστε στους δικούς μας ανθρώπους (μαχητές και λαό) και στους εχθρούς μας. Το καθένα απ' αυτά έχει διαφορετική χρησιμοποίηση. Αλλο σκοπό επιδιώκουμε με το δελτίο ειδήσεων, αλλιώτικο με τη δεκαπενθήμερη εφημερίδα, διαφορετικό με το πεταχτό υλικό κ.λπ.

Αυτό πρέπει να το δούμε, να το μελετήσουμε ζωντανά, έτσι που για το καθένα μας όπλο να μπορούμε να ξεχωρίζουμε πότε, πού και για ποιον να το χρησιμοποιούμε...

Α. ΔΕΛΤΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

Ενα καθημερινό καλογραμμένο "Δελτίο ειδήσεων" είναι ένα όπλο παραπάνω για την καλύτερη διεξαγωγή του πολέμου. Επιδιώκει να ανεβάζει το ηθικό του μαχητή, να τον ενημερώνει πολιτικά με τρόπο σύντομο. Μέσα απ' τις γραμμές του "Δελτίου" πρέπει να ξεπηδάει το πνεύμα της επίθεσης, της πίστης στη νίκη, του ενθουσιασμού και της αισιοδοξίας, η δύναμη του δημοκρατικού κινήματος γενικά. Με την απλότητα που πρέπει να γράφεται, με το ρωμαλέο ύφος του, να γίνει ο αχώριστος σύντροφος του κάθε μαχητή, της κάθε ομάδας, ακόμα και λίγα λεπτά πριν την ώρα της μάχης. Από τα διαφωτιστικά μέσα που χρησιμοποιούμε σήμερα είναι το σοβαρότερο και το καλύτερο...

Β. ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ

Εφημερίδα δεκαπενθήμερη πρέπει να βγάζουν μόνο τα Αρχηγεία περιοχών. Τα περιφερειακά αρχηγεία δεν χρειάζεται να βγάζουν (αυτά κυρίως πρέπει να βγάζουν δελτίο ειδήσεων - εφόσον είναι κάπως απομακρυσμένα από το Αρχηγείο περιοχής - πεταχτό υλικό και να στέλνουν ανταποκρίσεις στο ραδιοσταθμό).

Μπροσούρα για την πορεία άοπλων της Ρούμελης (1948)

Να προσπαθήσουμε να δώσουμε σε κάθε σελίδα τη δική της μορφή από κάθε άποψη... Στην πρώτη σελίδα να αποφεύγονται τα ολοσέλιδα και μεγάλα άρθρα που όλες οι εφημερίδες γράφουνε. Αρθρο παραπάνω από 2.000 γράμματα να μη βάζουν. Το θέμα του να παίρνεται τις πιο πολλές φορές από τη ζωή της περιοχής και όχι από τη γενική πολιτική και πολεμική ζωή, όπως συνήθως γίνεται ως τώρα...

Να μπάσουμε τον εύθυμο, ελαφρό και σατιρικό - καυστικό τόνο στις δεύτερες σελίδες των εφημερίδων μας. Πιο ζωντανά, να γράφονται όσα μπαίνουν με τίτλο "αμερικανοκρατία" και όχι σαν δελτίο ωμοτήτων...

Ανταποκριτές παντού.

Να πλουτίσουμε τις εφημερίδες μας με άφθονο υλικό ανταποκρίσεων. Αυτό είναι εκείνο που θα δώσει ζωντάνια και πολεμικό παλμό στις εφημερίδες... Περισσότερη προσοχή και τέχνη στη σελιδοποίηση και αισθητική εμφάνιση της εφημερίδας με τα λίγα μέσα που διαθέτουμε. Οργανωμένη προσπάθεια για καλό και πλούσιο υλικό σε ανταποκρίσεις και άρθρα. Οχι συνέχειες από τη μια σελίδα σε άλλη.

