Φτάνουμε από πολύ μακριά, τραβάμε πολύ μακριά...

Οι ρίζες του ΚΚΕ είναι βαθιές και γερές. Απλώνονται στα ξερονήσια και τις φυλακές, στις ηρωικές βουνοκορφές μας, σε πόλεις και χωριά, στους τόπους των εκτελέσεων. Ενώνουν το χθες με το σήμερα και το φωτεινό αύριο.

Αυτή είναι η Ιστορία μας. Δικό μας καθήκον είναι να τη μελετήσουμε, να τη διαδώσουμε πλατιά. Οι πολύμορφες εκδηλώσεις, οι εκδόσεις, οι επισκέψεις σε ιστορικούς τόπους, η σφοδρή αντιπαράθεση με τον ιστορικό αναθεωρητισμό, κόντρα σε όλους όσους επιχειρούν να ξαναγράψουν την Ιστορία, και βέβαια η μελέτη της Ιστορίας του Κόμματος μέσα από τα Δοκίμια Ιστορίας, αυτό το καθήκον υπηρετούν.

Ο άφθαστος ηρωισμός των μελών και στελεχών του ΚΚΕ, η ηρωική του δράση σε όλες τις συνθήκες, αλλά και τα συμπεράσματα από τις αδυναμίες και τις αντιφάσεις μπορούν και πρέπει να γίνουν πηγή κομμουνιστικής διαπαιδαγώγησης, αντοχής, έμπνευσης, αλλά και ιδεολογικοπολιτικής δύναμης. Πλούτος που πρέπει να γίνει γνωστός ιδιαίτερα στις νεότερες γενιές.

Πολύτιμα ντοκουμέντα όλης αυτής της πορείας φυλάσσονται στο Αρχείο του ΚΚΕ. Εκεί βρίσκονται οι πιο σημαντικές στιγμές της ελληνικής εργατικής τάξης και του ΚΚΕ, τα πιο κρίσιμα τεκμήρια του αγώνα των ανθρώπων του μόχθου.

Το Αρχείο εγγράφων και βιβλίων, έργων τέχνης και αντικειμένων που έχει στη διάθεσή του το Κόμμα, διασώθηκε από τις μακρόχρονες διώξεις, από την αστική βία και τρομοκρατία... Η τιτάνια προσπάθεια για τη διάσωση του Αρχείου μετά τις καταστροφικές πλημμύρες του 1994 απέδωσε καρπούς.

Πλέον, το Αρχείο του ΚΚΕ φυλάσσεται σε ειδικό χώρο του κτιρίου της ΚΕ, με κατάλληλες συνθήκες, ενώ συνεχίζονται η αποκατάσταση και η συντήρησή του με διαδικασίες υψηλού επιστημονικού επιπέδου και προχωρά το κοπιαστικό έργο της ψηφιοποίησής του. Συνεχώς εμπλουτίζεται με νέα αντικείμενα και τεκμήρια, παρουσιάζεται σταδιακά στο κοινό, αναδεικνύεται και αξιοποιείται πολύτροπα, καθίσταται προσβάσιμο στους μελετητές μέσα από τις εκθέσεις, τις ιστοσελίδες του, τον «Ριζοσπάστη» και τον «902.gr» καθώς και από το Ιδρυμα «Χαρίλαος Φλωράκης», ανοιχτό στον λαό και στους ερευνητές.

Οι συγκλονιστικές φωτογραφίες που απαθανατίζουν τους 200 λίγο πριν την εκτέλεσή τους ώθησαν τον καθένα από εμάς να ξανασκύψει σε αυτή την περίοδο.

Ψάχνουμε τα βιογραφικά τους, με συγκίνηση διαβάζουμε καθημερινά τις επιστολές συγγενών τους που φτάνουν στο Κόμμα, οι οποίες προσφέρουν και άλλα στοιχεία.

Κάνοντας μια περιήγηση στην ιστοσελίδα arxeio.kke.gr, βρίσκουμε αντικείμενα, γράμματα, κάρτες, φωτογραφίες των 200...

Καθετί έχει τη δική του βαρύτητα... Καθετί συνθέτει σαν μια ψηφίδα την εικόνα, την προσωπικότητα του συντρόφου μας... Καθετί δηλώνει την ταυτότητά τους. Κάρτες από την Ακροναυπλία, γράμματα από διάφορες φυλακές. Δυο λόγια αγάπης στους δικούς τους... Για να δείξουν ότι είναι καλά, ότι κρατάνε... Γιατί αυτοί ήταν η μεγάλη πλειονότητα. Προπολεμικοί κομμουνιστές, οι οποίοι είχαν γνωρίσει από πρώτο χέρι τη βία και την καταστολή του αστικού κράτους.

