Η βιο-οικονομία πλέον μετεξελίσσεται σε θεμελιώδη συνιστώσα του παγκόσμιου οικονομικού γίγνεσθαι, καθώς η συνεισφορά της αναμένεται να αγγίξει το 10% του παγκόσμιου ΑΕΠ έως το 2030. Τα δε επιστημονικά πεδία της αποτελούν για τα μονοπώλια και τα αστικά κράτη εργαλεία επιβολής και ελέγχου πάνω στις βασικές παραμέτρους γνώσης και εργασίας. Δίχως άλλο, η βιο-οικονομία αναδύεται ως η νέα αιχμή του δόρατος για την ιμπεριαλιστική συσσώρευση κεφαλαίου, υπηρετώντας την ανάγκη του συστήματος για διαρκή εκμετάλλευση. Στο «Κεφάλαιο» αλλά και στα «Grundrisse» ο Μαρξ αποτύπωσε πώς ακριβώς η διαδικασία υπεραξίας μετατρέπει εργασία και πρώτες ύλες σε εμπορεύματα. Στη βιο-οικονομία, αυτή η διαδικασία διευρύνεται: Η ίδια η βιολογία και η γνώση γίνονται αντικείμενα εκμετάλλευσης. Οπου η εκμετάλλευση δεν περιορίζεται πλέον στη σωματική εργασία, αλλά εισβάλλει στην ίδια τη ζωή, στα κύτταρα και τις γνωστικές διεργασίες των ανθρώπων.
Σήμερα τα ιμπεριαλιστικά κράτη χρησιμοποιούν τη βιο-οικονομία ως μέσο γεωπολιτικής πίεσης, μονοπωλώντας κρίσιμες βιολογικές τεχνολογίες. Ο πυρήνας της στρατηγικής τους βασίζεται στη μετακύλιση του ερευνητικού κόστους στις λαϊκές τάξεις: Το αστικό κράτος χρηματοδοτεί την υψηλού ρίσκου έρευνα, ενώ οι μονοπωλιακοί όμιλοι ιδιοποιούνται τη συλλογική γνώση. Μέσω των ευρεσιτεχνιών, η δημόσια καινοτομία μετατρέπεται σε ιδιωτική υπεραξία, δημιουργώντας σχέσεις εξάρτησης και εκμετάλλευσης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η τεχνολογία mRNA, όπου, παρά τη μακροχρόνια δημόσια χρηματοδότηση, οι πατέντες καταλήγουν σε φαρμακευτικούς κολοσσούς. Ειδικότερα, οι πατέντες είναι κεντρικής σημασίας για το διεθνές εμπόριο και τις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας (GVCs), καθότι διασφαλίζουν υψηλά κέρδη για τους φαρμακευτικούς κολοσσούς, καθιστώντας την Υγεία πεδίο στυγνής κερδοφορίας και παγκόσμιου ελέγχου. Για παράδειγμα, τα συνολικά έσοδα2 των 20 μεγαλύτερων βιοφαρμακευτικών εταιρειών που ελέγχουν τις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας ήταν 880,4 δισ. δολάρια το 2024, καταγράφοντας αύξηση 7,9%.
