Συζητήσαμε συγκεκριμένα με την Χριστίνα Τουλκιαρίδου, εργαζόμενη στα «Market In», πρόεδρο του Σωματείου Εμποροϋπαλλήλων, μέλος της διοίκησης της Ομοσπονδίας Ιδιωτικών Υπαλλήλων, με τον Γαβριήλ Παντή, μέλος της διοίκησης του Σωματείου Εμποροϋπαλλήλων και εργαζόμενο στα «ΙΚΕΑ», και με τον Αντώνη Πετράκη, πρόεδρο του Σωματείου Ιδιωτικών Υπαλλήλων Ιωαννίνων.

Ως κρίσιμη καμπή για να αρχίσουν να αλλάζουν τα πράγματα, η Χριστίνα ξεχωρίζει τις κινητοποιήσεις στην «Ανακύκλωση» το 2015. Εκεί - όπως περιγράφει - ξεδιπλώθηκε «όλη η επιθετικότητα της εργοδοσίας και του κράτους»: 17 απολύσεις που ανακλήθηκαν ύστερα από 17 μέρες απεργίας, ΜΑΤ στην πύλη, συλλήψεις, προσαγωγές, μηνύσεις, απεργίες που έβγαιναν «παράνομες» στα δικαστήρια, λίγους μήνες μετά την ανάληψη της διακυβέρνησης από τον ΣΥΡΙΖΑ. Κι όμως, ο αγώνας έγινε «υπόθεση της πόλης»: Αλληλεγγύη από σχολεία, συλλόγους, σωματεία, με 24ωρη παρουσία έξω από το εργοστάσιο.

Μέσα σ' αυτές τις απαιτητικές συνθήκες, το τότε ενιαίο σωματείο πήρε ώθηση, μαζικοποιήθηκε και συνέβαλε στον συσχετισμό που άλλαξε «γραμμή πλεύσης» στο Εργατικό Κέντρο. Αυτή η πείρα, μαζί με τη σταθερή δουλειά στους χώρους, έστρωσε το έδαφος για τις μεγάλες αναμετρήσεις που ακολούθησαν στον κλάδο των σούπερ μάρκετ.

Το ενιαίο σωματείο κάλυπτε ένα ευρύ και σύνθετο πεδίο: Εμπόριο, γραφεία - λογιστικά, βενζινάδικα, υπηρεσίες φύλαξης (security), εργολαβικές καθαρίστριες, τηλεφωνικά κέντρα, «νέες τεχνολογίες» κ.ά. «Χαοτική» κατάσταση, όχι μόνο λόγω των πολλών τομέων και κλάδων, αλλά και επειδή η εργοδοσία «τεμαχίζει» τον εργαζόμενο: Τετράωρα, εξάωρα, οκτάωρα, «προϊστάμενοι», «διευθυντές», τηλεργασία, κυλιόμενα ρεπό.

Απέναντι σε αυτό, η απάντηση ήταν η επιμονή προσπάθεια για πάτημα στους χώρους δουλειάς, επαφή με τον εργαζόμενο εκεί που δουλεύει, ιεράρχηση των μαζικών χώρων για να ακουμπήσεις τον πολύ κόσμο χωρίς να μένει κανείς πίσω. Αυτή η δουλειά άφησε «κρυσταλλώματα»: Σταθερό πυρήνα εργαζομένων γύρω από το σωματείο, προϋποθέσεις για το επόμενο βήμα.

Μεγάλο «σχολείο» αποτέλεσε ο αγώνας των εργαζομένων στη «Market In». Η Χριστίνα περιγράφει πώς μέσα στις ανακατατάξεις των σούπερ μάρκετ και τις διαδοχικές εξαγορές, εργαζόμενοι βρέθηκαν σε μια κατάσταση που καλούνταν να συμβιβαστούν με όρους που τους έστελναν στην ανεργία, είτε να υπογράψουν ότι δεν θα διεκδικήσουν δεδουλευμένα μηνών και δικαιώματα μιας ζωής.

Στα Γιάννενα, 11 εργαζόμενοι στάθηκαν όρθιοι μαζί με το σωματείο και το ΕΚΙ. Εδωσαν πολύμηνους αγώνες έξω από το κατάστημα, με καταστολή, μηνύσεις και εργοδοτική βία που - όπως μεταφέρουν - έφτασε μέχρι «μπράβους της νύχτας» και τραυματισμούς εργαζομένων από άλλα σωματεία που ήταν εκεί για συμπαράσταση.

Η εργοδοσία αρνιόταν να συμμορφωθεί, παρά τις θετικές δικαστικές αποφάσεις που δικαίωναν τους εργαζόμενους. Ο αγώνας κράτησε έξι χρόνια. Τελικά, ύστερα από την οριστική δικαίωση, επέστρεψαν την 1η Ιούλη 2023 στη δουλειά. Κέρδισαν μισθούς, ένσημα, αποζημίωση για τα χρόνια που δεν εργάζονταν και αναγνώριση προϋπηρεσίας.

Ο απόηχος, όμως, είναι αυτό που κρατούν: Η υπόθεση συζητήθηκε πλατιά, εργαζόμενοι από άλλα μαγαζιά ρωτούσαν «τι έγινε», περίμεναν «να μάθουν νέα», και έτσι «έσπασε ο φόβος» μέσα στα καταστήματα.

Η μάχη ανέδειξε και κάτι ακόμα σε σχέση με τον πραγματικό αντίπαλο των εργαζομένων. Οτι οι κυβερνήσεις του κεφαλαίου μπορεί να αλλάζουν συνθέσεις και «χρώματα», αλλά δεν αλλάζει η στρατηγική που υπηρετούν. Δεν αλλάζει το ότι το αστικό κράτος είναι ένα κράτος εχθρικό για τους εργαζόμενους, ακριβώς επειδή είναι ταγμένο να θωρακίζει τα κέρδη μιας χούφτας εκμεταλλευτών.

Είναι χαρακτηριστικό ότι την περίοδο που κυβερνούσε ο ΣΥΡΙΖΑ, ειπώθηκε από το υπουργείο Εργασίας ότι «δεν υπάρχουν εργαλεία» παρέμβασης, την ώρα που στους δρόμους οργίαζε η καταστολή. Στη συνέχεια, επί ΝΔ, η υπόθεση σερνόταν για χρόνια στα δικαστήρια, με την εργοδοσία να κερδίζει χρόνο και τους εργαζόμενους να πληρώνουν την αναμονή.

Η συσσωρευμένη πείρα και η άνοδος της συμμετοχής έφεραν και το επόμενο βήμα, με εξειδίκευση της δράσης σε δύο κλαδικά σωματεία, για καλύτερη οργάνωση και πιο στοχευμένη παρέμβαση. Ετσι συγκροτήθηκαν το Σωματείο Εμποροϋπαλλήλων και το Σωματείο Ιδιωτικών Υπαλλήλων. «Δεν είναι τεχνικό ζήτημα, να χωριστείς σε δύο κάλπες», λένε. «Χρειάζεται μαγιά στους χώρους», να πατάς πραγματικά στις επιχειρήσεις, για να σταθεί το νέο βήμα.

Το δείχνουν και οι αριθμοί: Από 194 ψηφίσαντες το 2010, στις εκλογές του 2016 έφτασαν τους 631. Σήμερα, στις τελευταίες αρχαιρεσίες στο Σωματείο Εμποροϋπαλλήλων ψήφισαν 253, ενώ στο Σωματείο Ιδιωτικών Υπαλλήλων 718. Συνολικά, σχεδόν 1.000 εργαζόμενοι συμμετείχαν στις κάλπες των δύο σωματείων - στοιχείο που καταγράφει την άνοδο της οργάνωσης στον κλάδο και τον ρόλο τους, ως δυο από τις πιο μαζικές συνδικαλιστικές οργανώσεις στο ΕΚΙ.

Η πρόσφατη υπόθεση στα σούπερ μάρκετ «Παπαγεωργίου - Γαλαξίας» δείχνει ότι το παραμύθι του «καλού εργοδότη» δεν πέφτει μόνο του, ακόμα κι όταν η καθημερινότητα το διαψεύδει. Χρειάζεται σωματείο που να «πιάνει» τον εργαζόμενο στον χώρο δουλειάς, να ανοίγει κουβέντα, να φωτίζει τι κρύβεται πίσω από το «είμαστε οικογένεια» και να χτίζει εμπιστοσύνη. Αλλιώς, μέσα στην πίεση και τον φόβο, η ατομική αγανάκτηση δύσκολα γίνεται συλλογικό βήμα οργάνωσης.

Ο Γαβριήλ και η Χριστίνα λένε ότι στην τοπική αλυσίδα (180-200 εργαζόμενοι) για χρόνια κυριαρχούσε απαξίωση προς το σωματείο, με τη λογική «εδώ είμαστε καλά». Κι όμως, οι συνδικαλιστές δεν εγκατέλειψαν. Συνέχιζαν τα περάσματα «ξανά και ξανά», ακόμα κι όταν συναντούσαν άρνηση.

Οταν η νέα εργοδοσία έφερε νέες συμβάσεις με δυσμενείς όρους - μέχρι και απαίτηση δήλωσης προβλημάτων υγείας, με την απειλή της απόλυσης - η καμπή προέκυψε από εργαζόμενη που είχε δεχτεί και στο παρελθόν μειώσεις «για το καλό της επιχείρησης», αλλά αυτή τη φορά αρνήθηκε να υπογράψει και απευθύνθηκε στο σωματείο.

Ακολούθησαν παρεμβάσεις σε όλα τα καταστήματα, μαζικές συνελεύσεις και κινητοποιήσεις, που ανάγκασαν την εργοδοσία να υποχωρήσει σε ζητήματα διαδοχής και δικαιωμάτων. Ετσι επιβεβαιώθηκε στην πράξη ότι η αδιάκοπη παρουσία και η επιμονή δεν πάνε χαμένες. Οταν σπάνε αυταπάτες και ο φόβος, σε λίγες μέρες μπορούν να γίνουν βήματα που δεν έγιναν σε χρόνια.

Ο Αντώνης περιγράφει την κατάσταση σε κλάδους που πλασάρονται ως «σύγχρονοι» και «καινοτόμοι». Στις εταιρείες «νέων τεχνολογιών» η τηλεργασία δυσκολεύει την επαφή: «Μπορεί μια εταιρεία να έχει 50 εργαζόμενους, αλλά αν πας για εξόρμηση να βρεις 10», αφού οι ομάδες δουλεύουν εναλλάξ από σπίτι και γραφείο. Παρ' όλα αυτά, το σωματείο κάνει βήματα, με εργαζόμενους να συμμετέχουν σε απεργίες.

Οι συνθήκες μόνο «μοντέρνες» δεν είναι... Εντατικοποίηση για να «βγει το project», πίεση και ψυχολογική φθορά, μυοσκελετικά και προβλήματα στα μάτια. Ακόμα και το «τετραήμερο» που διαφημίζεται, συχνά σημαίνει συμπύκνωση και «λιώσιμο» για να πιαστούν στόχοι. Στα τηλεφωνικά κέντρα η γραμμή «δεν κλείνει», με πίεση δευτερολέπτου, ενώ καταγγέλλονται πρακτικές όπως υπερωρίες με κουπόνια και «επτά στα επτά» με κυλιόμενα ρεπό.

Μέσα σ' αυτό το τοπίο, όπως σημειώνει, εμφανίζονται και πλευρές που σχετίζονται με την πολεμική προετοιμασία: «Μεγάλοι πελάτες» ενημερώνονται για «κάλυψη» σε περίπτωση κυβερνοεπίθεσης και εργαζόμενοι ακούνε ότι μπορεί να χρειαστεί να «τρέξουν» αντίστοιχα projects. Βλέπουν δηλαδή την κλιμάκωση της πολεμικής προπαρασκευής μπροστά στα μάτια τους, να αποτελεί την άλλη όψη της ισχυροποίησης τέτοιων ομίλων.

Από τη μεριά του Σωματείου Εμποροϋπαλλήλων, στόχος είναι να οργανωθούν περισσότεροι εργαζόμενοι και να σπάσει η αυταπάτη ότι «κάπου θα είναι καλύτερα» αλλάζοντας αλυσίδα. «Παντού οι ίδιες συνθήκες», εντατικοποίηση, ελάχιστο προσωπικό, τετράωρα χωρίς προοπτική, εξαήμερα, μισθός που δεν φτάνει, εργαζόμενοι «σακατεμένοι» από τη φθορά. Γι' αυτό μπαίνει μπροστά η διεκδίκηση για κλαδική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας (ΣΣΕ), κυριακάτικη αργία, 5ήμερο - 7ωρο - 35ωρο, συνεχόμενο ωράριο, αυξήσεις που να απαντούν στις ανάγκες.

Και οι τρεις συνδικαλιστές στέκονται στο ίδιο σημείο: Η αλλαγή στο ΕΚΙ έδωσε στήριγμα και κάλυψη στα σωματεία και σημείο αναφοράς στους εργαζόμενους. Ενα Εργατικό Κέντρο ανοιχτό, με πολύμορφες πρωτοβουλίες, που δίνει στην πράξη αίσθηση «αποκούμπι». Και αυτό έχει άμεσο αντίκρισμα στους εργαζόμενους, οι οποίοι όλο και πιο συχνά με αγωνιστική αυτοπεποίθηση λένε όταν βρεθούν αντιμέτωποι με την κλιμάκωση της εργοδοτικής επίθεσης: «Θα φέρω το σωματείο και το Εργατικό Κέντρο!».