ΜΕΡΟΣ ΠΕΜΠΤΟ Α΄

Ο Αύγουστος του 1944 βρίσκεται στις αρχές του, και ένας 33χρονος ΕΠΟΝίτης αγωνιστής απεκδύεται τα ρούχα του δασκάλου. Ονομάζεται Κώστας Γ. Καλαντζής, γιος αγρότη, ο οποίος είχε βάλει σκοπό στη ζωή του να βοηθήσει τα παιδιά με ειδικές ανάγκες.

Αυτή η σπουδαία μορφή παιδαγωγού θα χρειαζόταν πολλές σελίδες για να δώσουμε μια πλήρη εικόνα του έργου του. Ωστόσο θα προσπαθήσουμε περαιτέρω να φιλοτεχνήσουμε την προσωπογραφία του, το ερχόμενο Σαββατοκύριακο, για να καταλάβουμε το μέγεθος αυτού του ανιδιοτελούς επιστήμονα.

Ομως αυτό το διήμερο θα επιμείνουμε στις λογοτεχνικές καταθέσεις του, οι οποίες, αν και λίγες και ελάχιστα συστηματικές, δίνουν ωστόσο την προσωπογραφία ενός αγωνιστή ο οποίος μιλάει για τη γενιά του και για τις ηρωικές σελίδες της.

Ας πάρουμε μια πρώτη ιδέα, από τη δεύτερη ποιητική συλλογή του, «Καισαριανή», που κυκλοφορεί μέσα στις θερμές μέρες του τελευταίου μήνα του καλοκαιριού του 1944, με ζεστό ακόμη το αίμα των 200 κομμουνιστών.

Κρατάμε στα χέρια μας την επανέκδοσή της, μετά από 39 χρόνια, από τη «Σύγχρονη Εποχή», τον Γενάρη του 1983, με το εξώφυλλο του ζωγράφου Γιώργου Σικελιώτη (1917 - 1984). Μέσα σε παρένθεση το ψευδώνυμό του σε γενική, Θεσσαλού, αφού στην ίδια πτώση είναι το ονοματεπώνυμο: Κώστα Καλαντζή (ακόμα τηρούνταν ο ορθός κανόνας της γενικής στα εξώφυλλα των βιβλίων, πριν την έλευση της ονομαστικής).

Το βιβλίο επανεκδίδεται μόλις 5 χρόνια πριν τον θάνατό του, στις 18 Φλεβάρη 1988, σε ηλικία 77 ετών. Είχε γεννηθεί την 1η Μάρτη 1911 στον Αλμυρό Μαγνησίας. Οι αγρότες γονείς του είχαν καταγωγή από το Ανατολικό Ζαγόρι, το χωριό Μακρίνο.

Ανατρέχουμε στο «Σημείωμα του συγγραφέα», που προτάσσεται στη νέα έκδοση. Το αναδημοσιεύουμε ολόκληρο, γιατί αντιπροσωπεύει την ατμόσφαιρα της παλαιάς στρατιάς γενναίων, η οποία δεν κατέβασε ποτέ τη σημαία της ταξικής πάλης και της επανάστασης:

«Η Συλλογή αυτή, εκτός απ' τα ποιήματα "Ηπειρώτικα βουνά" και "Καινούργιος θρύλος" του 1940, περιέχει ένα μικρό μέρος, όσα μπόρεσα να περισώσω, από εκείνα που έγραψα κατά τη διάρκεια του μεγάλου εθνικοαπελευθερωτικού μας αγώνα, 1941-44.

Με τίτλο "Καισαριανή" και με την αντάρτισσα στο εξώφυλλο τυπώθηκε ανώνυμα στις αρχές Αυγούστου του '44 και κυκλοφόρησε στις λεύτερες - πολιορκημένες ανατολικές γειτονιές της Αθήνας, Καισαριανή, Ανάληψη, Βύρωνα κ.λπ. Μετά έναν μήνα και μετά τα μέσα Σεπτέμβρη '44 τυπώθηκε επώνυμα. Είχαμε ξεθαρρέψει πια, βγήκαμε απ' την παρανομία, νιώθαμε εκεί πάνω τόσο λεύτερα...

Τα ποιήματα αυτά, όπως κι όσα γράψανε στη φωτιά του αγώνα οι ποιητές της Αντίστασης, έκφραζαν το "πολεμάμε και τραγουδάμε", κάλυψαν τις επίκαιρες ανάγκες του αγωνιστικού ψυχισμού και της διαφώτισης. Τα ποιήματα αυτά γράφτηκαν για τη μάχη και τη διαδήλωση, απαγγέλθηκαν με το χωνί, γέμισαν σαν αφίσες τους τοίχους, δημοσιεύτηκαν στον παράνομο Τύπο.

Το σκίτσο του εξωφύλλου είναι του Καισαριανιώτη ζωγράφου Γιώργου Σικελιώτη. Ο λαός της ηρωικής γειτονιάς το ονόμασε "Αντάρτισσα Καισαριανή" και το έκανε φλάμπουρο του αγώνα της. Με την "Αντάρτισσα" λάβαρο που το κέντησαν κοπέλες ΕΠΟΝίτισσες της Καισαριανής και με την ελληνική σημαία πλάι κατεβήκαμε τη μέρα της απελευθέρωσης στο Σύνταγμα».