Παρόμοιο σκηνικό διαμορφώνεται και στην αγροβιοτεχνολογία, όπου η υπερσυγκέντρωση κεφαλαίου επιτρέπει σε ελάχιστους ομίλους να μονοπωλούν τη διατροφική αλυσίδα. Μέσω της κατοχύρωσης πνευματικών δικαιωμάτων σε βασικούς πόρους, η τροφή μετατρέπεται από δημόσιο αγαθό σε πεδίο εκμετάλλευσης και κερδοσκοπίας. Γενικά, ο μονοπωλιακός καπιταλισμός επιβάλλει ένα καθεστώς απόλυτου ελέγχου της διατροφικής αλυσίδας. Οπου οι πολυεθνικές, εργαλειοποιώντας τις πατέντες και την τεχνολογική τους υπεροχή, καθιστούν τους παραγωγούς έρμαια των στρατηγικών τους σχεδιασμών, ελέγχοντας πλήρως την πρόσβαση στη γνώση και στους σπόρους. Μονοπώλια, όπως η «Bayer - Monsanto», ελέγχουν τις πατέντες των γενετικά τροποποιημένων σπόρων. Οι βιοπαλαιστές αγρότες μετατρέπονται ουσιαστικά σε χρήστες «συνδρομητικής υπηρεσίας», που απαγορεύει την ιδιοπαραγωγή σπόρων, ενώ καθιστά υποχρεωτική την ετήσια αγορά του πακέτου «σπόρος - φυτοφάρμακο». Ταυτόχρονα, η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) λειτουργεί ως θεσμικός βραχίονας της καπιταλιστικής βιο-οικονομίας, ευθυγραμμίζοντας τη δομή και τη στρατηγική με τις ανάγκες του κεφαλαίου. Μέσω της εμπορευματοποίησης των φυσικών πόρων και της τεχνολογικής εντατικοποίησης, η ΚΑΠ διευκολύνει τη συγκέντρωση ισχύος του αγροδιατροφικού κλάδου σε πανίσχυρα μονοπώλια.
Υπολογίζεται πως ένα ποσό 343 εκατομμυρίων ευρώ για την περίοδο 2024 - 2025 δαπάνησαν πολυεθνικοί κολοσσοί3 σε λόμπι στην ΕΕ για τον αγροτικό / χημικό τομέα (και όχι μόνο γι' αυτόν). Το αποτέλεσμα είναι η «αιχμαλωσία» του αγρότη από το βιομηχανικό και χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο, αφού η επιβίωσή του εξαρτάται πλέον από πατέντες, λογισμικά και ψηφιακές πλατφόρμες ιδιοκτησίας ισχυρών μονοπωλιακών ομίλων.
Στο έργο του ο Λένιν4 υποστήριξε ότι ο ιμπεριαλισμός αποτελεί φάση όπου τα μονοπώλια και το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο ωθούν τα κράτη σε οικονομική και στρατιωτική επέκταση για παγκόσμια κυριαρχία. Σήμερα, η ενσωμάτωση της βιο-οικονομίας σε στρατο-διαστημικούς στόχους αναδεικνύει τη σύγχρονη εκδοχή αυτής της κατάστασης. Ο συνδυασμός βιοτεχνολογίας, νευροτεχνολογίας και διαστημικής έρευνας ενισχύει τα στρατηγικά πλεονεκτήματα των καπιταλιστικά ισχυρών κρατών, γεγονός που αποτυπώνεται και στις τεράστιες δημόσιες δαπάνες, όπως ο προϋπολογισμός δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων που ζητήθηκε το 2026 για τη Space Force των ΗΠΑ. Ταυτόχρονα, το σχετικά νέο Office of Strategic Capital (OSC), του αμερικανικού υπουργείου Πολέμου, προσελκύει ιδιωτικά κεφάλαια και πόρους χρηματοπιστωτικών οργανισμών για ανάπτυξη τεχνολογιών επόμενης γενιάς, βιοτεχνολογιών, κβαντικών επιστημών, τεχνολογιών «διπλής χρήσης» (στρατιωτικών και εμπορικών) και τεχνολογιών επεξεργασίας γονιδίων, όπως είναι το CRISPR. Αντίστοιχα, το ΝΑΤΟ και η ΕΕ έχουν αναδείξει τη βιοτεχνολογία και τις αναδυόμενες τεχνολογίες σε προτεραιότητα εξοπλιστικής πολιτικής, χρηματοδοτώντας ερευνητικά έργα και συνεργασίες πανεπιστημίων με την πολεμική βιομηχανία. Μηχανισμοί όπως το European Defence Fund (EDF) και το EDIP χρηματοδοτούν ή επιχορηγούν έργα και πανεπιστημιακές έρευνες σχετικές με στρατιωτικές τεχνολογίες και διαστημικές εφαρμογές - εν μέρει μέσω προϋπολογισμού περίπου 1,5 δισ. ευρώ για εξοπλιστικά έργα την περίοδο 2025 - 2027. Ιδιαίτερα το ΝΑΤΟ εντείνει τη σύνδεσή του με ερευνητικά ιδρύματα και πανεπιστήμια διά του προγράμματος DIANA. Σε αυτό το πλαίσιο, τα πανεπιστήμια μετατρέπονται σε κρίκους του «στρατιωτικο-βιο-οικονομικού και τεχνολογικού» συμπλέγματος, εξυπηρετώντας τους στόχους του ιμπεριαλιστικού ανταγωνισμού.