Γ. ΡΑΔΙΟΣΤΑΘΜΟΣ - ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΕΙΣ

Ο ραδιοσταθμός μας είναι το κεντρικό διαφωτιστικό μέσο, που για πρώτη φορά χρησιμοποιείται στο λαϊκό - δημοκρατικό κίνημα στη χώρα μας. Είναι η καθημερινή εφημερίδα για τον λαό της σκλαβωμένης Ελλάδας. Ποια πρέπει να είναι η συμβολή κάθε Αρχηγείου περιοχής, περιφερειακού κ.λπ. προς τον Ραδιοσταθμό; Με τη βοήθεια που θα κάνει, να φαίνεται και να διακρίνεται όλο το πολεμικό έργο που γίνεται σήμερα. Και αυτό θα το πετύχουμε με τις ανταποκρίσεις που θα στέλνουν οι ανταποκριτές του πρακτορείου "Ελεύθερη Ελλάδα" στον Ραδιοσταθμό.

Ο Λένιν γράφει στο "Τι να κάνουμε;" πως ό,τι μπορούμε να δώσουμε σ' έναν εργάτη με μια πολιτική ανταπόκριση παρμένη από τη ζωή, δεν μπορούμε να το κάνουμε με ένα σωρό θεωρίες κ.λπ. Και πολιτική ανταπόκριση σήμερα πάει να πει κυρίως πολεμική ανταπόκριση. Πρέπει πολύ να καλλιεργήσουμε και να αναπτύξουμε το κίνημα των πολεμικών ανταποκριτών που γράφουν μέσα από τη μάχη, από τον καταυλισμό, το λημέρι, το έμπεδο κ.λπ. Και όταν αυτοί δεν τα αποδίδουν καλά, δουλειά του γραφείου διαφώτισης είναι να τα δουλεύει καλύτερα, χωρίς να τους αφαιρεί το πηγαίο, το φυσικό, ζωντανό χρώμα που κλείνουν μέσα τους...

Δ. ΠΕΤΑΧΤΟ ΥΛΙΚΟ, ΤΗΛΕΒΟΕΣ, ΣΥΝΘΗΜΑΤΑ

Μ' αυτά κυρίως τα διαφωτιστικά μέσα θα απευθυνθούμε στις ένοπλες μοναρχοφασιστικές δυνάμεις, μα και στα σκλαβωμένα χωριά, σε συνδυασμό με τις επιχειρήσεις που γίνονται. Εδώ χρειάζεται να τονιστεί πως πρέπει να είναι απλά και σύντομα και γραμμένα με πειστικότητα... Η καλή επιλογή του τι θα γράφεται σε πεταχτό υλικό πρέπει να συνδυάζεται με το τι θα περιέχουν η εφημερίδα, το δελτίο ειδήσεων...

Ε. ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

Εδώ πρέπει πρώτα πρώτα να αξιοποιηθεί το υλικό που στέλνεται από το Γενικό Αρχηγείο (μπροσούρες, ορισμένα άρθρα, βιβλία), είτε με ατομικό είτε με ομαδικό διάβασμα. Για το υλικό αυτό χρειάζεται να παρθούν ειδικά μέτρα από τα Αρχηγεία Περιοχών και να αξιοποιείται...

ΣΤ. ΟΜΙΛΙΕΣ

Θέματα για τέτοιες ομιλίες πρέπει να παίρνονται από τα στρατιωτικά και πολιτικά γεγονότα του αγώνα μας...

III. Οργάνωση της δουλειάς.

Κύρια επιδίωξη στην οργανωτική μας δουλειά πρέπει να είναι να κάνουμε το γραφείο διαφώτισης κολεκτίβα δουλειάς και ζωής. Αυτό θα το πετύχουμε με έναν καλό καταμερισμό ανάμεσα στα μέλη του γραφείου, με τη σκοπιμότερη διάθεση του εργάσιμου χρόνου, με την καλή οργάνωση της εσωτερικής του ζωής, με τη δημιουργία γύρω από το γραφείο ενός κύκλου συνεργατών της διαφώτισης και ειδικών επιτροπών κατά τομέα δουλειάς (συντάκτης εφημερίδας, δελτίου ειδήσεων, ραδιοσταθμού κ.λπ.).