Αλλά πώς και πότε είχε δημιουργηθεί ο σπινθήρας ο οποίος προκάλεσε το μικρό σε όγκο έργο, αλλά μεγάλο ως αίτημα ανθρωπιάς, για να ανθρωπέψει ο άνθρωπος; Τα πρώτα χρόνια της διδασκαλικής θητείας του συμμετέχει στους αγώνες των συναδέλφων του στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Συγκεκριμένα, το 1934 συμμετέχει ως εκπρόσωπος Μαγνησίας στη Γενική Συνέλευση της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδας, οπότε γνωρίζει και τον Δημήτρη Γληνό.

Δύο χρόνια μετά, και ενώ έχει συμμετάσχει στην προοδευτική ομάδα της γενέτειράς του, στην οποία συμμετέχουν τα μέλη της ΚΕ του ΚΚΕ Στάθης Καραγιώργης και Γιώργης Τρικαλινός, κατεβαίνει στην Αθήνα για να φοιτήσει στη Μετεκπαίδευση των Δασκάλων στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας.

Ετσι, το 1936 συχνάζει στο Γραφείο Πνευματικών Υπηρεσιών του Κύπριου συγγραφέα Μελή Νικολαΐδη (1892 - 1979) και εκδότη του περιοδικού «Πνευματική Ζωή», όπου συμμετέχει και γνωρίζει τους προοδευτικούς γραφιάδες και διανοούμενους Γεράσιμο Σπαταλά (1877 - 1971), Αργη Κόρακα (1889 - 1940), Λεωνίδα Παυλίδη (1890 - 1957) και Φώτη Πασχαλινό (1913 - 1943).

Η πρώτη ποιητική συλλογή του, «Το τραγούδι του βουνού» (1937), μια έκδοση του Γραφείου Πνευματικών Υπηρεσιών, προλογίζεται από τον ποιητή και κριτικό λογοτεχνίας Τέλλο Αγρα (ψευδώνυμο του Ευάγγελου Ιωάννου, 1899 - 1944). Εμπνευσμένη από τα βουνά της Γκούρας και αφιερωμένη στον Μ. Νικολαΐδη, διακατέχεται από το νεανικό αίσθημα να γίνει ένα με τη φύση.

Το δεύτερο δημιούργημά του ήταν η «Καισαριανή», καθώς η Κατοχή τον βρίσκει στην πόλη της προσφυγιάς, συμμετέχοντας στη διαφώτιση της ΕΠΟΝ ως μέλος της και από τους προμαχώνες του ΕΑΜ Δασκάλων και του ΕΑΜ συνοικίας.

Το ομώνυμο ποίημα:

«Ξέχειλο αν ήπιες το πικρό ποτήρι της σκλαβιάς / Κι ο Χάρος χτύπαε μοναχά το μαύρο φτωχικό σου, / Ελεος απ' τον τύραννο δε ζήτησες ραγιάς / Πόρνη δε βγήκε η κόρη σου, γενίτσαρος γιος σου.

*

Ντουφέκι φκιάνεις τον κασμά και τις παράγκες κάστρα, / άρματα τα καρότσια σου, την πείνα Σηκωμό / κι έγινες καπετάνισσα, παλικαριών βυζάστρα / που πολεμάν για τη ζωή, για τον ξεσκλαβωμό.

*

Σαν άκουγες τ' αδέρφια σου μέσα στο Σκοπευτήριο / που τραγουδώντας πέφτανε στα μαύρα πρωινά, / αντιλαλούσε ο αγέρας σου παιάνα εκδικητήριο / και φούντωνε του αγώνα σου την εθνική φωτιά.

*

Η γη σου αιματοβάφεται και τα κορμιά τη στρώνουν, / του μαρτυρίου σε ζώνουνε οι φλόγες κι οι καπνοί / μα τα χτυπήματα, οι βαθιές πληγές, σε γιγαντώνουν / κι ολόρθη πολεμάς αντάρτισσα Καισαριανή.

*

Το φλάμπουρό σου εκεί ψηλά στον Υμηττό ανεμίζει / που με το θρύλο σου έφτασε τα κλέφτικα βουνά. / Εκεί προδότης δεν πατά, χαφιές δεν ξεμυτίζει, / η Λευτεριά με την Αντρειά μονάχα σεργιανά.

*

Γεια σου χαρά σου λεύτερη κι ηρώισσα γειτονιά! / Δόξα στ' αδάμαστα παιδιά σου, δόξα στο λαό σου! Ω κάθε βράδυ ασώπαστα σαλπίζουν τα χουνιά / και της Αθήνας η καρδιά χτυπάει απ' τον αχό σου».

Αλλά δεν τελειώσαμε την αναφορά μας στον Κώστα Καλαντζή. Θα επανέλθουμε.