Για ενδέκατη συναπτή χρονιά αυξήθηκαν οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες το 2025, φανερώνοντας συγκρούσεις που κλιμακώνονται ή «σιγοβράζουν», ανταγωνιστικά σχέδια που διασταυρώνονται και ιμπεριαλιστικούς πολέμους σε κάθε γωνιά του χάρτη: Ευρώπη, Μέση Ανατολή, Ασία - Ειρηνικό.

Ο τεράστιος παραγόμενος πλούτος δαπανάται με τον έναν ή τον άλλο τρόπο στον πόλεμο και το 2025 οι λαοί πλήρωσαν με τον ιδρώτα τους - και χιλιάδες με το αίμα τους - σχεδόν 3 τρισ. δολάρια (2,9 δισ.): Το 2,5% του παγκόσμιου ΑΕΠ, το υψηλότερο ποσοστό από το 2009, δαπανήθηκε για στρατιωτικούς σκοπούς.

Σε σχέση με το 2024 η αύξηση των στρατιωτικών δαπανών ήταν 2,9%. Αν και μικρότερη από την ετήσια αύξηση 9,7% που είχε καταγραφεί το 2024, η επιβράδυνση αυτή οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη συγκυριακή και πρόσκαιρη μείωση των στρατιωτικών δαπανών των ΗΠΑ. Εκτός ΗΠΑ, οι συνολικές στρατιωτικές δαπάνες στον κόσμο αυξήθηκαν κατά 9,2% το 2025.

Αυτά τα στοιχεία της φετινής έκθεσης του Διεθνούς Ινστιτούτου Ερευνας για την Ειρήνη με έδρα τη Στοκχόλμη (SIPRI) δεν είναι απλά νούμερα. Αν κοιτάξουμε τον χάρτη, από τις φλόγες του ανταγωνισμού και του πολέμου για πρώτες ύλες, αγορές, δρόμους μεταφοράς Ενέργειας και εμπορευμάτων δεν εξαιρείται καμία περιοχή, από τη μακρινή Αρκτική μέχρι την Αφρική, από τη Λατινική Αμερική μέχρι τον Ινδο-Ειρηνικό.

«Οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες αυξήθηκαν ξανά το 2025, με φόντο έναν ακόμη χρόνο πολέμων, αβεβαιότητας και γεωπολιτικών αναταραχών με μεγάλης κλίμακας εξοπλιστικές επιχειρήσεις», δήλωσε ο Xiao Liang, ερευνητής του SIPRI. «Δεδομένου του εύρους των τρεχουσών κρίσεων, καθώς και των μακροπρόθεσμων στόχων στρατιωτικών δαπανών πολλών κρατών, αυτή η αύξηση πιθανότατα θα συνεχιστεί το 2026 και μετά», πρόσθεσε.

Οι τρεις χώρες που δαπάνησαν τα υψηλότερα ποσά - ΗΠΑ, Κίνα και Ρωσία - αντιπροσωπεύουν μαζί πάνω από το μισό του συνόλου, δηλαδή 1,480 τρισ. δολάρια.

Η μείωση των δαπανών των ΗΠΑ υπερκαλύφθηκε από μεγάλες αυξήσεις στην Ευρώπη και στην Ασία την περασμένη χρονιά, η οποία «σημαδεύτηκε από πολέμους και κλιμάκωση των εντάσεων», σημειώνει ο Λ. Σκαραζάτο, ερευνητής του SIPRI.

Οι ΗΠΑ δαπάνησαν 954 δισ. δολάρια, ποσό μειωμένο κατά 7,5% σε σύγκριση με το 2024. Ομως η μείωση αυτή οφείλεται στο γεγονός ότι δεν εγκρίθηκε κανένα νέο πακέτο οικονομικής - στρατιωτικής βοήθειας στην Ουκρανία, αντίθετα με τα τρία προηγούμενα χρόνια, όταν η Ουάσιγκτον διοχέτευσε στο Κίεβο 127 δισ. δολάρια.

Εξάλλου, η μείωση αυτή θα είναι βραχεία, καθώς το αμερικανικό Κογκρέσο ενέκρινε δαπάνες που ξεπερνούν το 1 τρισ. δολάρια για το 2026 και μπορεί να φτάσουν έως και το 1,5 τρισ. το 2027, αν υιοθετηθεί η πρόταση προϋπολογισμού της κυβέρνησης Τραμπ.

Πάντως οι ΗΠΑ αύξησαν τις επενδύσεις τόσο σε πυρηνικές όσο και σε συμβατικές στρατιωτικές δυνατότητες για να διατηρήσουν την κυριαρχία τους στο δυτικό ημισφαίριο και να αποτρέψουν την Κίνα στον Ινδο-Ειρηνικό, που είναι και οι βασικοί στόχοι της νέας «Στρατηγικής Εθνικής Ασφάλειας».

