Οι φωτογραφικές λήψεις από τις τελευταίες στιγμές των 200 ηρωικών κομμουνιστών που θανατώθηκαν από τα φονικά βόλια των ναζί κατακτητών είναι ένα πρωτόγνωρο, μοναδικό και συγκλονιστικό εύρημα - τεκμήριο. Και δεν μπορείς να παίζεις με την Ιστορία ενός λαού, όταν οι 12 φωτογραφίες, γεμάτες ματωμένες μνήμες από την Αντίστασή του, βγαίνουν στο σφυρί προς πώληση.

Αυτή η βδομάδα, αφότου ήρθαν στο προσκήνιο οι μορφές των αγωνιστών κομμουνιστών, κύλησε με την προσπάθεια του ΚΚΕ και της ΚΝΕ να αποκτήσουν ταυτότητα οι εκτελεσμένοι και να οργανώσουν ένα πολιτικό άνοιγμα σε όλη την Ελλάδα, με ένα σύνθημα που σκίζει τους ουρανούς της χώρας:

«Οι ήρωες γεννιούνται από τον λαό και ανήκουν στον λαό! Τα φωτογραφικά ντοκουμέντα από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών να γυρίσουν σπίτι τους!».

Αναζητήσαμε την προδικτατορική εφημερίδα «Η Αυγή» της 28ης Απρίλη 1964, όπου συναντήσαμε το δημοσίευμα - ρεπορτάζ, με αφορμή τη σκοτεινή επέτειο των 20 χρόνων, το οποίο υπογράφει ο 21χρονος Φώντας Λάδης:

Υπέρτιτλος: «ΘΑ ΠΑΡΑΜΕΙΝΕΙ ΑΝΟΙΚΤΗ ΩΣ ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΣΑΒΒΑΤΟ»

Τίτλος: «Συγκλονιστικού ενδιαφέροντος η έκθεση της "Λέσχης Βιβλίου" (ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ ΤΩΝ 200 ΠΑΤΡΙΩΤΩΝ ΠΟΥ ΕΚΤΕΛΕΣΘΗΚΑΝ ΤΗΝ ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ ΤΟΥ 1944)»

Διαβάζουμε:

«Ανοιξε χθες και θα είναι ανοιχτή όλη τη Μεγάλη Εβδομάδα η έκθεση που οργάνωσαν οι εκδόσεις "Θεμέλιο" στη "Λέσχη Βιβλίου" για να τιμήσουν τη μνήμη των 200 πατριωτών την Πρωτομαγιά του 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Η έκθεση περιλαμβάνει συγκλονιστικές μαρτυρίες της μεγάλης θυσίας: Γράμματα, μηνύματα των μελλοθανάτων προς τις οικογένειές τους κ.λπ., καθώς και αντιστασιακά βιβλία.

Οι περαστικοί σταματούν στη βιτρίνα. Ενας τοίχος τρυπημένος απ' τις σφαίρες, με ίχνη από αίμα. Πάνω αριστερά ένα από τα γράμματα που έστειλαν οι κρατούμενοι στα σπίτια τους, το βράδυ πριν εκτελεσθούν.

Μόλις μπαίνεις μέσα στη "Λέσχη του Βιβλίου" ξαναζωντανεύουν στα μάτια σου εκείνες οι 20 ώρες αγωνίας...

"Στους Μολάους σκοτώθηκε ένας Γερμανός στρατηγός. Για αντίποινα θα εκτελεσθούν 200 όμηροι". Την είδηση, γραμμένη στις πρωινές εφημερίδες της 30/4/1944, την έφερε στους άλλους, στο Χαϊδάρι, ο κρατούμενος Βλάσης, που γύρισε κατά τις 11 το πρωί από την αγγαρεία... Ολα ήρθαν γρήγορα. Δεν περίσσευε καιρός.

Ο καθένας έγραφε όπου μπορούσε, σ' ένα κομμάτι χαρτί, σ' ένα πακέτο από τσιγάρα, ένα βιαστικό μήνυμα στους δικούς του. "Δεν σας ξέχασα ποτές. Για εσάς και τον ελληνικό λαό έδωσα τη ζωή μου. Σήμερα, 1η Μάη 1944. Σας φιλώ για τελευταία φορά. Α. Βαγενάς"».

Το ρεπορτάζ του Φώντα Λάδη μεταφέρει ήχους που συνόδευαν την έκθεση και αντικείμενα - τεκμήρια που την αποτελούσαν:

«Ομως ας ξαναγυρίσουμε στην Πρωτομαγιά του 1944», συνεχίζει με θέρμη την αναφορά του στη μέρα μνήμης των ηρωικών κομμουνιστών ο τότε νέος δημοσιογράφος, ο οποίος είχε αρχίσει να κάνει τις πρώτες συναντήσεις του με την ποίηση.

«Με το χάραμα του ήλιου διακόσια παλληκάρια μεταφέρονται στο Σκοπευτήριο Καισαριανής. Ο κατάλογος αρχίζει: Αϊβατζίδης Γεώργιος... Βαλασόπουλος Βλάσης... Σουκατζίδης Ναπολέοντας...

Βροντερά ακούγονται τα "παρών"... Οι μελλοθάνατοι δεν δέχονται να τους γδύσουν, όπως γίνεται πάντα. Χορεύουν το "Εχε γεια καημένε κόσμε". Μετά τραγουδούν τον εθνικό ύμνο. Και παραδίδουν τη ζωή τους χαμογελώντας...».

Ο συντάκτης παραθέτει τους εκτελεσμένους κατά τη διάρκεια των ημερών που ακολούθησαν τη ματωμένη Πρωτομαγιά του 1944, και στέκεται στην ατμόσφαιρα την οποία δημιούργησαν οι επισκέπτες της έκθεσης:

- Υπάρχει μεγάλη ζήτηση αντιστασιακού βιβλίου, μας λένε οι διοργανωτές της έκθεσης. Ιδιαίτερα το "Νύχτες και αυγές" του Μ.Αλεξανδρόπουλου, οι "Δεκαπέντε λαϊκές μαρτυρίες - ακούμε τη φωνή σου πατρίδα", το "Ιδού ίππος χλωρός" της Τατιάνας Μιλλιέξ και το ειδικό τεύχος της "Επιθεώρησης Τέχνης", αφιερωμένο στην Αντίσταση. Σημειώστε ότι είναι η πρώτη φορά που βιβλιοπωλείο οργανώνει έκθεση με ντοκουμέντα από την Αντίσταση».

Δεν μπορούσαμε παρά να επικοινωνήσουμε με τον Φώντα Λάδη και να του ζητήσουμε να σχολιάσει τις πρόσφατα ανακαλυφθείσες φωτογραφίες των κομμουνιστών καθ' οδόν προς το απόσπασμα:

«Οι φωτογραφίες αυτές, αδιάψευστος μάρτυρας ενός από τα σημαντικότερα γεγονότα της Εθνικής μας Αντίστασης, επαναφέρουν στη συνείδησή μας - κι όχι απλώς στη μνήμη - τι επιτέλεσαν οι 200 αυτοί αγωνιστές με τη στάση τους τη στιγμή της εκτέλεσής τους.

Τα ντοκουμέντα αυτά πιστοποιούν το ήθος και το νόημα της στάσης τους αυτής.

Μας δείχνουν - ανάμεσα στ' άλλα - δύο καίρια πράγματα.

Η υπέρβαση μέσα από τη συλλογικότητα και την αλληλεγγύη

Πρώτον, ότι ο άνθρωπος μέσα από τη συλλογικότητα και την αλληλεγγύη υπερβαίνει τα συνηθισμένα μέτρα, τις δυνατότητες του καθενός ατόμου ξεχωριστά.

Δεύτερον, ότι Αντίσταση μπορείς να κάνεις όχι μόνο όταν δρας ελεύθερος, αλλά και όταν είσαι αλυσοδεμένος μπροστά στο απόσπασμα.

(Συνεχίζεται)