ΜΕΡΟΣ ΠΕΜΠΤΟ ΣΤ΄

Στον πηγαιμό, λοιπόν, για την Καισαριανή - με αφορμή τις ανακαλυφθείσες φωτογραφίες των 200 εκτελεσμένων κομμουνιστών - ανακαλύψαμε κατά τη διάρκεια αυτού του ταξιδιού μας στην Ιστορία, την ποιητική συλλογή του συγγραφέα και ειδικού παιδαγωγού Κώστα Καλαντζή, που φέρνει τον τίτλο της μαρτυρικής πόλης των προσφύγων.

Σ' αυτόν τον πλου μας, βρήκαμε πολλά στοιχεία για να συγκροτήσουμε την προσωπικότητα του Θεσσαλού διανοούμενου και θέλαμε να επιμείνουμε με μια σειρά αφιερωμάτων στη ζωή και στο έργο του, καθώς κρίναμε ότι η παρουσία του στην τέχνη και στην επιστήμη - ιδιαίτερα στη δεύτερη - τον κατατάσσουν ανάμεσα στους πρωτοπόρους της Παιδαγωγικής και Παιδοψυχολογίας στον τόπο μας.

Ετσι, έφτασε στα χέρια μας η πρώτη ποιητική συλλογή του Κώστα Καλαντζή, «Το τραγούδι του βουνού», για την οποία είχαμε γράψει, αλλά δεν την είχαμε ολόκληρη στα χέρια μας για να την ξεφυλλίσουμε. Μας την απέστειλε μαζί με άλλα ευρήματα από το αρχείο του δημιουργού ο Σωτήρης Π. Τσιώλης, πλέον συνταξιούχος παιδαγωγός και διδάκτορας του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης στο ΑΠΘ.

Τα άλλα τεκμήρια περιλαμβάνουν τα ποιήματα «Ο δράκος του πολέμου» και «Δειλινό στη Χαλκίδα» (δημοσιευμένα στο περιοδικό «Νέα Γενιά»), το ανέκδοτο «Εντυπώσεις απ' τη Σοβιετική Ενωση», καθώς και την ομιλία του «Η Ψυχοπνευματική προετοιμασία των λαών για τον Ατομικό Πόλεμο και η ευθύνη των Πνευματικών Ανθρώπων» - εκφωνήθηκε, στις 16 Απρίλη 1986, στην Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών, που οργάνωσε την εκδήλωση από κοινού με την Επιτροπή Ειρήνης Λογοτεχνών.

Ας ξεκινήσουμε με ορισμένες κρίσεις του ποιητή και κριτικού Τέλλου Αγρα για το «Τραγούδι του βουνού», το οποίο είναι στολισμένο με καλλιτεχνικό διάκοσμο του ίδιου του συγγραφέα, με το ψευδώνυμο Κώστας Θετταλός:

«Αντί του δημοτικού ανομοιοκατάληκτου δεκαπεντασύλλαβου (...), έχει ομοιοκαταληξία και στροφή. Αντί του τόνου, του πότε ειδυλλιακού και πότε ελεγειακού (...), έχει, σχεδόν παντού, τόνο θριαμβικό. (...) Η γλώσσα, γνήσια δημοτική (...). Θα ήθελε μόνο κανείς κάτι πιο χτυπητό, καμμιά φορά, για το τέλος, μια συγχορδία, μια κορώνα.

Χαίρομαι να διαβάζω τους στίχους του κ. Καλαντζή. Μοιάζουν κάπως σαν απαγγελία βγαλμένη από πλατύ στήθος και δυνατά πλεμόνια. Χαίρομαι να τον ακολουθώ νοερά στην περιπλάνησή του ανάμεσα από του βουνού τις ομορφιές, στα καλύβια και στα μονοπάτια, στα ελάτια και στις γούρνες όπου πλένουν οι γυναίκες, στις "ανάβρες" του νερού και στις βρύσες με τις πετροκάνουλες τις χτιστές».