Με συγκίνηση αντικρίζουμε δύο χειροποίητες κάρτες από την Ακροναυπλία το 1939 και το 1941, του Παντελή Ζησιμάτου.

Στην κάρτα που απεικονίζει την Ακροναυπλία διαβάζουμε: «Στα αγαπημένα μου ανιψάκια Γεράσιμο και Ελενίτσα. Πάντα μαζί σας ο θείος σας». Και δίπλα δύο λέξεις: «Ενθύμιο μιανής ζωής».

Ενθύμιο μιας ζωής... Αυτό γράφει ο Κεφαλονίτης Π. Ζησιμάτος, που συνελήφθη στις 14 Αυγούστου 1936 από τη δικτατορία του Μεταξά, εξορίστηκε στην Ανάφη και στη συνέχεια μεταφέρθηκε στην Ακροναυπλία. Από εκεί, κατά τη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής μεταφέρθηκε στο Στρατόπεδο της Λάρισας και αργότερα στο Στρατόπεδο Χαϊδαρίου. Από εκεί βάδισε περήφανος μαζί με τους συντρόφους του...

Στα αντικείμενα που μας άφησαν κληρονομιά οι 200 βρίσκεται και ένα ρολόι τσέπης, που ανήκε στον Βαλάση Βαλασόπουλο, τον μικρότερο Ακροναυπλιώτη εκτελεσμένο στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του '44.

Από το χωριό Αρφαρά της Καλαμάτας έφτασε νεαρός στην Αθήνα, όπου εργάστηκε ως εμποροϋπάλληλος. Συνελήφθη από τη δικτατορία του Μεταξά, το 1938. Βασανίστηκε φρικτά. Από την Ακροναυπλία οδηγήθηκε στις φυλακές της Πύλου και στη συνέχεια σε αυτές της Λάρισας. Παραδόθηκε, όπως και πολλοί άλλοι, στους κατακτητές. Μαζί με το ρολόι μάς «άφησε» και μια φράση - καταστάλαγμα της ζωής του. «Πήρα τον σωστό δρόμο και θα τον συνεχίσω».

Για χρόνια σε έναν τενεκέ στην αυλή ενός σπιτιού στον Κολωνό ήταν θαμμένο ένα μαντήλι. Ηταν το μαντήλι του 22χρονου Σπήλιου Αμπελογιάννη. Πάνω σε αυτό γράφει με μολύβι τις τελευταίες του επιθυμίες, τα τελευταία λόγια... «Αμπελογιάννης Σπήλιος του Κωνσταντίνου. Οδός Αστρους 93 Κολωνός. Ετσι πεθαίνουν οι τίμιοι Ελληνες. Πεθαίνω περήφανος. Ζήτω η Λευτεριά. Διαβάτη Ελληνα, το ρούχο τούτο να το πας στην παραπάνω διεύθυνση. Είναι η στερνή επιθυμία ενός ανθρώπου που ξέρει να πεθαίνει για την λευτεριά. Ζήτω ο Ελληνικός Λαός».

Ο Σ. Αμπελογιάννης συνελήφθη το 1943 σε μπλόκο από ταγματασφαλίτες και Γερμανούς στην πλατεία Αγ. Κωνσταντίνου στον Κολωνό. Παρά τα φρικτά βασανιστήρια στη Μέρλιν, ο Σπήλιος Αμπελογιάννης δεν μίλησε. Τον Απρίλη του 1944 πέρασε την πύλη του κολαστηρίου του Χαϊδαρίου. Από εκεί, έναν μήνα μετά οδηγήθηκε στον θάνατο μαζί με τους συντρόφους του.

74 χρόνια μετά, η 95χρονη αδερφή του Σπήλιου Αμπελογιάννη, Μαρία, έστειλε στην Καισαριανή, στον τόπο της εκτέλεσης, τον Νίκο Σοφιανό, ανιψιό του Σπήλιου, να παραδώσει ο ίδιος το μαντήλι στον Γενικό Γραμματέα του Κόμματος, με τη δήλωση: «Περήφανη για τον αδελφό μου, επιθυμώ το μαντήλι να δοθεί στο Κόμμα μας, το ΚΚΕ».

Ακολουθώντας τα ίχνη του Ναπολέοντα Σουκατζίδη, πέφτουμε σε φωτογραφίες του από το τμήμα μεταγωγών στο Ρέθυμνο το 1936, με συνεξόριστούς του, αλλά και σε γράμματα που έστελνε στον πατέρα του. Γράμματα από τον Αη Στράτη, τις φυλακές της Λάρισας...

Με συγκίνηση διαβάζουμε το γράμμα που έστειλε στον πατέρα του από τις φυλακές της Λάρισας, το 1943. Ακόμα και αυτές οι λίγες λέξεις αποπνέουν τη βαθιά συνείδηση του Χρέους του Αγωνιστή.

