Ηδη ακούγονται οι γνώριμες φωνές, που βιάζονται να κλείσουν αυτήν την τραγωδία μέσα στα στενά όρια μιας «προσωπικής υπόθεσης», να μιλήσουν για «ατομική ευθύνη», για «οικογενειακά προβλήματα», για «λάθη στην ανατροφή», λες και τα παιδιά, οι νέοι άνθρωποι μεγαλώνουν σε κοινωνικό κενό, λες και η συνείδησή τους δεν διαμορφώνεται καθημερινά από τον κόσμο μέσα στον οποίο ζουν. Το ίδιο το γράμμα της μίας 17χρονης προς τους γονείς της γκρεμίζει αυτήν την προσπάθεια συγκάλυψης! Μιλά για τον φόβο των πανελληνίων, για την αγωνία μιας ζωής χωρίς προοπτική, για το άγχος ότι το μέλλον σημαίνει δουλειά χωρίς αξιοπρέπεια και χωρίς ελπίδα. Δηλαδή μιλά για όσα βιώνουν χιλιάδες νέοι άνθρωποι σήμερα. Αυτό δεν είναι «ατομικό πρόβλημα». Είναι βαθιά κοινωνικό.
Βολεύει όμως το σύστημα να φορτώνει τα πάντα στην οικογένεια και στο άτομο, γιατί έτσι κρύβει τις δικές του ευθύνες. Τι στήριξη έχουν σήμερα οι οικογένειες που παλεύουν να επιβιώσουν μέσα στην οικονομική πίεση, την ακρίβεια, την εντατικοποίηση και τις ατέλειωτες ώρες δουλειάς, την εξάντληση και την ανασφάλεια; Ποια πραγματική βοήθεια υπάρχει για την ψυχική στήριξη των νέων; Ποιο σχολείο μορφώνει ολόπλευρα, αναπτύσσοντας τις κλίσεις και τα ενδιαφέροντα των μαθητών και δεν λειτουργεί σαν μηχανή εξόντωσης; Ποια κοινωνία προστατεύει τα παιδιά της όταν καθημερινά τα βομβαρδίζει με την «κουλτούρα των φέρετρων», με πρότυπα ατομισμού, επίδειξης πλούτου και «επιτυχίας με κάθε τρόπο»; Ποια κοινωνία και ποιο κράτος προστατεύει τα παιδιά, όταν αυτό το κράτος «διδάσκει» με όλους τους τρόπους ότι δεκάδες χιλιάδες παιδιά στην Παλαιστίνη «αξίζει» να σκοτωθούν γιατί σκοτώνονται από τους «συμμάχους»;
Δεν μπορούν να μιλούν για «ατομική ευθύνη» εκείνοι που έχουν μετατρέψει τη ζωή σε αρένα ανταγωνισμού και αποξένωσης. Δεν μπορούν να κρύβονται πίσω από την οικογένεια όσοι αφήνουν γονείς και παιδιά αβοήθητους απέναντι στην καπιταλιστική «ζούγκλα». Το περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνει η νέα γενιά είναι το περιβάλλον ενός συστήματος που γεννά ανασφάλεια, φόβο και ασφυξία. Και μετά παριστάνει ότι δεν ξέρει από πού προέρχονται...
Τα παιδιά πλέον, από πολύ μικρή ηλικία, μαθαίνουν ότι η ζωή είναι ένας ατέλειωτος ανταγωνισμός. Να τρέχουν συνεχώς, να αποδεικνύουν την αξία τους με βαθμούς, επιδόσεις, χαρτιά και «προσόντα», να φοβούνται την αποτυχία πριν ακόμα προλάβουν να ονειρευτούν το μέλλον τους. Κυρίως, συνειδητοποιούν οτι θα ζήσουν μια ζωή με ακόμα χειρότερους όρους από αυτούς που ήδη ζουν οι γονείς και η οικογένειά τους.
Το σχολείο τους, αντί να μορφώνει και να εμπνέει, εξαντλεί. Είναι σχολείο ταξικό, που έχει ήδη «ξεσκαρτάρει» μεγάλη μάζα των μαθητών, τους έχει αφήσει εκτός της ουσιαστικής μόρφωσης. Μετατρέπει τη γνώση σε εμπόρευμα και τους μαθητές σε αριθμούς, σε «πετυχημένους» και «αποτυχημένους», σε «καλούς» και «κακούς», σε «προχωρημένους» και «αρχάριους». Και μετά; Ενα μέλλον γεμάτο αβεβαιότητα, αστάθεια, δουλειές εξόντωσης, μισθούς που δεν φτάνουν για να ζήσεις κι έναν κόσμο, μια κοινωνία που σου λέει καθημερινά ότι, αν λυγίσεις, φταις εσύ.