Ας πάρουμε μια γεύση από τους πρώτους στίχους του ποιήματος, που ανοίγει τη συλλογή:

«Η Ρούμελη τραχειά, γλυκειά κι' η Θεσσαλία αγνάντια./ Αγέραστα φαρδιά βουνά της Γούρας, μυθικά/ Τιτάνων κάστρα έναν καιρό στον Ολυμπον ενάντια./ Του Λιάκου και της κλεφτουργιάς γιατάκια θρυλικά».

Για πρώτη φορά βγαίνει ακέραιο από το αρχείο του Κώστα Καλαντζή το ανέκδοτο ποίημα «Εντυπώσεις απ' τη Σοβιετική Ενωση», «Αφιερωμένο στον αγωνιστή συγγραφέα Λάμπρο Μάλαμα που έγραψε το καταπληκτικό βιβλίο "Η Μάννα του Βορρά", ένα βιβλίο γεμάτο αλήθεια και αγάπη για τη Σοβιετική Ενωση» και με την ένδειξη τόπου και χρόνου συγγραφής «Λένινγκραντ, Αύγουστος 1982»:

«Σύντροφε Λένιν γέρασα κι αξιώθηκα να 'ρθω/ το σκήνωμά σου το σεπτό κι εγώ να προσκυνήσω/ και τον ανθρώπινο καινούριο κόσμο σου να ιδώ./ Ευλαβικά δυο τάματα φύλαξα να σου φέρω,/ το πρώτο "ΖΗΤΩ" στ' όνομά σου που άκουσα μικρός/ και που σημάδεψε πυρή σφραγίδα την καρδιά μου,/ σαν το φωνάξαν απεργοί στο Βόλο λαβωμένοι./ Και τ' άλλο της Αντίστασης γαρύφαλλο κομμένο/ απ' της Καισαριανής τη ματοποτισμένη γλάστρα,/ παραγγελιά που μ' άφησε η γυναίκα μου στερνή.

Σύντροφε Λένιν δεν σε βρήκα ασάλευτη μια δόξα,/ μακάριο στο αιώνιο σου κλινάρι στο Κρεμλίνο,/ μήτε στ' αγάλματα ήρωα του μύθου αλλοτινό./ Σε βρήκα στη ζωή παντού, στις φάμπρικες, στους δρόμους,/ στο σίγουρο βαρύ τ' αφέντη του λαού το βήμα,/ π' αφήνει αχνάρια άσβηστα στης γης όπου πατά./ Σ' είδα στα μάτια που δεν καίει του αύριο η αγωνία/ κι ούτε βαραίνουν οι σκιές της νοσταλγίας του χτες,/ στης Νιότης π' αντιφέγγουνε τον αστέρα οδηγό/ και που περήφανα κοιτάν το τώρα και το μέλλον./ Καβάλα σ' είδα στ' άλογο της Ιστορίας να τρέχεις/ στα κατορθώματα του νου, της Τέχνης, του χεριού/ έπαθλο αγώνα του λαού, καρπός πίστης κι ιδρώτα.

Ευλογημένη χώρα των απλών του μόχτου ανθρώπων/ κοιμήθηκα χωρίς βραχνά με το καντήλι της Ειρήνης/ βγήκα στους δρόμους σου χωρίς του φόβου τη σκιά./ Πρόσωπα γύρω μου γνωστά θαρρείς χαμένα αδέρφια/ με πανανθρώπινη το χέρι σφίγγουν ζεστασιά.

Δεν μπόρεσα να πλανηθώ στ' απέραντά σου δάση/ περπάτησα στην άκρη εκεί που στέκουν οι σημύδες/ μαθήτριες μ' άσπρη ποδιά γραμμή να χαιρετάν./ Και στους γιγάντιους ποταμούς που ήρεμα κυλάν/ τα ονείρατά μου σμίξανε και έλαμναν με τους κύκνους./ Οι μακρινοί βαθιοί σου ορίζοντες κι οι άσωτοι ουρανοί/ κι άλλες καινούργιες γνώμες και χωρίς σταθμούς ταξίδια/ πρόσκληση στην αποκοτιά και στα φτερά της νιότης./ Εγώ μόνο στο Λένινγκραντ κόντευα να ξεμείνω/ ένα απαλό κι ατέλειωτο του Αυγούστου δειλινό/ καθώς με πήρε ύπνος γλυκός στ' αγνάντεμα του Νέβα».