«Πατερούλη λατρευτέ,

Οσο θα 'μαι ανάμεσα στους ζωντανούς δε θα πάψω να σου γράφω για να σου εκδηλώνω την αγάπη μου, για να σου στέλνω τα φιλιά μου. Μα κι αν αργήσεις καμιά φορά να πάρεις γράμμα μου, μη στενοχωρηθείς. Να 'σαι πάντα αισιόδοξος. Μα κι αν μάθεις πάλι τίποτα κακό και πάλι να μη στενοχωρηθείς. Οσα χρόνια κι αν ζήσεις να 'σαι περήφανος για το γιόκα σου...».

Η ζωή του Ναπολέοντα ήταν αξεχώριστη από την ιδιότητά του ως μέλους της ΟΚΝΕ από το 1927 και στη συνέχεια του ΚΚΕ. Οπως αξεχώριστη ήταν και από τη ζωή των εργατών του Ηρακλείου της Κρήτης. Συνέβαλε αποφασιστικά στα πρώτα βήματα του εργατικού κινήματος, στην οργάνωση των εργατών μέσα από μεγάλες ταξικές συγκρούσεις. Τον Ιούνη του 1936, δύο μήνες πριν την επιβολή της δικτατορίας, η Ασφάλεια συνέλαβε 5 κομμουνιστές προέδρους Σωματείων και στελέχη του Εργατικού Κέντρου Ηρακλείου και τους εκτόπισε στον Αη Στράτη. Ανάμεσά τους ο Ναπολέων Σουκατζίδης, πρόεδρος του Σωματείου Ιδιωτικών Υπαλλήλων.

Στην Ακροναυπλία ο Σουκατζίδης ήταν ένας φωτισμένος δάσκαλος. Μνημειώδη έμειναν τα μαθήματα που παρέδιδε. Παράλληλα δεν σταμάτησε λεπτό να μελετάει ιστορία, λογοτεχνία, λαογραφία, ξένες γλώσσες. Στη φυλακή τελειοποίησε την εκμάθηση ξένων γλωσσών. Μετά την παράδοσή του ως κρατουμένου της Ακροναυπλίας οδηγήθηκε σε διάφορες φυλακές καταλήγοντας στο Χαϊδάρι.

Καθώς εκτελούσε χρέη διερμηνέα, ο Γερμανός διοικητής τού πρότεινε να βγει από τη λίστα των μελλοθανάτων και να τουφεκιστεί άλλος στη θέση του. Ο Ναπολέων το αρνήθηκε πεισματικά.

Καρτ ποστάλ, φωτογραφίες σε παιδική ηλικία, αλλά και σε εξορίες και φυλακές, όπως στη Φολέγανδρο και την Ακροναυπλία, γράμματα από τους τόπους μαρτυρίου συνθέτουν την ηρωική φυσιογνωμία του Δημήτρη Κυριακούδη.

Η αγάπη του στην οικογένειά του, σε αυτούς που άφησε πίσω, αποτυπώνεται και στο γράμμα που έγραψε από την Ακροναυπλία, τον Δεκέμβρη του 1941... «Ας ελπίσουμε στο τελείωμα των βασάνων μας και στο γρήγορο αντάμωμά μας, για να ζήσουμε ήσυχοι και αγαπημένοι».

Ο Δημήτρης Κυριακούδης γεννήθηκε στο Σιτοχώρι Νιγρίτας Σερρών το 1909. Φοίτησε στο Γυμνάσιο Σερρών, όντας υποχρεωμένος πολλές φορές να ταξιδεύει με το άλογο διανύοντας μια διαδρομή 40 περίπου χλμ. από το Σιτοχώρι έως την πόλη των Σερρών, δείγμα της μεγάλης του θέλησης για μόρφωση.

Για την κομμουνιστική του ιδεολογία και την ενεργό συμμετοχή του στο εργατικό κίνημα, συνελήφθη τον Γενάρη του 1937. Από το Τμήμα Μεταγωγών Σερρών μεταφέρθηκε αρχικά στη Φολέγανδρο, στην Ακροναυπλία, στις φυλακές της Λάρισας.

Από τον Σεπτέμβριο του 1943 έως και την εκτέλεσή του την Πρωτομαγιά του 1944 στην Καισαριανή, παρέμεινε φυλακισμένος στο Στρατόπεδο Συγκέντρωσης Χαϊδαρίου.

• Από τη στιγμή που δημοσιεύτηκαν οι φωτογραφίες, δεκάδες είναι οι απευθύνσεις συγγενών των εκτελεσμένων στο Αρχείο του Κόμματος. Ανταλλάσσουν στοιχεία, προσθέτουν βιογραφικά, προσφέρουν αντικείμενα και φωτογραφίες των δικών τους ανθρώπων στο «σπίτι» τους, στο ΚΚΕ.