Κύριος μοχλός της παγκόσμιας αύξησης ήταν η Ευρώπη (συμπεριλαμβανομένων της Ρωσίας και της Ουκρανίας), όπου οι δαπάνες αυξήθηκαν κατά 14%, φτάνοντας τα 864 δισ. δολάρια.

Αυτό εξηγείται «από δύο μείζονες παράγοντες. Ο ένας είναι ο πόλεμος που εξελίσσεται στην Ουκρανία και ο άλλος είναι η απεμπλοκή των ΗΠΑ από την Ευρώπη», επισημαίνει ο Σκαραζάτο. Οι δαπάνες της Ρωσίας και της Ουκρανίας συνέχισαν να αυξάνονται κατά το τέταρτο έτος της ιμπεριαλιστικής σύγκρουσης, ενώ παράλληλα εντείνεται η πολεμική προετοιμασία για μια μελλοντική επέκταση της σύγκρουσης με τη Ρωσία.

Ετσι, τα 29 ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ δαπάνησαν συνολικά 559 δισ. δολάρια το 2025 και 22 από αυτά είχαν στρατιωτικές δαπάνες τουλάχιστον στο 2% του ΑΕΠ τους, σύμφωνα με το SIPRI.

Η Γερμανία ήταν η χώρα με τις υψηλότερες στρατιωτικές δαπάνες στην ομάδα και τέταρτη στον κόσμο, με τις δαπάνες της να αυξάνονται κατά 24%, φτάνοντας τα 114 δισ. δολάρια. Ετσι, η Γερμανία το 2025 ξεπέρασε τον παλιό ΝΑΤΟικό στόχο του 2% για πρώτη φορά από το 1990, φτάνοντας στο 2,3% του ΑΕΠ.

Η Ισπανία αύξησε επίσης κατά πολύ τις δαπάνες της (+50%), στα 40,2 δισ. δολάρια, ξεπερνώντας το 2% του ΑΕΠ της για πρώτη φορά μετά το 1994.

Μεταξύ 2024 και 2025 οι στρατιωτικές δαπάνες του Ηνωμένου Βασιλείου μειώθηκαν κατά 2%, στα 89 δισ. δολάρια, ενώ της Γαλλίας αυξήθηκαν κατά 1,5%, στα 68 δισ.

Η Ελλάδα παραμένει από τις χώρες - μέλη του ΝΑΤΟ με τις υψηλότερες στρατιωτικές δαπάνες σε σχέση με το ΑΕΠ, στο 3% (πίσω μόνο από την Πολωνία, τις Βαλτικές Χώρες, τη Δανία και τη Νορβηγία).

«Το 2025 οι στρατιωτικές δαπάνες των ευρωπαϊκών μελών του ΝΑΤΟ αυξήθηκαν ταχύτερα από οποιαδήποτε άλλη στιγμή από το 1953», τονίζει το SIPRI. «Καθώς τα κράτη προσπαθούν να επιτύχουν τους νέους στόχους του ΝΑΤΟ που συμφωνήθηκαν το 2025», στο 3,5% του ΑΕΠ για εξοπλισμούς και στο 1,5% για υποδομές, «τα όρια μεταξύ των στρατιωτικών και άλλων δαπανών που σχετίζονται με την άμυνα και την ασφάλεια γίνονται ασαφή».

Οι στρατιωτικές δαπάνες της Ρωσίας αυξήθηκαν κατά 5,9% το 2025, στα 190 δισ. δολάρια, στο 7,5% του ΑΕΠ της.

Η Ουκρανία, η έβδομη χώρα στον κόσμο με τις μεγαλύτερες δαπάνες το 2025, τις αύξησε κατά 20%, στα 84,1 δισ. δολάρια και στο 40% του ΑΕΠ της.

Τη μεγαλύτερη ετήσια αύξηση από το 2009 κατέγραψαν το 2025 οι στρατιωτικές δαπάνες των κρατών σε Ασία και Ωκεανία, αναδεικνύοντας τη μεγάλη γεωπολιτική σημασία της περιοχής, που «βαραίνει» στον ανταγωνισμό ΗΠΑ - Κίνας για την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία. Συνολικά ανήλθαν σε 681 δισ. δολάρια, αυξημένες κατά 8,1% σε σύγκριση με το 2024.

Η Κίνα, που αυξάνει τις στρατιωτικές δαπάνες της κάθε χρόνο τις τρεις τελευταίες δεκαετίες, το 2025 τις αύξησε κατά 7,4% και διέθεσε περίπου 336 δισ. δολάρια. Αυτή ήταν η 31η συνεχόμενη αύξηση σε ετήσια βάση.

