Υπάρχουν στιγμές που η Ιστορία δεν μπορεί να αρκεστεί σε μια απλή ανάγνωση. Ζωντανεύει. Παίρνει μορφή, πρόσωπα, ήχους. Σε κοιτάει κατάματα και απαιτεί να τη νιώσεις. Αυτόν τον σκοπό υπηρετεί το αφιέρωμα στους 200 κομμουνιστές της Καισαριανής που θα δημοσιευτεί στο κανάλι της ΚΝΕ στο YouTube την Παρασκευή 24 Απρίλη, παραμονή της μεγάλης πολιτικής - πολιτιστικής εκδήλωσης του ΚΚΕ στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Πρόκειται για μια δουλειά που δεν περιορίζεται σε μια τυπική ιστορική αναδρομή, αλλά επιχειρεί να αποδώσει με ζωντανό και άμεσο τρόπο το βάρος και το περιεχόμενο της θυσίας της Πρωτομαγιάς του 1944, που μέχρι σήμερα συγκλονίζει, προκαλεί θαυμασμό και συγκίνηση.

Τα γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν σε χώρους με ιδιαίτερο ιστορικό φορτίο. Στο Μπλοκ 15 στο Χαϊδάρι, τόπο κράτησης των μελλοθανάτων, στο ίδιο το Σκοπευτήριο της Καισαριανής, αλλά και στο Αρχείο και τη Βιβλιοθήκη της ΚΕ του ΚΚΕ στον Περισσό. Η επιλογή του Μπλοκ 15 και του Θυσιαστηρίου της Καισαριανής ήταν μια αυτονόητη απόφαση για να αποτυπωθεί η συνέχεια των γεγονότων εκεί όπου διαδραματίστηκαν, διατηρώντας τη φυσική και ιστορική τους βαρύτητα.

Κεντρικό στοιχείο του αφιερώματος αποτελεί η ανασύνθεση ενός σκηνικού στο Μπλοκ 15 με αυθεντικά αντικείμενα από το Αρχείο του ΚΚΕ, τα οποία ανήκαν σε εκτελεσμένους της Καισαριανής: Ενα ρολόι που μετρούσε τον χρόνο του Βαλάση Βαλασόπουλου, εργατοϋπαλλήλου από την Καλαμάτα, στελέχους του ΚΚΕ που συνελήφθη το 1938 και έως το 1944 ήταν φυλακισμένος στην Ακροναυπλία, στην Πύλο, στη Λάρισα και τέλος στο Χαϊδάρι, μέχρι που οδηγήθηκε για εκτέλεση. Ενα μαντήλι που κρατήθηκε σφιχτά στα χέρια του Σπήλιου Αμπελογιάννη, 22χρονου εργάτη από την Ηλεία, Γραμματέα της Κομματικής Οργάνωσης Κολωνού του ΚΚΕ. Ενα κουτάλι που χρησιμοποιήθηκε στις πιο δύσκολες συνθήκες από τον Ναπολέοντα Σουκατζίδη, λογιστή από την Κρήτη, στελέχους του ΚΚΕ, γλωσσομαθούς, που συνελήφθη στις αρχές Ιούλη του 1936 και εξορίστηκε σε Αη Στράτη και Ακροναυπλία, μέχρι που οδηγήθηκε από το Χαϊδάρι στην Καισαριανή για εκτέλεση. Οι παρτιτούρες του μουσικού Φώτη Σαντομοίρη, που έδωσαν ήχο, μερικές στιγμές χαράς και συντροφικότητας μέσα στη σιωπή της φυλακής και στις κακουχίες του εγκλεισμού.

Αντικείμενα απλά. Καθημερινά. Κι όμως, φορτισμένα με κάτι που δεν περιγράφεται εύκολα. Αντικείμενα που η Ιστορία τα μετέτρεψε σε κειμήλια μιας ηρωικής ζωής. Είναι η απόδειξη ότι αυτοί οι άνθρωποι υπήρξαν, έζησαν, πάλεψαν, αγάπησαν, ονειρεύτηκαν και όλα αυτά τα έκαναν μέχρι την τελευταία τους αναπνοή, ανεξάρτητα από τη μαρτυρική ζωή που τους επιφύλασσε η βαρβαρότητα του συστήματος της εκμετάλλευσης που πολεμούσαν.

Το βίντεο επιχειρεί να φωτίσει ακριβώς αυτήν τη διάσταση. Οτι οι 200 δεν αποτελούν μια αφηρημένη ιστορική κατηγορία ανθρώπων, αλλά ήταν πρωτοπόροι, στρατευμένοι κομμουνιστές, με διαδρομές, συγκεκριμένες επιλογές που εκπορεύτηκαν από την ιδεολογία τους και τη συνειδητή στάση ζωής τους.

