Η σημερινή μας ματιά στο Ιστορικό Αρχείο του ΚΚΕ και ειδικότερα στο κομμάτι για την εποποιία του ΔΣΕ παρακινήθηκε από το άρθρο στον προηγούμενο «Ριζοσπάστη του Σαββατοκύριακου», με τίτλο «Οι αξιωματικοί του αστικού στρατού στον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδος».

Οπως αναφέρει η Διακήρυξη της ΚΕ του ΚΚΕ για τα 80 χρόνια από την έναρξη της ηρωικής εποποιίας του ΔΣΕ, «μέσα από τις Σχολές Αξιωματικών του, ανέδειξε χιλιάδες πρωτοπόρους λαϊκούς αγωνιστές σε στρατιωτικούς ηγέτες σε όλες τις βαθμίδες του», ενώ παράλληλα «δίπλα στους λαογέννητους στρατιωτικούς ηγέτες που συνέβαλαν στην ανάπτυξη και στη μαχητική του ικανότητα, υπηρέτησαν στον ΔΣΕ και αξιωματικοί που προέρχονταν από τον αστικό στρατό, αλλά τάχθηκαν αποφασιστικά στο πλευρό των εργατικών - λαϊκών δυνάμεων».

Στο Ιστορικό Αρχείο του ΚΚΕ βρίσκουμε πλούσιο υλικό που αφορά ευρύτερα και τις δυο παραπάνω κατηγορίες, ξέχωρα τα συγκεκριμένα ντοκουμέντα που αναφέρονται σε ηρωικές μορφές αξιωματικών του ΔΣΕ.

Υπάρχουν για παράδειγμα μια σειρά εκκλήσεις αξιωματικών του αστικού στρατού που πέρασαν στον Δημοκρατικό προς τους συναδέλφους τους. Σε αυτές επισημαίνουν την ανωτερότητα του ΔΣΕ, βασισμένη στον αγώνα για το δίκιο του λαού με συνεπακόλουθα την αυταπάρνηση και συνειδητή πειθαρχία.

Διαβάζουμε μεταξύ άλλων σε έκκληση 54 μόνιμων αξιωματικών στις 14/2/1948 «Προς τους Ελληνες αξιωματικούς της ψευτοκυβέρνησης της Αθήνας»: «Εμείς οι συνάδελφοί σας, που προερχόμαστε από το σώμα μόνιμων αξιωματικών, που πολεμήσαμε μαζί σας όταν η πατρίδα κινδύνευε, σας καλούμε να έλθετε στον Δημοκρατικό Στρατό, στον στρατό της αναγεννώμενης Δημοκρατικής Ελλάδας, ελάτε μαζί να οργανώσουμε και να διοικήσουμε τον Δημοκρατικό Στρατό, που αγωνίζεται για τα πραγματικά ιδανικά της Πατρίδας, τον στρατό που βαδίζει σταθερά προς τη Νίκη και είναι ο στρατός του μέλλοντος.

Στον Δημοκρατικό Στρατό θα βρείτε τη θέση σας, την εθνική περηφάνια και αξιοπρέπεια. Θα βρείτε τον ιδανικό στρατιώτη, θα νιώσετε τι είναι η συνειδητή πειθαρχία και θα σας περιβάλλει η αγάπη και εμπιστοσύνη του στρατού και του λαού (...)».

Αντίστοιχα, σε ανοιχτό γράμμα δυο αξιωματικών που προσχώρησαν στις γραμμές προς τους συναδέλφους φαντάρους και αξιωματικούς και το οποίο διαβάστηκε τον Αύγουστο του 1948 στον Ραδιοσταθμό «Ελεύθερη Ελλάδα», αναφέρεται μεταξύ άλλων:

«Συνάδελφοι, μια είναι η αλήθεια: Οτι ο ΔΣ είναι στρατός οργανωμένος, με ανώτερη συνειδητή πειθαρχία και ιδανικά, ανώτερο ηθικό. Και θα νικήσει γιατί παλεύει για το ψωμί και το δίκαιο του λαού μας. Αυτή είναι η αλήθεια που την είδαμε όταν ήρθαμε εδώ.

Τίμιοι φαντάροι και αξιωματικοί. Ακούστε τη φωνή της αλήθειας. Μη δέχεστε να στέλνεστε άβουλα στο μακελειό και στην καταστροφή για να γλεντούν και να οργιάζουν οι έμποροι του θανάτου, ξένοι και ντόπιοι εκμεταλλευτές. Ακολουθήστε το παράδειγμά μας, φύγετε από τον στρατό της εθνικής προδοσίας.

Οσο γρήγορα πάρετε αυτή την απόφαση τόσο λιγότερο αδελφικό ελληνικό αίμα θα χυθεί, τόσο γρηγορότερα θα ξεσκλαβωθεί ο λαός».

Στη λειτουργία και τη δράση του ΔΣΕ ήταν ιδιαίτερος και σημαντικός ο ρόλος των Σχολών Αξιωματικών του Γενικού Αρχηγείου (ΣΑΓΑ) στην ανάδειξη των στρατιωτικών στελεχών του ΔΣΕ, που έπρεπε σε ελάχιστο χρόνο να εκπαιδευτούν. Οι ΣΑΓΑ πήραν μέρος σε μια σειρά σημαντικές μάχες, αποτελώντας ισχυρή δύναμη κρούσης και διαδραματίζοντας αποφασιστικό ρόλο σε κρίσιμα μέτωπα. Οπως αναφέρεται στο Δοκίμιο Ιστορίας του Κόμματος, δίχως να έχουν συγκεντρωθεί όλα τα στοιχεία, ο συνολικός αριθμός των τιμημένων νεκρών από τις Σχολές Αξιωματικών του Γενικού Αρχηγείου ανέρχεται σε 384.

Από το κομβικό έργο των ΣΑΓΑ υπάρχει πληθώρα υλικών στο Αρχείο του ΚΚΕ, όπως βοηθητικά εγχειρίδια, προγράμματα εκπαίδευσης, σημειώσεις από τα μαθήματα, έντυπα κ.ά.