Οι στρατιωτικές δαπάνες της Ιαπωνίας αυξήθηκαν κατά 9,7%, φτάνοντας τα 62,2 δισ. δολάρια το 2025, που αντιστοιχούν στο 1,4% του ΑΕΠ της - το υψηλότερο ποσοστό από το 1958.

Η Ταϊβάν βρίσκεται στο επίκεντρο του ανταγωνισμού της Κίνας και των ΗΠΑ, και τα τελευταία χρόνια προμηθεύεται όλο και περισσότερα - και πιο σύγχρονα - αμερικανικά όπλα, ενώ όλο και εντείνονται οι στρατιωτικές ασκήσεις της Κίνας γύρω από το νησί. Οι στρατιωτικές δαπάνες της Ταϊβάν αυξήθηκαν κατά 14%, στα 18,2 δισ. δολάρια (2,1% του ΑΕΠ της). Πρόκειται για τη μεγαλύτερη ετήσια αύξηση τουλάχιστον από το 1988.

Αλλοι «σύμμαχοι» των ΗΠΑ στην περιοχή, όπως η Αυστραλία, η Ιαπωνία και οι Φιλιππίνες, δαπανούν περισσότερα για τους στρατούς τους, όχι μόνο λόγω των περιφερειακών γεωπολιτικών ανταγωνισμών, αλλά και «λόγω της αυξανόμενης αβεβαιότητας σχετικά με την υποστήριξη των ΗΠΑ», επισημαίνει ερευνητής του SIPRI:

«Οπως και στην Ευρώπη, οι σύμμαχοι των ΗΠΑ στην Ασία και στην Ωκεανία δέχονται κι αυτοί πιέσεις από την κυβέρνηση Τραμπ να δαπανήσουν περισσότερα για τους στρατούς τους».

Η Ινδία, πέμπτη στον κόσμο σε στρατιωτικές δαπάνες, το 2025 τις αύξησε κατά 8,9%, στα 92,1 δισ. δολάρια, ενώ του Πακιστάν αυξήθηκαν κατά 11%, στα 11,9 δισ.

Υψηλά αλλά σταθερές παρέμειναν το 2025 οι στρατιωτικές δαπάνες στη Μέση Ανατολή, παρά τις ιμπεριαλιστικές συγκρούσεις στην περιοχή, φτάνοντας τα 218 δισ. δολάρια. Ενώ οι περισσότερες χώρες της περιφέρειας αύξησαν τις στρατιωτικές δαπάνες τους, το Ισραήλ και το Ιράν τις μείωσαν πέρυσι.

Στο Ιράν οι στρατιωτικές δαπάνες μειώθηκαν κατά 5,6%, στα 7,4 δισ. δολάρια, η μείωση αυτή όμως εξηγείται κυρίως από το γεγονός ότι ο πληθωρισμός σε ετήσια βάση ήταν υψηλός και ανήλθε στο 42%. Οι δαπάνες σε ονομαστικούς όρους αυξήθηκαν.

«Παρά τις πρόσφατες συγκρούσεις, οι στρατιωτικές δαπάνες του Ιράν μειώθηκαν σε πραγματικούς όρους, λόγω οικονομικών δυσκολιών», λέει η Zubaida Karim, ερευνήτρια στο SIPRI. Ωστόσο τα επίσημα στοιχεία σχεδόν σίγουρα υποεκτιμούν το πραγματικό επίπεδο των δαπανών του, καθώς η Τεχεράνη χρησιμοποιεί επίσης έσοδα από το πετρέλαιο εκτός προϋπολογισμού για τη χρηματοδότηση του στρατού, την παραγωγή πυραύλων και drones.

Οι στρατιωτικές δαπάνες του Ισραήλ μειώθηκαν κατά 4,9%, στα 48,3 δισ. δολάρια, όμως ήταν αυξημένες κατά 97% σε σύγκριση με το 2022.

Οι στρατιωτικές δαπάνες της Τουρκίας αυξήθηκαν κατά 7,2% το 2025, στα 30 δισ. δολάρια, εν μέρει λόγω των συνεχιζόμενων στρατιωτικών επιχειρήσεων σε Ιράκ, Σομαλία και Συρία.

Οι στρατιωτικές δαπάνες της Σαουδικής Αραβίας αυξήθηκαν κατά 1,4%, φτάνοντας τα 83,2 δισ. δολάρια και καθιστώντας την όγδοη στον κόσμο.

Τέλος, στην Αφρική - με πολλές ιμπεριαλιστικές συγκρούσεις σε εξέλιξη - οι συνολικές στρατιωτικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 8,5% το 2025, φτάνοντας τα 58,2 δισ. δολάρια. Ειδικά στη Νιγηρία αυξήθηκαν κατά 55%, στα 2,1 δισ. δολάρια.