Το αφήγημα είναι γνωστό: «Πράσινη ανάπτυξη», «τεχνητή νοημοσύνη», «ψηφιακός μετασχηματισμός», «χιλιάδες θέσεις εργασίας». Πίσω όμως από τις εντυπωσιακές ανακοινώσεις προκύπτουν κρίσιμα ερωτήματα. Τι ακριβώς είναι τα data centers; Ποιος θα ωφεληθεί πραγματικά από αυτές τις επενδύσεις; Θα δώσουν ουσιαστική διέξοδο στους εργαζόμενους και τον λαό της Δυτικής Μακεδονίας ή δημιουργούν ένα νέο πεδίο κερδοφορίας για ενεργειακούς και τεχνολογικούς ομίλους;

Τα data centers είναι τεράστιες βιομηχανικές εγκαταστάσεις, που στεγάζουν χιλιάδες servers και υπολογιστικά συστήματα. Εκεί αποθηκεύονται, επεξεργάζονται και διακινούνται δεδομένα κρατών, τραπεζών, επιχειρήσεων, εφαρμογών cloud, κοινωνικών δικτύων και συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Κάθε φορά που κάποιος χρησιμοποιεί μια τραπεζική εφαρμογή, μια πλατφόρμα streaming ή μια υπηρεσία AI, πίσω από τη λειτουργία της βρίσκονται τέτοια κέντρα δεδομένων.

Η αλματώδης ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης έχει εκτοξεύσει τη ζήτηση για τέτοιες εγκαταστάσεις. Οι μεγάλοι τεχνολογικοί όμιλοι αναζητούν περιοχές με φτηνή ηλεκτρική ενέργεια, ισχυρά δίκτυα μεταφοράς και μεγάλες διαθέσιμες εκτάσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΔΕΗ ΑΕ επιχειρεί να μετατρέψει τις πρώην λιγνιτικές περιοχές της Κοζάνης σε βάση ανάπτυξης τέτοιων υποδομών.

Το σχέδιο προβλέπει αρχικά data center ισχύος 300 MW έως το 2028, με δυνατότητα επέκτασης ακόμη και στα 2 GW. Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος, πρόκειται για ενεργειακή κατανάλωση που μπορεί να συγκριθεί με τις ανάγκες ολόκληρων πόλεων. Η επιλογή της περιοχής μόνο τυχαία δεν είναι. Η Δυτική Μακεδονία διαθέτει έτοιμες ενεργειακές υποδομές, δίκτυα υψηλής τάσης, βιομηχανικές εγκαταστάσεις και εκτάσεις που χρυσοπλήρωσε ο λαός τις προηγούμενες δεκαετίες.

Η κυβέρνηση και η ΔΕΗ ΑΕ παρουσιάζουν τα data centers ως απάντηση στην ανεργία και στην ερημοποίηση που άφησε πίσω της η απολιγνιτοποίηση. Γίνεται λόγος για χιλιάδες θέσεις εργασίας και «δίκαιη μετάβαση» της περιοχής σε ένα νέο παραγωγικό μοντέλο.

Η διεθνής εμπειρία όμως δείχνει μια πολύ διαφορετική πραγματικότητα.

Τα data centers δημιουργούν ορισμένες θέσεις εργασίας κυρίως στη φάση της κατασκευής. Οταν όμως τεθούν σε λειτουργία, οι ανάγκες προσωπικού μειώνονται δραστικά. Πρόκειται για εγκαταστάσεις υψηλής αυτοματοποίησης που λειτουργούν με μικρό αριθμό εξειδικευμένων εργαζομένων: Μηχανικούς πληροφορικής, τεχνικούς δικτύων, ειδικούς ψύξης και ηλεκτρολόγους συστημάτων.

Σε πολλές περιπτώσεις, data centers δεκάδων χιλιάδων τετραγωνικών μέτρων απασχολούν μόλις κάποιους δεκάδες εργαζόμενους σε μόνιμη βάση. Στην Ιρλανδία, που αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους κόμβους data centers στην Ευρώπη, η συζήτηση για τις ελάχιστες θέσεις εργασίας σε σχέση με την τεράστια κατανάλωση Ενέργειας έχει ανοίξει εδώ και χρόνια.