Είναι φανερό πως η διασταύρωση της βιο-οικονομίας, της πανεπιστημιακής έρευνας και της διαστημικής βιομηχανίας στρατιωτικού εξοπλισμού αποτελεί αναπόσπαστο μηχανισμό της στρατηγικής των σύγχρονων δικτύων ιμπεριαλισμού, μετατρέποντας το Διάστημα σε νέο πεδίο μάχης και ζώνη ανταγωνισμού.
Στον ιμπεριαλιστικό ανταγωνισμό, επιστήμη και τεχνολογία οργανώνονται για κέρδος και συσσώρευση κεφαλαίου, όχι για τις ανθρώπινες ανάγκες. Γενετικό υλικό, κυτταρικές διεργασίες, νευροτεχνολογίες και βιοτεχνολογία εντάσσονται στις σχέσεις παραγωγής και στρατηγικής του καπιταλισμού. Η πρόοδος καθορίζεται με όρους οικονομίας πολέμου, ανταγωνισμού και διαστημικής στρατιωτικής ισχύος. Ετσι η τεχνολογία, παρά τις χειραφετητικές της διαστάσεις, καθίσταται μέσο ελέγχου και ταξικής εκμετάλλευσης. Συνολικά, η τεχνολογία στον καπιταλισμό λειτουργεί περισσότερο ως μέσο διάβρωσης παρά απελευθέρωσης, αποσυνθέτοντας παρά ενδυναμώνοντας τις ανάγκες του λαού. Γι' αυτό η βιο-οικονομία και οι νευροτεχνολογίες αξιοποιούνται με γνώμονα το κέρδος, υπαγορευμένες από τις δυνάμεις της δικτατορίας του κεφαλαίου.
Το ΚΚΕ δεν αντιμετωπίζει με φόβο τους τομείς της επιστήμης και της τεχνολογίας. Αντιθέτως, τους βλέπει ως εργαλεία και διαδικασίες που μπορούν να δημιουργήσουν σημαντικές δυνατότητες χειραφέτησης. Ταυτόχρονα, τους αντιλαμβάνεται και ως πεδία ταξικής πάλης, ώστε επιστήμη και τεχνολογία να σταματήσουν να λειτουργούν ως μέσα καπιταλιστικής εκμετάλλευσης. Αλλωστε, ιστορικά έχει αποδειχθεί πως ο κομμουνισμός ενισχύει και συνδέει δυναμικά την πρόοδο της επιστήμης και της τεχνολογίας με τις λαϊκές ανάγκες και τα συμφέροντα της εργατικής τάξης και των εργαζομένων. Στον δρόμο λοιπόν για την πραγματική απελευθέρωση της τεχνολογίας και της επιστήμης προς όφελος του λαού, μόνη διέξοδος και απάντηση για τον 21ο αιώνα είναι η κομμουνιστική κοινωνία.
Παραπομπές:
1. European Commission (2025): A Strategic Framework for a Competitive and Sustainable EU Bioeconomy. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:52025DC0960#:~:text=Europe%27s%20bioeconomy%20has%20strong,created%20in%20the%20EU%2013%20.
2. The Pharma Letter (2025): Big pharma aggregate revenue up 7.9% in 2024. 29 July 2025. https://www.thepharmaletter.com/pharma-news/big-pharma-aggregate-revenue-up-7-9-in-2024.
3, EURONEWS (2025): Big tech, banking, energy: Who are the biggest spenders on EU lobbying? 24/02/2025. https://www.euronews.com/my-europe/2025/02/24/big-tech-banking-energy-who-are-the-biggest-spenders-on-eu-lobbying?utm_source=chatgpt.com.
4. Λένιν, Β. Ι. (1976): «Ο Ιμπεριαλισμός, ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού», εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα.