Σεργκέι τι έχει μεγαλύτερη αξία για σένα στη ζωή;

Σκέφτεται για λίγο και απαντά: «Η αγάπη».

Αυτό το αίσθημα το 'νιωσα οχτώ μέρες στη Μόσχα. Πήγα απεσταλμένη για το 27ο Συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος το 1986. Ο Σεργκέι, παραγωγός της σοβιετικής τηλεόρασης, με συνόδευε πάντα για τις τηλεοπτικές καλύψεις και ξεναγήσεις.

Ενα ταξίδι σ' έναν νέο κόσμο. Οχτώ μέρες χωρίς άγχος, κοντά σε ανθρώπους ήρεμους, απροσποίητους κι εγκάρδιους. Φτάσαμε με την ΑΕΡΟΦΛΟΤ στο αεροδρόμιο Σερεμέτγιεβο 1 της Μόσχας στις 7 το απόγευμα, αφού κάναμε μια ώρα στάση στο Βουκουρέστι. Η αίθουσα του αεροδρομίου γεμάτη κόσμο από διάφορες χώρες. Πριν προλάβω να δώσω το διαβατήριό μου στον έλεγχο, ακούω το όνομά μου από μια νεαρή, πανέμορφη Ρωσίδα, την Λουντμίλα, η οποία με πλησιάζει και με άψογα Γαλλικά εξηγεί ότι η σοβιετική τηλεόραση αναλαμβάνει την παραμονή μου.

Προχωρούμε προς την έξοδο, ενώ μέσα από τα γυάλινα παράθυρα του αεροδρομίου βλέπω ανθρώπους να σκουπίζουν τα δάκρυά τους, να κουνάνε μαντήλια και να φωνάζουν διάφορα ονόματα. Η Λουντμίλα μου λέει: «Η συγκίνηση της αντάμωσης. Υπάρχουν άτομα που βλέπουν τους συγγενείς, τ' αδέλφια τους μετά από 20 έως 30 χρόνια».

Με συνοδεύει μέχρι το μεγάλο, μαύρο αυτοκίνητο που περιμένει στην κεντρική έξοδο και εύχεται καλή παραμονή. Ο δρόμος που διασχίσαμε για να φτάσουμε στο ξενοδοχείο είχε πλάτος πάνω από 100 μέτρα. Δεξιά κι αριστερά στολισμένος με κόκκινες σημαίες και φώτα που αναβοσβήνουν και δίνουν σχήματα αστεριών, φεγγαριών, ήλιων, πυρσών. Ολη η Μόσχα είναι φωταγωγημένη. Το αυτοκίνητο σταματά μπροστά από το ξενοδοχείο «NATIONAL», από τα πιο παλιά και πιο ρομαντικά. Το εσωτερικό θυμίζει τη «Μεγάλη Βρετανία».

Από το παράθυρό μου βλέπω τα φωτεινά, ρουμπινένια κάστρα του Κρεμλίνου, την Κόκκινη Πλατεία χιονισμένη, το μαυσωλείο του Λένιν, αριστερά το θέατρο Μπολσόι και γοητευμένη από αυτό το σκηνικό θυμήθηκα εικόνες από παραμύθια με πύργους και καμπαναριά, άμαξες και παλάτια. Είχα μια λαχτάρα να δω αν ήταν δυνατόν μέσα σε κείνο το βράδυ να δω όλη την πόλη. Να περπατήσω στη λεωφόρο του Λένιν, της Ειρήνης, στις γέφυρες της Μόσκβα, να δω τα περίφημα μνημεία, να γνωρίσω τους ανθρώπους που οικοδομούν μια αλλιώτικη ζωή με βάση την αγάπη για τον άνθρωπο.

Ακούγοντας μουσική Τσαϊκόφσκι αποκοιμήθηκα...

Αργά το βράδυ δυο φίλοι, η Βέρα κι ο Μάνθος, με συνόδευσαν στο σπίτι της Αγνής. Είναι η κόρη της ηρωίδας Ηλέκτρας Αποστόλου, που τη σκότωσαν στην Κατοχή. Ηθελα να γνωρίσω απλούς ανθρώπους που ζουν χρόνια στη Μόσχα και που μόνο από κάποια βιβλία της Εθνικής Αντίστασης μου είναι γνωστοί. Αγωνιούσα να τους σφίξω το χέρι, να τους ακούσω να μιλούν για τη ζωή τους.

Πρώτη επίσκεψη στην Αγνή που ήρθε 11 χρονών στη Σοβιετική Ενωση. Την πόρτα άνοιξε ο άντρας της, ένας συμπαθέστατος Ιταλός καθηγητής στο ινστιτούτο ξένων γλωσσών. Η ίδια στην κουζίνα έφτιαχνε μια τούρτα για τα γενέθλια της κόρης της.

«Η Ηλέκτρα μου - λέει - κλείνει αύριο τα δώδεκα». Η κόρη της έχει το όνομα της μαμάς της.

Αγνή είσαι η κόρη μιας ηρωίδας, ποιες είναι οι αναμνήσεις από τη μητέρα σου;

«Είχε ανθρωπιά, μαχητικότητα, ευαισθησία. Ηταν καθοδηγήτρια της μαζικής διαφώτισης της Επιτροπής Πόλης της Κομματικής Οργάνωσης Αθήνας και του ΚΚΕ. Στις 26 Ιούλη τη συνέλαβαν. Αργά τη νύχτα της ίδιας μέρας την οδήγησαν για ανάκριση στο γραφείο του Λάμπρου».

Ο γιος της Αγνής ψάχνει προσεκτικά στη βιβλιοθήκη για να βρει ένα βιβλίο του Βασίλη Μπαρτζιώτα αφιερωμένο στην Ηλέκτρα Αποστόλου.

Η Αγνή συγκινημένη, διαβάζει:

«Μέσα στο γραφείο όσο ανακρίνουν την Ηλέκτρα είναι τρεις αστυνομικοί της Γκεστάπο, ο γραφιάς του Λάμπρου και μια ομάδα από δήμιους με βούρδουλες και συρματόσχοινα. Ο Λάμπρου αρχίζει την ανάκριση.

- Πώς σε λένε; Ρωτάει άγρια την Ηλέκτρα.

- Ελληνίδα, απαντάει αγέρωχα, τινάζοντας ψηλά το περήφανο κεφάλι της. Κοιτάζονται και οι δύο. Τα μάτια της Ηλέκτρας βγάζουν αστραπές. Ο Λάμπρου δεν μπορεί να συγκρατήσει τη λύσσα του. Κάνει ένα νεύμα στους δήμιούς του κι αρχίζουν. Τα πρώτα χτυπήματα του βούρδουλα αυλακώνουν το πρόσωπο της Ηλέκτρας. Το αίμα τρέχει από τη μύτη της.

- Πού κατοικείς; Ξαναρωτά ο Λάμπρου.

- Στην Ελλάδα, απαντά τολμηρά η Ηλέκτρα.

Τώρα οι δήμιοι δεν συγκρατιούνται. Χτυπούν την Ηλέκτρα με βούρδουλες, τα συρματόσχοινα και τις σιδερένιες γροθιές τους. Το αίμα τρέχει ποτάμι από το πρόσωπό της. Μα εκείνο το περήφανο κεφάλι δεν κατεβαίνει. Τα μάτια της πετάνε φωτιές.

- Ποιοι είναι οι συνεργάτες σου;

- Οι Ελληνες! Απαντά.

- Τι έκανες;

- Υπηρετούσα τον λαό, απαντάει ψύχραιμα η Ηλέκτρα...