Αυτό σημαίνει ότι οι εργαζόμενοι που έχασαν τη δουλειά τους από το κλείσιμο των ορυχείων και των μονάδων της ΔΕΗ δύσκολα θα απορροφηθούν σε αυτές τις νέες «δραστηριότητες». Η εργασία στα data centers απαιτεί εξειδίκευση και μακροχρόνια επανακατάρτιση, ενώ ο αριθμός των μόνιμων θέσεων είναι περιορισμένος.

Οι φρούδες υποσχέσεις που συνόδευαν την «πράσινη μετάβαση» επανέρχονται τώρα με νέο περιτύλιγμα: Από τις ΑΠΕ και το υδρογόνο, στην τεχνητή νοημοσύνη και τα data centers. Ομως η πραγματικότητα για τον λαό της περιοχής παραμένει ίδια: Ανεργία, ενεργειακή φτώχεια και εγκατάλειψη.

Τα data centers παρουσιάζονται ως «πράσινες» και «καθαρές» επενδύσεις επειδή συνδέονται με ΑΠΕ και νέες τεχνολογίες. Στην πραγματικότητα, όμως, πρόκειται για εξαιρετικά ενεργοβόρες εγκαταστάσεις.

Τα κέντρα δεδομένων λειτουργούν 24 ώρες το 24ωρο και απαιτούν αδιάκοπη παροχή ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και τεράστια συστήματα ψύξης ώστε να διατηρούνται σε ασφαλείς θερμοκρασίες οι χιλιάδες servers. Η ίδια η ΕΕ προειδοποιεί για τις πιέσεις που προκαλεί η ανεξέλεγκτη επέκταση των data centers στα ηλεκτρικά δίκτυα.

Στην Ιρλανδία, τα data centers καταναλώνουν πλέον πάνω από το 20% της συνολικής ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας, ποσοστό που αυξάνεται συνεχώς.

Η τεράστια κατανάλωση Ενέργειας δεν αφορά μόνο τις ανάγκες λειτουργίας τους. Τα data centers χρειάζονται σταθερή και αδιάκοπη τροφοδοσία, γεγονός που απαιτεί παράλληλα μονάδες φυσικού αερίου, συστήματα αποθήκευσης και εφεδρείες. Αυτό σημαίνει νέα ενεργειακά έργα, νέες επιβαρύνσεις για τα δίκτυα και τελικά μετακύλιση του κόστους στον λαό.

Παράλληλα, αυξάνονται οι ανάγκες σε νερό για την ψύξη των εγκαταστάσεων, ενώ δημιουργούνται και μεγάλες ποσότητες ηλεκτρονικών αποβλήτων. Σε πολλές περιοχές των ΗΠΑ και της Ευρώπης, κάτοικοι καταγγέλλουν ότι τα data centers συμβάλλουν στην αύξηση της τιμής του ρεύματος, επιβαρύνουν τα δίκτυα και καταναλώνουν τεράστιους φυσικούς πόρους χωρίς αντίστοιχο όφελος για τις τοπικές κοινωνίες.

Η Δυτική Μακεδονία κινδυνεύει έτσι να μετατραπεί από περιοχή λιγνιτικής εκμετάλλευσης σε περιοχή ψηφιακής και ενεργειακής εκμετάλλευσης, με τον λαό να συνεχίζει να πληρώνει το κόστος.

Η κυβέρνηση παρουσιάζει τη δημιουργία data centers ως έργο «εθνικής σημασίας», συνδέοντάς το με την «ψηφιακή κυριαρχία» της χώρας και την ανάγκη η Ελλάδα να αποκτήσει κεντρικό ρόλο στη διαχείριση δεδομένων στα Βαλκάνια και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Στην πραγματικότητα όμως, οι συγκεκριμένες υποδομές αποτελούν μέρος της επιχειρηματικής στρατηγικής της ΔΕΗ ΑΕ και των συνεργασιών της με διεθνείς τεχνολογικούς κολοσσούς, όπως hyperscalers, εταιρείες cloud computing και πλατφόρμες τεχνητής νοημοσύνης.