Ακόμα, απαραίτητη προϋπόθεση για να αποδώσει στη δουλειά του ένα γραφείο διαφώτισης είναι να δουλεύει με προοπτική και σχέδιο δουλειάς. Στο σχέδιο αυτό πρέπει να παίρνονται υπόψη η πολιτική μας γραμμή, η πολιτική μας δράση, τα πολιτικά γεγονότα, τι ζητήματα προωθούνται τον περασμένο μήνα σε συνέχεια, σε τι σημεία χτυπάει η προπαγάνδα της Αντίδρασης, οι τυχόν επέτειοι και καμπάνιες που πρέπει να γίνονται...

Χρειάζεται να διώξουμε τον εμπειρισμό απ' την οργάνωση της έκδοσης και διανομής, να δουλεύουμε ορθολογιστικά, αποβλέποντας κάθε φορά σε μεγαλύτερη έκδοση και καλύτερη διανομή...

Στην τεχνική μας δουλειά, όπως συνηθίζουμε να τη λέμε, πρέπει να φύγει μια αντίληψη που υπάρχει. Να μην υποτιμούμε και να τη βάζουμε σε δεύτερη μοίρα και έργο ενός "ειδικού τεχνικού". Η όλη διαφωτιστική δουλειά είναι ενότητα πολιτικής σύλληψης, σύνταξης, έκδοσης και διανομής. Επομένως, εκτός από τον τεχνικό, όλα τα διαφωτιστικά στελέχη πρέπει να γίνουν "τεχνικοί", ιδίως σήμερα στον πόλεμο που κάνουμε.

IV. Το ύφος - στιλ.

Στα γραφτά μας πρέπει να χρησιμοποιήσουμε όλα τα είδη του λόγου. Εκείνο το είδος που προσαρμόζεται περισσότερο στην ψυχολογία του πολεμιστή είναι η διηγηματική περιγραφή με τις ζωντανές εικόνες, το πολιτικό ρεπορτάζ.

Κάνουμε λαϊκό επαναστατικό πόλεμο, το κριτήριο των μαχητών μας είναι πολύ οξυμένο και η ατμόσφαιρα τόσο πολύ ηλεκτρισμένη, και ένας μικρός σπινθήρας χρειάζεται για να πάρει κανένας φωτιά. Αρκεί να μιλάμε στην ψυχή του. Λίγα λόγια ζουμερά, σύντομα και σταράτα, μα και γεμάτα παλμό. Να εξοστρακίσουμε από τα γραφτά μας τις γενικότητες, αρθρογραφίες και φλυαρίες, τις δημοσιογραφικές προχειρότητες, τις εισαγωγές, προλόγους και επιλόγους. Να επιδιώκουμε να βάλουμε στο χαρτί όλο το μεγάλο έργο που γίνεται σήμερα, όσο το δυνατό πιο φυσικά, πιο ανθρώπινα, πιο πολεμικά, μα και να βοηθάμε ακόμα και στην παραπέρα προώθησή του.

Να δουλεύουμε γλωσσικά, αισθητικά τα κείμενά μας. Μας χρειάζεται ακόμα και λογοτεχνική επεξεργασία των γραφτών μας...».

Αυτόν τον παλμό επιχειρεί να μεταφέρει το ντοκιμαντέρ «'36. Ρήγμα στον χρόνο» της ΚΟ Κεντρικής Μακεδονίας του ΚΚΕ. Οχι μέσα από μια συμβατική αφήγηση γεγονότων, αλλά μέσα από μια διαδρομή που φέρνει τον θεατή αντιμέτωπο με τις μέρες εκείνες όπου οι δρόμοι της Θεσσαλονίκης γέμισαν απεργούς, συνθήματα, οδοφράγματα, αίμα και αξιοπρέπεια.

Γυρίσματα μέσα σε τόπους που ακόμα «κουβαλούν» τη μνήμη των γεγονότων. Στους δρόμους όπου απεργοί συγκρούστηκαν με τις δυνάμεις καταστολής. Στα σημεία όπου έπεσαν οι πρώτοι νεκροί εργάτες. Στα στενά της Θεσσαλονίκης που κράτησαν ζωντανό το αποτύπωμα μιας εξέγερσης που συγκλόνισε ολόκληρη τη χώρα. Η κάμερα δεν ακολουθεί απλώς μια ιστορική αφήγηση. Επιχειρεί να αφουγκραστεί τον ίδιο τον χώρο, να αναδείξει πώς η πόλη συνεχίζει να φέρει πάνω της τα ίχνη εκείνου του Μάη.