Η Αγνή διακόπτει το διάβασμα και κλαίει σιγανά: «Ηταν τότε 32 χρονών. Εγώ όταν τη σκότωσαν ήμουν 9».

Πότε ήρθες στη Σοβιετική Ενωση;

«Οταν ήμουν 11. Είχα πάει 3 χρόνια κοντά σ' έναν θείο μου στο Βουκουρέστι. Μεγάλωσα σε οικοτροφείο. Ηταν ειδικό για τα παιδιά των κομμουνιστών - επαναστατών με πρωτοβουλία της διεθνούς οργάνωσης συμπαράστασης.

Οι αναμνήσεις μου από το οικοτροφείο είναι πολύ καλές. Οι καλύτεροι φίλοι μου είναι αυτοί που γνώρισα εκεί. Μετά μπήκα στο Πανεπιστήμιο. Παντρεύτηκα. Τώρα εργάζομαι σε χημικό ινστιτούτο. Μεγάλωσα σ' αυτή τη χώρα και συνήθισα τον τρόπο ζωής».

Εχετε ισότιμες σχέσεις στο σπίτι, στην κοινωνία;

«Το πιο βασικό είναι ότι έχουμε ανθρώπινη αντιμετώπιση. Μας εξασφαλίζουν εκπαίδευση γενική. Παίρνουμε θεωρητικές και πρακτικές γνώσεις. Μας βοηθούν στην επαγγελματική εξέλιξη. Δουλεύουμε σε ιδανικές συνθήκες. Με οργάνωση, σύστημα, πειθαρχία. Στο Ινστιτούτο που εργάζομαι είμαστε 700 άτομα. Το 40% είναι γυναίκες».

Είσαι ευχαριστημένη από τη ζωή σου εδώ; Στην Ελλάδα θα γυρίσεις;

«Εδώ ο άνθρωπος τα έχει όλα λυμένα. Δεν έχει αγωνία για την επιβίωση. Βέβαια δεν ζούμε με πολυτέλεια. Δεν είναι αυτός ο σκοπός του κράτους. Ομως μας εξασφαλίζει μια ζωή ήρεμη. Είναι ήσυχος για τη δουλειά του. Δεν φοβάται μήπως τον απολύσουν. Κρίνουν τις ικανότητές του και ανάλογα τον τοποθετούν στον τομέα που μπορεί να αποδώσει.

Στην Ελλάδα έρχομαι σχεδόν κάθε καλοκαίρι. Την αγαπώ όπως και τα παιδιά μου, και χαίρομαι που ανακαλύπτω πάντα κάποιους συγγενείς που είχαν να με δουν από 9 χρονών. Δεν θα μπορούσα όμως να αφήσω τη Μόσχα γιατί εδώ μεγάλωσα, έζησα, συνήθισα αυτόν τον ρυθμό».

Από το σπίτι της Αγνής φύγαμε στις 12 τα μεσάνυχτα. Το μετρό σταματάει στη 1.

Μέσα στα βαγόνια βλέπω κόσμο αφοσιωμένο στη μελέτη. Ολοι κρατούν από ένα βιβλίο. Οι γυναίκες μπορεί να μην είναι ντυμένες μοντέρνα, μπορεί να φορούν κόκκινα φορέματα με κίτρινες μπότες και μαύρη τσάντα. Αλλά διαβάζουν όλες, είναι ενημερωμένες, παρακολουθούν θέατρο, όπερα, μπαλέτο, ανεβάζουν το πνευματικό τους επίπεδο. Δίπλα μου στο μετρό κάθεται ένας κύριος γύρω στα 50, διαβάζει μετά μανίας ένα βιβλίο. Το εξώφυλλο γράφει: «Σημειώσεις στα περιθώρια του χρόνου» Γιάννης Ρίτσος.

Ντράπηκα, τότε, δεν το είχα διαβάσει ακόμα. Ας με συγχωρέσει ο μεγάλος ποιητής της «Ρωμιοσύνης».