Πριν από 410 εκατομμύρια χρόνια η ζωή στην ξηρά ήταν σχετικά απλή. Δεν υπήρχαν δάση, ούτε λιβάδια. Η στεριά καλυπτόταν κυρίως από γλοιώδη μικροβιακά στρώματα. Οι μορφές φυτών που τελικά θα εξελίσσονταν σε δέντρα και λουλούδια είχαν μόλις εμφανιστεί και θα χρειάζονταν αρκετά εκατομμύρια χρόνια ακόμη για να ευδοκιμήσουν και να διαφοροποιηθούν. Μια νέα ανακάλυψη ξαναγράφει την ιστορία της εξάπλωσης των αγγειακών φυτών. Ερευνητές ίσως έχουν τελικά απάντηση για το αινιγματικό απολίθωμα ενός οργανισμού που ονομάστηκε Σπονγκιόφυτο (Spongiophyton) και το οποίο φαίνεται να ήταν ένα είδος λειχήνας, που άνοιξε τον δρόμο για τα σύγχρονα φυτά της ξηράς.

Αντί να εμφανιστούν μετά από τα αγγειακά φυτά, όπως οι περισσότεροι επιστήμονες υπέθεταν επί έναν ολόκληρο αιώνα, οι λειχήνες συνυπήρξαν με τα αγγειακά φυτά από την αρχή και τους άνοιξαν τον δρόμο για να κυριαρχήσουν. Οι λειχήνες είναι το αποτέλεσμα της συμβίωσης μυκήτων και φωτοσυνθετικών αλγών ή κυανοβακτηρίων. Αυτού του είδους οι συμβιώσεις σήμερα έχουν ως αποτέλεσμα να μετατρέπονται άγονοι βράχοι και ιζήματα σε πλούσιο σε θρεπτικές ουσίες χώμα, παντού στη Γη, από τις στέπες έως τα τροπικά δάση. Τα αγγειακά φυτά διαθέτουν ιστούς, που μπορούν να μεταφέρουν αυτές τις θρεπτικές ουσίες από το χώμα προς τους βλαστούς και τα φύλλα τους.

Επειδή το μαλακό σώμα των λειχηνών σπάνια διατηρείται ως απολίθωμα, η προέλευσή τους παρέμενε μυστήριο. Μια γενετική ανάλυση του 2019 έδειξε ότι εξελίχθηκαν αρκετά μετά την εμφάνιση των αγγειακών φυτών, με αποτέλεσμα να θεωρηθεί πως έπαιξαν μικρό ή καθόλου ρόλο στην εξάπλωση των πρώτων. Οι επιστήμονες διαφωνούσαν αν το Σπονγκιόφυτο, που ήταν διαδεδομένο πριν από 410 εκατομμύρια χρόνια, ήταν λειχήνα ή άλγη. Για να απαντήσουν στο ερώτημα, ερευνητές του πανεπιστημίου Χάρβαρντ εξέτασαν τις χημικές ιδιότητες του εναπομένοντος οργανικού υλικού μέσα στα απολιθώματα Σπονγκιόφυτων. Οι λειχήνες περιέχουν μύκητες, που τα τοιχώματά τους καλύπτονται με χιτίνη, το ίδιο υλικό που σχηματίζει και τους εξωσκελετούς των εντόμων. Η χιτίνη περιέχει πολύ άζωτο και τα αποτελέσματα της ανάλυσης έδειξαν με σαφήνεια την ύπαρξη αζώτου.

Υπήρξαν και άλλες ενδείξεις μυκητιακής ανάπτυξης, όπως οι διακλαδώσεις που δημιουργούν τα αναπτυσσόμενα κύτταρα μυκήτων και ονομάζονται υφές. Τα αποτελέσματα έδειξαν πως οι λειχήνες εμφανίστηκαν τουλάχιστον πριν από 410 εκατομμύρια χρόνια, λίγο μετά την εμφάνιση των αγγειακών φυτών, που συνέβη λίγο νωρίτερα, πριν από 420 εκατομμύρια χρόνια. Αρα οι λειχήνες εμφανίστηκαν πριν από τα παλαιότερα γνωστά δάση, που χρονολογούνται προ 390 εκατομμυρίων ετών.

Αν το Σπονγκιόφυτο ήταν πράγματι λειχήνα θα μπορούσε να έχει επιτρέψει τη διάδοση των φυτών της ξηράς σε περιοχές που πριν ήταν απρόσιτες, διαβρώνοντας τους βράχους, σταθεροποιώντας τα ιζήματα, ανακυκλώνοντας θρεπτικές ουσίες και συμβάλλοντας στη δημιουργία του πρώτου χώματος, λίγο πριν την ανάπτυξη των δασών.