Είναι η στιγμή που μια πόλη μετατράπηκε σε πεδίο σύγκρουσης δύο κόσμων. Από τη μία οι εργάτες, οι καπνεργάτες, οι βιοπαλαιστές που διεκδικούσαν το δικαίωμα να ζήσουν με αξιοπρέπεια. Από την άλλη το κράτος των καπνεμπόρων, που με καταστολή, βία, τρομοκρατία, προσπάθησε να πνίξει τον αγώνα των εργατών στο αίμα.

Αναδεικνύεται η παλικαρίσια στάση εκείνων που βρέθηκαν απέναντι στην κρατική καταστολή χωρίς να λυγίσουν, χωρίς να υποχωρήσουν από το δίκιο του αγώνα τους. Ανθρωποι απλοί, καθημερινοί, που μέσα στη φωτιά της ταξικής σύγκρουσης απέδειξαν τι σημαίνει συλλογικότητα, αντοχή και πίστη στη δύναμη του οργανωμένου λαού.

Το ντοκιμαντέρ φωτίζει ακριβώς αυτήν τη διάσταση. Οτι ο Μάης του '36 δεν ήταν μια «έκρηξη» χωρίς αιτίες και περιεχόμενο. Ηταν αποτέλεσμα της όξυνσης των ταξικών αντιθέσεων, της έντασης της φτώχειας και της εκμετάλλευσης που βίωναν οι εργάτες σε περίοδο πολεμικής προετοιμασίας, αλλά και της πρωτοπόρας δράσης των κομμουνιστών που οργάνωναν την πάλη μέσα στα εργοστάσια, στις καπναποθήκες, στα σωματεία και στις εργατογειτονιές.

Το ντοκιμαντέρ προσπαθεί να ξεφύγει από μια απλή ιστορική, γραμμική αφήγηση, να μην παρουσιαστούν τα γεγονότα του Μάη του '36 αποκομμένα από τους αγώνες του σήμερα. Να αποδώσει την ταξική σύγκρουση ως ιστορική διαδικασία που έχει συνέχεια. Χρησιμοποιεί το ιστορικό πλαίσιο του Μάη του '36 για να δημιουργήσει πολλαπλές παράλληλες αφηγήσεις, μέσα όχι μόνο από συνεντεύξεις, οι οποίες αποτελούν τη βάση, αλλά και από δραματοποιήσεις, αναπαραστάσεις, σκηνοθετημένες αντιπαραβολές και σύγχρονες αφηγήσεις. Ετσι, δημιουργείται μια ποιητική αφήγηση που προσπαθεί να κάνει τον θεατή μέρος των γεγονότων, του αγώνα και της σύγκρουσης.

Μεγάλη έμφαση έχει δοθεί στο να αποτυπωθεί το ότι το εργατικό κίνημα, ο λαός μας δεν «ξεχνά». Η μνήμη να μετατραπεί σε μηχανισμός συμπερασμάτων και πηγή έμπνευσης. Αυτό αποτυπώνεται με σκηνοθετημένες δράσεις που δεν «ολοκληρώνονται», αλλά μένουν «ανοιχτές» προσκαλώντας τον θεατή να γίνει αυτός «συνεχιστής» τους.

Ξεχωριστή θέση κατέχει η στιγμή που σημάδεψε ανεξίτηλα τη συλλογική μνήμη. Η μάνα σκυμμένη πάνω από τον νεκρό εργάτη γιο της. Μια εικόνα που ταξίδεψε σε όλη τη χώρα και έγινε σύμβολο του πόνου, αλλά και της αξιοπρέπειας του λαού μας. Μια εικόνα που γέννησε τον «Επιτάφιο» του Γιάννη Ρίτσου και αποτύπωσε με τον πιο σκληρό τρόπο το πραγματικό πρόσωπο της βίας του αστικού κράτους απέναντι στους εργατικούς αγώνες.

Για την υλοποίηση του ντοκιμαντέρ εργάστηκαν πολλοί άνθρωποι, μέλη και φίλοι του ΚΚΕ και της ΚΝΕ. Από την ιστορική έρευνα και τη συλλογή του υλικού μέχρι τη σκηνοθεσία, το μοντάζ, τις συνεντεύξεις και την καλλιτεχνική και μουσική επιμέλεια. Κοινό στοιχείο όλων ήταν η βαθιά αίσθηση ευθύνης απέναντι στην ιστορική αλήθεια και στην ανάγκη να αποδοθεί με ουσιαστικό τρόπο το μέγεθος εκείνου του αγώνα. Οχι σαν μια επετειακή αναφορά, αλλά σαν μια ζωντανή υπενθύμιση του τι μπορεί να πετύχει ένας λαός όταν αποφασίσει να σταθεί όρθιος.

Το «'36. Ρήγμα στον χρόνο» δεν επιχειρεί μόνο να αφηγηθεί τι συνέβη τον Μάη του 1936. Και ίσως αυτό είναι το πιο δυνατό στοιχείο του ντοκιμαντέρ. Αντίθετα, αναδεικνύει πως τα ερωτήματα εκείνης της εποχής παραμένουν ανοιχτά. Τι σημαίνει να οργανώνεσαι συλλογικά. Τι σημαίνει να συγκρούεσαι με την αδικία. Τι σημαίνει να επιμένεις για το δίκιο της τάξης σου. Τι σημαίνει να βάζεις το «εμείς» πάνω από τον φόβο και την υποταγή. Και τελικά, τι σημαίνει ότι πρέπει να φτάσει ο αγώνας μας μέχρι το τέλος.

Γιατί τελικά οι μεγάλες στιγμές της Ιστορίας δεν γράφονται από ανθρώπους που περίμεναν τις εξελίξεις. Γράφονται από εκείνους που αποφάσισαν να γίνουν μέρος τους. Από εκείνους που μέσα στις πιο δύσκολες συνθήκες βγήκαν μπροστά και απέδειξαν ότι ένας οργανωμένος λαός μπορεί να γίνει πραγματικός πρωταγωνιστής της Ιστορίας. 90 χρόνια μετά τον Μάη του '36 πιάνουμε το κόκκινο νήμα...

Η πρώτη προβολή του ντοκιμαντέρ θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 22 Μάη, στις 19.00, στον κινηματογράφο «Artbox Theater» (Φαργκάνη), στη Θεσσαλονίκη, ενώ θα ακολουθήσουν πολλές ακόμη σε γειτονιές της Θεσσαλονίκης και πόλεις της Κεντρικής Μακεδονίας.

Καλή θέαση!

Είχε προηγηθεί η υπ' αρ. 4016/17.12.2001 Απόφαση υπουργού Πολιτισμού (ΦΕΚ Β' 1680) με την οποία το «θανατονήσι» Γυάρος χαρακτηρίστηκε «ιστορικός τόπος που χρειάζεται ειδική κρατική προστασία (...) διότι αποτελεί σημαντικό χώρο ιστορικής μνήμης που έχει αναπόσπαστα συνδεθεί με την ιστορία της νεώτερης Ελλάδας. Αποτελεί ζωντανή μαρτυρία των αγώνων του ελληνικού λαού για ελευθερία και δημοκρατία, σύμβολο καταδίκης των βασανιστηρίων και του περιορισμού των δημοκρατικών ελευθεριών».

Στην ίδια απόφαση χαρακτηρίστηκαν «ιστορικά διατηρητέα μνημεία το κτίριο των φυλακών καθώς και όλα τα κτίρια, εγκαταστάσεις και κατασκευές, διότι αποτελούν στο σύνολό τους χώρο μνήμης, σύμβολα ελευθερίας και τεκμήρια μιας εποχής που σημάδεψε την ιστορία της νεώτερης Ελλάδας».

Απουσίαζε επίσης κάθε συγκεκριμένο μέτρο για την οφειλόμενη, δήθεν, «ειδική κρατική προστασία» του. Με αποτέλεσμα στη συνέχεια, διά χειρός υπουργού Πολιτισμού και Τουρισμού, να συρρικνωθεί δραστικά ο «ιστορικός τόπος της νήσου Γυάρου» με την υπ' αρ. 58658/15.6.11 Απόφαση (ΦΕΚ ΑΑΠ 182) και με την οριοθέτηση ως τέτοιου της περιοχής των 5 όρμων, όπου οι φυλακές και τα συναφή κτίρια. Και όλα αυτά με τον ανυπόστατο ισχυρισμό ότι έτσι «προστατεύεται αποτελεσματικά ο σημαντικός (σ.σ. πλην κατακρεουργημένος) χώρος ιστορικής μνήμης με τα υπάρχοντα σε αυτόν μνημεία».

Τώρα με το υπόψη ΠΔ η κυβέρνηση της ΝΔ επιχειρεί να ολοκληρώσει τον ιστορικό θάνατο της Γυάρου, μετατρέποντάς τη από «σημαντικό χώρο ιστορικής μνήμης που έχει αναπόσπαστα συνδεθεί με την ιστορία της νεώτερης Ελλάδας» σε τουριστικό αξιοθέατο, πολλά υποσχόμενο για νέες επικερδείς επενδύσεις του κεφαλαίου. Αλλωστε η περιοχή που καλύπτει το ΠΔ δεν περιλαμβάνει μόνο τη νήσο Γυάρο, αλλά και μια ευρύτερη θαλάσσια ζώνη. Η ενιαία αυτή περιοχή έχει ενταχθεί στο δίκτυο Natura 2000, χαρακτηρισμένη με την ΚΥΑ 50743/2017 ως «Τόπος Ενωσιακής Σημασίας» και ως «Ζώνη Ειδικής Προστασίας».

Πρόκειται για Ειδική Ζώνη Διατήρησης (ΕΖΔ) με κωδικό «GR4220033», στοιχείο όμως που όχι μόνο δεν αποτρέπει την εμπορευματοποίησή της αλλά την ενισχύει στο πλαίσιο του φυσιολατρικού, εν ολίγοις και πολιτιστικού τουρισμού. Και, σε κάθε περίπτωση, χωρίς να αποκλείει τη χωροθέτηση και άλλων εγκαταστάσεων, ενεργειακών (ΑΠΕ) και μη.

«1. Σε όλες τις Ζώνες της Προστατευόμενης Περιοχής νήσου Γυάρου επιτρέπονται, εκτός από την εκτέλεση έργων και την άσκηση δραστηριοτήτων που περιλαμβάνονται στις ειδικές κατηγορίες χρήσεων κάθε ζώνης κατά το άρθρο 4, και τα εξής:

«α) Εργα η πραγματοποίηση των οποίων επιβάλλεται για επιτακτικούς λόγους σημαντικού δημοσίου συμφέροντος σύμφωνα με την παρ. 4 του άρθρου 10 του ν. 4014/2011».

Σημειώνεται ότι στην υπόψη παρ. 4 ορίζεται ρητά ότι περιλαμβάνονται και έργα για λόγους «κοινωνικής ή οικονομικής φύσεως». Δηλαδή τα πάντα υπό τη σκέπη των ενωσιακών κατευθύνσεων και οδηγιών, στις οποίες ως πρώτιστο «δημόσιο συμφέρον» ανάγονται τα κέρδη του κεφαλαίου. Στα έργα αυτά περιλαμβάνονται και τα ήδη αδειοδοτημένα χερσαία συγκροτήματα των ανεμογεννητριών, καθώς και τα υπεράκτια αιολικά πάρκα (ΥΑΠ). Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) του «Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων» (Νοέμβρης 2023) προβλέπει 3 ΥΑΠ να ζώνουν τη Γυάρο, τα 2 από τα οποία σε απόσταση μόλις 1.852 μ. από την ακτογραμμή του νησιού.

Για τη Γυάρο, ένα ακόμη μετερίζι αγώνα 15.000 κομμουνιστών και συναγωνιστών τους στα «πέτρινα χρόνια», με «φόρο ζωής» μια εκατοντάδα ηρώων της εργατικής τάξης, του λαού.