Οι πρώην λιγνιτικές εκτάσεις, τα δίκτυα και η ενεργειακή ισχύς της περιοχής μετατρέπονται σε νέα πεδία κερδοφορίας για επιχειρηματικούς ομίλους που αναζητούν φτηνή Ενέργεια, μεγάλες εκτάσεις και στρατηγική γεωγραφική θέση.

Η επιλογή της Δυτικής Μακεδονίας συνδέεται επίσης με τη συνολικότερη επιδίωξη της αστικής τάξης για «γεωστρατηγική αναβάθμιση» της χώρας ως ενεργειακού (Κάθετος Διάδρομος) και ψηφιακού διαμετακομιστικού κόμβου. Η περιοχή βρίσκεται στον άξονα μεγάλων ενεργειακών και τηλεπικοινωνιακών σχεδιασμών, διασυνδέσεων και αγωγών που εμπλέκουν ακόμα περισσότερο τον λαό στους επικίνδυνους ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς εν μέσω πολέμων.

Το γεγονός ότι τέτοιες υποδομές θα βρίσκονται εντός της χώρας δεν σημαίνει ότι υπηρετούν τις λαϊκές ανάγκες. Οταν λειτουργούν με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια και με βάση την κερδοφορία των ομίλων, τότε τα δεδομένα, η Ενέργεια και οι υποδομές αντιμετωπίζονται ως εμπόρευμα και ως πεδίο ανταγωνισμού ανάμεσα σε επιχειρηματικά και γεωπολιτικά συμφέροντα.

Σε αρκετές χώρες της Ευρώπης και των ΗΠΑ αναπτύσσονται ήδη αντιδράσεις απέναντι στη μαζική εγκατάσταση data centers.

Στη Γερμανία και την Ιρλανδία, τοπικοί φορείς αμφισβητούν το κατά πόσο τέτοιες επενδύσεις ωφελούν πραγματικά τους κατοίκους, όταν καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες Ενέργειας και νερού που συνοδεύονται με αντίστοιχες αυξήσεις στους λογαριασμούς νερού και ρεύματος, ενώ δημιουργούν ελάχιστες μόνιμες θέσεις εργασίας.

Στις ΗΠΑ, αυξάνονται οι κινητοποιήσεις κατοίκων για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, την ηχορύπανση και την επιβάρυνση των δικτύων από τις νέες εγκαταστάσεις AI data centers.

Η διεθνής πείρα δείχνει ότι τα data centers είναι υποδομές στενά δεμένες με τις ανάγκες κερδοφορίας των πολυεθνικών της τεχνολογίας και της Ενέργειας.

Η εμπειρία της απολιγνιτοποίησης έδειξε τι κρύβεται πίσω από τα μεγάλα λόγια περί «δίκαιης μετάβασης» και «ανάπτυξης για όλους». Σήμερα, το ίδιο έργο επαναλαμβάνεται με διαφορετικό περιτύλιγμα.

Η πρόταση του ΚΚΕ βρίσκεται στον αντίποδα αυτής της πολιτικής. Με κριτήριο τις λαϊκές ανάγκες και όχι το κέρδος των ομίλων, η Ενέργεια, οι υποδομές και οι νέες τεχνολογίες μπορούν να αξιοποιηθούν προς όφελος του λαού, με σταθερή δουλειά, προστασία του περιβάλλοντος και κεντρικά σχεδιασμένη ανάπτυξη που δεν θα μετατρέπει ολόκληρες περιοχές σε πεδία επιχειρηματικής εκμετάλλευσης και γεωπολιτικών ανταγωνισμών, αλλά θα βάζει στο επίκεντρο τις ανάγκες του λαού.