Μέσα από την ιστορική αναδρομή, την αφήγηση και επιλεγμένες στιγμές της ζωής τους, αναδεικνύεται η πορεία που τους οδήγησε από τη στρατευμένη καθημερινότητα και τη δράση τους μέχρι το εκτελεστικό απόσπασμα. Παρουσιάζονται τα βιογραφικά τους, η κομματική τους διαδρομή και η αταλάντευτη πορεία τους μέχρι την αθανασία. Αθανασία που χτίστηκε βήμα - βήμα: Στη στράτευσή τους, στη δράση τους μέσα από τις γραμμές του ΚΚΕ, στη στάση τους στις φυλακές και τις εξορίες. Στιγμές όπως η άρνηση υπογραφής δήλωσης μετάνοιας, η αλληλεγγύη μεταξύ των κρατουμένων, ακόμα και το τραγούδι την παραμονή της εκτέλεσης, λειτουργούν ως στοιχεία που συγκροτούν μια ενιαία αφήγηση για το πώς διαμορφώθηκε αυτή η στάση μέχρι το τέλος. Και όλα αυτά τα βήματα οδήγησαν εκεί. Στο ξημέρωμα της Πρωτομαγιάς του 1944.

Για την υλοποίηση αυτού του μίνι ντοκιμαντέρ εργάστηκαν πολλοί άνθρωποι, σε όλα τα στάδια της παραγωγής. Από την έρευνα και την επιλογή του υλικού μέχρι τη σκηνοθεσία, τη σκηνογραφία και την τεχνική επεξεργασία. Κοινό στοιχείο σε όλους ήταν η αίσθηση ευθύνης απέναντι σε αυτό που επιχειρούν να αποδώσουν. Ο σεβασμός, αλλά και η συγκίνηση για το περιεχόμενο που διαχειρίστηκαν.

Κι όμως, παρά τη συλλογική δουλειά, υπάρχει μια αίσθηση που διαπερνά το αποτέλεσμα. Οτι αυτό το βίντεο δεν «κατασκευάστηκε» με τη συμβατική έννοια, αλλά το δημιούργησε η ίδια η Ιστορία. Τα πρόσωπα, τα γεγονότα, τα αντικείμενα, οι τόποι, όλα συνθέτουν μια αφήγηση που υπερβαίνει την πρόθεση των δημιουργών της. Κυρίως γιατί οι 200 της Καισαριανής δεν ανήκουν μόνο στο παρελθόν. Κάθε φορά που η ιστορία τους αναδεικνύεται με ουσιαστικό τρόπο, κάθε φορά που η μνήμη τους αποκτά περιεχόμενο και μορφή, επανέρχεται και ένα ερώτημα που δεν αφορά μόνο το τότε. Τι σημαίνει να ξεπερνάς εμπόδια, διλήμματα και να στέκεσαι όρθιος, να εκπροσωπείς μια ιδεολογία και ένα Κόμμα που γεννά ήρωες, επαναστάτες και αλύγιστους αγωνιστές.

Το βίντεο φιλοδοξεί να φέρει τον θεατή πιο κοντά σε αυτό το ερώτημα. Να τον κάνει, έστω για λίγα λεπτά, να σταθεί απέναντι σε εκείνη τη στιγμή, όχι ως μακρινός παρατηρητής αλλά ως κάποιος που καλείται να τη νιώσει. Να αντιληφθεί το μέγεθος της θυσίας μέσα από το ιδεολογικό υπόβαθρο των πρωταγωνιστών της. Και ίσως μέσα από αυτήν τη διαδικασία να κατανοήσει λίγο βαθύτερα γιατί εκείνο το πρωινό, της Πρωτομαγιάς του 1944, 200 κομμουνιστές στάθηκαν όρθιοι, αλύγιστοι και τελικά αθάνατοι. Με το κεφάλι ψηλά, τις γροθιές σφιγμένες, με πλήρη συνείδηση της ιδιότητας του κομμουνιστή.

Αλλωστε, η Ιστορία δεν μας καλεί να θαυμάζουμε παθητικά. Μας καλεί να ετοιμαζόμαστε, να παίρνουμε θέση, να γίνουμε καταλύτες των εξελίξεων, ο συλλογικός μας αγώνας να είναι αυτός που θα καθορίσει τη ροή των πραγμάτων. Και όταν έρθει η κρίσιμη ώρα, όποια μορφή κι αν πάρει στη δική μας εποχή, να βγούμε μπροστά. Να γράψουμε την Ιστορία όπως την έχουμε ονειρευτεί, να αφήσουμε το συλλογικό μας αποτύπωμα στον χρόνο με τον τρόπο που το έκαναν οι αλύγιστοι, οι ατρόμητοι, οι θαρραλέοι κομμουνιστές που σφυρηλάτησαν οι πιο κρίσιμες καμπές της ταξικής πάλης.

Καλή θέαση!