Για τη Γυάρο, με προσκλητήριο φάρο το επιβλητικό μνημείο «Ρωγμή», που έστησε το ΚΚΕ, τιμώντας και έμπρακτα τους αγώνες των αλύγιστων παιδιών του, παιδιών της εργατικής τάξης, του λαού, συμβολική ρωγμή στο σάπιο καπιταλιστικό σύστημα της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο, η απόσυρση του ΠΔ είναι το ελάχιστο που πρέπει άμεσα να γίνει.

Οι δυνάμεις του ΚΚΕ είναι μπροστά στον αγώνα για:

• Να ξανακηρυχθεί συνολικά η Γυάρος, χωρίς αστερίσκους, ιστορικός τόπος επισκέψιμος στους μνημειακούς και άλλους χώρους του, συναφείς με την ανεξίτηλη ιστορική του κληρονομιά.
• Να αποτελέσει η Γυάρος - μαζί και οι νησίδες της και οι θαλάσσιες ζώνες της - μια ενιαία ζώνη προστασίας και οι επιτρεπόμενες παρεμβάσεις να αφορούν αποκλειστικά και μόνο την ανάδειξη του ιστορικού και τη διατήρηση του περιβαλλοντικού της χαρακτήρα.
• Να δοθεί άμεσα γενναία κρατική χρηματοδότηση για να προχωρήσουν η αποκατάσταση των ιστορικών κτιρίων και η δημιουργία ήπιων υποδομών, για να καταστεί το νησί επισκέψιμο στο πλαίσιο του ιστορικού του χαρακτήρα.
• Να αναβαθμιστούν οι μικρής κλίμακας λιμενικές υποδομές μόνο για την πρόσβαση ημερήσιων επισκεπτών στις ιστορικές περιοχές (φυλακές κ.λπ.) στο νησί και εργαζόμενων με αντικείμενο όπως καταγράφεται στην ενότητα αυτή, αποκλειόμενης κάθε άλλης δυνατότητας λιμενικής χρήσης.
• Να αποκλειστεί κάθε διαδικασία για την τοποθέτηση ανεμογεννητριών στη χερσαία περιοχή της Γυάρου και των νησίδων της, αρχίζοντας από αυτές για τις οποίες έχουν εκδοθεί άδειες παραγωγού, με την άμεση ανάκλησή τους, και να παύσει κάθε περαιτέρω αδειοδοτική διαδικασία. Να απομακρυνθούν όσοι ανεμολογικοί ιστοί έχουν τυχόν τοποθετηθεί για τη συλλογή μετεωρολογικών δεδομένων με προοπτική την εγκατάσταση ανεμογεννητριών στο νησί.
• Να απαγορευτεί η ανάπτυξη υπεράκτιων αιολικών πάρκων σε όλες τις επάλληλες προστατευόμενες θαλάσσιες ζώνες που περικλείουν τη Γυάρο, καθώς και η κατασκευή, στη χερσαία περιοχή του νησιού και των νησίδων του, τυχόν συνοδών έργων. Το ίδιο και για κάθε άλλη εγκατάσταση, απορρίπτοντας την προσχηματική επίκληση «λόγων δημόσιου συμφέροντος».
• Να υλοποιηθούν ήπια δίκτυα υποδομής, που θα αφορούν αποκλειστικά την εξυπηρέτηση σκοπών ανάδειξης και συντήρησης του ιστορικού χαρακτήρα του νησιού και διατήρησης της υψηλής οικολογικής του αξίας, με παρεμβάσεις απόλυτα απαραίτητες και μικρής κλίμακας.
• Η Ειδική Χρήση (1) Κατοικίας να περιοριστεί σε κατάλληλη, μικρή, ενιαία έκταση και αποκλειστικά προς εξυπηρέτηση της στέγασης προσωπικού φύλαξης και συντήρησης των Μνημείων, καθώς και διατήρησης, σύμφωνα με τα παραπάνω, της οικολογικής αξίας της όλης προστατευόμενης περιοχής.