Η συζήτηση που έχει ανοίξει για τις πανελλαδικές εξετάσεις είναι υποκριτική, όταν ήδη η κυβέρνηση και τα υπόλοιπα κόμματα της βολικής αντιπολίτευσης έχουν στα σκαριά την καθιέρωση τριπλών πανελλαδικών εξετάσεων σε όλο το Λύκειο με τη θέσπιση του «Εθνικού Απολυτηρίου». Ουσιαστικά, προωθώντας ταυτόχρονα την αναθεώρηση του άρθρου 16 του Συντάγματος, οι λίγοι θα αγοράζουν σπουδές και μέλλον και οι πολλοί θα δίνουν σε όλο το Λύκειο πανελλαδικού τύπου εξετάσεις, θησαυρίζοντας τα φροντιστήρια και διογκώνοντας την πίεση και το άγχος.
Ομως, σ' αυτή τη συζήτηση αποκρύπτεται κάτι πιο ουσιώδες: Οτι οι πανελλαδικές εξετάσεις γίνονται αφόρητες, γιατί μέσα σ' αυτές συμπυκνώνεται όλη η αγωνία που γεννά αυτό το σύστημα για το μέλλον της νέας γενιάς. Η πίεση δεν προκύπτει μόνο από το διάβασμα ή τον φόβο ενός κακού βαθμού. Προκύπτει από το τι σημαίνει για χιλιάδες παιδιά η «αποτυχία» σε μια κοινωνία που από μικρή ηλικία τους μαθαίνει ότι η αξία τους εξαρτάται από το αν θα καταφέρουν να ξεχωρίσουν από τα άλλα παιδιά, να ανταγωνιστούν, να «πετύχουν».
Η υποτιθέμενη επιτυχία μεταφράζεται στη συνέχεια σε ένα ατέλειωτο κυνήγι πτυχίων, προσόντων και πιστοποιήσεων, για μια θέση στην αδυσώπητη αγορά εργασίας. Οι όροι ζωής δεν θα επιτρέψουν σε ένα σημαντικό κομμάτι φοιτητών να ολοκληρώνουν της σπουδές, ενώ ως αυριανοί «πτυχιούχοι» θα βρεθούν αντιμέτωποι με τα αδιέξοδα της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης και της δουλειάς χωρίς δικαιώματα.
Γιατί στον καπιταλισμό ακόμη και το δικαίωμα στη μόρφωση, στη δουλειά, στην αξιοπρεπή ζωή παρουσιάζεται ως ατομικό χαρακτηριστικό επιδεξιότητας και όχι ως κοινωνικό δικαίωμα.
Οι πανελλαδικές εξετάσεις γίνονται ο καθρέφτης μιας κοινωνίας που μαθαίνει στα παιδιά από πολύ μικρά τη σκληρή «αλήθεια» για την ίδια τη φύση του καπιταλισμού, ότι αν δεν «ανέβουν» θα πέσουν, αν δεν νικήσουν στον ανταγωνισμό θα μείνουν πίσω, ότι η ζωή είναι μια αδιάκοπη μάχη επιβίωσης απέναντι στους άλλους. Και αυτή η λογική δεν σταματά στο σχολείο, συνεχίζεται παντού: Στη δουλειά, στις κοινωνικές σχέσεις, ακόμα και στον τρόπο που προβάλλονται τα πρότυπα της «επιτυχίας».
Παράλληλα, μια ολόκληρη βιομηχανία προτύπων χτίζεται πάνω στη λατρεία του χρήματος, της επίδειξης και του ατομικού δρόμου. Μουσική και διαδικτυακές «περσόνες» αμφιβόλου επαγγέλματος, που επιδεικνύουν τον πλούτο, την εξουσία και τη βία σαν «επιτυχία». «Influencers» που πουλάνε την ίδια τους τη ζωή μετρώντας την ανθρώπινη αξία σε followers, likes και χορηγίες. Ενας κόσμος που ουρλιάζει καθημερινά στη νέα γενιά ότι «αξίζεις» μόνο αν βγάζεις λεφτά, αν μπορείς να πουλήσεις αποτελεσματικά τον εαυτό σου...
Αυτά είναι τα ιδανικά τους. Η σαπίλα του ατομισμού, του εύκολου πλουτισμού, της κοινωνίας όπου ο άνθρωπος γίνεται προϊόν και η ανθρώπινη σχέση μετατρέπεται σε συναλλαγή. Και την ίδια στιγμή, χιλιάδες νέοι άνθρωποι πνίγονται μέσα στην ανασφάλεια νιώθοντας ότι δεν θα φτάσουν ποτέ αυτά τα ψεύτικα πρότυπα «επιτυχίας».
Αυτός είναι ο κόσμος τους. Ο κόσμος του κέρδους. Ο κόσμος του καπιταλισμού, όπου οι ανάγκες και τα όνειρα των πολλών θυσιάζονται για να αυγαταίνουν τα κέρδη των λίγων. Ενας κόσμος που μετρά την ανθρώπινη ζωή με όρους κόστους και απόδοσης!
Γι' αυτό η οργή μας είναι δίκαιη. Γιατί δεν μπορούμε να συνηθίσουμε μια κοινωνία που κάνει νέα παιδιά να χάνουν την ελπίδα τους τόσο νωρίς. Δεν μπορούμε να αποδεχτούμε ότι η ζωή θα είναι πάντα συνώνυμη με το άγχος, την ανασφάλεια και τον φόβο. Δεν θα δεχτούμε να γεμίσουμε «χαμένες γενιές» ενός συστήματος που σαπίζει και μαζί του θέλει να σαπίσουν και τα όνειρά μας. Και ακριβώς γι' αυτό δεν θα τους χαρίσουμε τη ζωή μας. Δεν θα αφήσουμε να μας πείσουν ότι «τίποτα δεν αλλάζει».
Μέσα στη σκοτεινιά αυτού του κόσμου υπάρχει κάτι που δεν μπορούν να τσακίσουν: Η δύναμη, που γεννιέται όταν οι άνθρωποι στέκονται ο ένας δίπλα στον άλλον, όταν η μοναξιά σπάει από τη συλλογικότητα, όταν ο φόβος μετατρέπεται σε αγώνα για την ανατροπή!
Η νέα γενιά έχει ανάγκη να ζήσει, να δημιουργήσει, να ερωτευτεί, να έρθει σε επαφή με τον πλούτο της γνώσης της ανθρωπότητας, να χαμογελάσει πραγματικά. Κι αυτό δεν χωρά μέσα στα όρια ενός συστήματος που γεννά μόνο εκμετάλλευση, πολέμους και ασφυξία. Γι' αυτό και η διέξοδος βρίσκεται στον δρόμο της ανατροπής του, στον αγώνα για μια κοινωνία χωρίς εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, τον σοσιαλισμό - κομμουνισμό. Για μια κοινωνία που δημιουργεί τις προϋποθέσεις οι άνθρωποι να ζουν με αξιοπρέπεια, με κατοχυρωμένο δικαίωμα στη δουλειά, στη μόρφωση, στον πολιτισμό, στον αθλητισμό, στον ελεύθερο χρόνο, στη συλλογική ζωή. Μια κοινωνία όπου τα παιδιά δεν θα μεγαλώνουν με τον φόβο της επιβίωσης και της «αποτυχίας», αλλά με τη βεβαιότητα ότι μπορούν να αναπτύσσουν ολόπλευρα την προσωπικότητά τους, τις κλίσεις, τα όνειρα και τις δυνατότητές τους.
Ακριβώς αυτός ο αγώνας για την κοινωνική απελευθέρωση είναι που μπορεί να εμπνεύσει, να γεννήσει αισιοδοξία, να θεριέψει την αλληλεγγύη, την αλληλοβοήθεια, την ανιδιοτέλεια, την ανθρωπιά. Είναι ο αγώνας που μαθαίνει τον άνθρωπο να στέκεται όρθιος, να μη συμβιβάζεται με τη βαρβαρότητα, να παλεύει όχι μόνο για τον εαυτό του αλλά για όλους. Να μπορεί να σηκώνει το κεφάλι και να βλέπει μπροστά του ζωή, να ανθίζουν τα όνειρα και όχι η απόγνωση.
Η θλίψη που μας γεμίζουν αυτά τα περιστατικά δυναμώνει περισσότερο την οργή μας για τον κόσμο της αδικίας και της εκμετάλλευσης. Μας κάνει να πεισμώνουμε, να συνεχίζουμε με περισσότερη ορμή, να ορκιζόμαστε ότι δεν θα αφήσουμε το σκοτάδι του να επικρατήσει παντού. Αυτό το σκοτάδι πρέπει να το διαλύσουμε και ο μόνος τρόπος να τα καταφέρουμε είναι να παλέψουμε να χτίσουμε μια κοινωνία που δεν θα μας προκαλεί την απέχθεια που μας δημιουργεί η σημερινή.
Διότι ο σημερινός κόσμος, που οι νέοι αναγκάζονται να κυνηγούν χίμαιρες, έχει τελειώσει οριστικά από τη στιγμή που μία 17χρονη κοπέλα ξεστόμισε τις λέξεις «Μαμά, δεν θέλω πια να ζω»... Αυτόν τον κόσμο θα τον ανατρέψουμε. Και αυτός είναι ένας όρκος όχι μόνο απέναντι σε κάθε νέο που βλέπει να τσακίζονται τα όνειρά του, αλλά και απέναντι στους εαυτούς μας.