Ο Πάνος Μπούσαλης μιλά στον «Ριζοσπάστη» με αφορμή τη μουσική παράστασή του «Τα τραγούδια των ανθρώπων»
Στην παράσταση που έχει πυρήνα της τη μελοποιημένη ποίηση, μαζί με τον Π. Μπούσαλη θα βρίσκεται η Ευήνα Ηλιοπούλου στο τραγούδι και ο Λουκάς Κουρλής στο πιάνο.
Με αφορμή την εμφάνισή του στον «Μικρό Κεραμεικό», ο «Ριζοσπάστης» είχε τη χαρά να συνομιλήσει με τον ταλαντούχο τραγουδοποιό για το τι πρόκειται να δούμε στην παράσταση, τον ρόλο της ποίησης, αλλά και το πώς καταφέρνει να επιβιώνει ένας καλλιτέχνης σε ένα εχθρικό για τον πολιτισμό σύστημα...
- «Τα τραγούδια των ανθρώπων», τι θα δούμε στην παράσταση;
- Καταρχάς ευχαριστώ για τη φιλοξενία και καλή χρονιά σε εσάς και τους αναγνώστες του «Ριζοσπάστη». Στην παράστασή μας θα παρουσιάσουμε μελοποιήσεις μου πάνω σε αγαπημένους ποιητές (Ρίτσο, Βρεττάκο, Αναγνωστάκη, Λαπαθιώτη, Βάρναλη, Σεφέρη, Καρυωτάκη και σύγχρονους όπως Βλαχογιάννη, Παγουλάτο, Πέγκλη, Βασιλείου-Πέτσα, Λέντζο) μαζί με γνωστές μελοποιήσεις όπως για παράδειγμα τραγούδια από το «Πρωινό Αστρο» των Ρίτσου, Λεοντή και μελοποιήσεις των Μικρούτσικου, Χατζιδάκι, Θεοδωράκη κ.ά. Δεν θα λείπει και η δημοτική ποίηση ως ρίζα και πηγή δημιουργίας. Στο δεύτερο μέρος θα ακουστούν κάποια τραγούδια από την προσωπική μου δισκογραφία και κάποιες πιο ελεύθερες επιλογές για να γίνουμε όλοι μια παρέα.
- Ο τίτλος σας είναι δανεισμένος από τον Ναζίμ Χικμέτ. Πώς θα έπρεπε, λοιπόν, να είναι τα τραγούδια των ανθρώπων στις μέρες μας;
- Το τραγούδι είναι κάτι ζωντανό που αναπνέει και εξελίσσεται μαζί με τους ανθρώπους και τη ζωή τους. Θα ήθελα τραγούδια που αγαπούν τον λαό και τον αγώνα του και που στέκονται δίπλα του ως στηρίγματα και παράθυρα στο φως. Με αισθητική και σεβασμό στον άνθρωπο. Τραγούδια που δεν τον υποτιμούν αλλά τον εξυψώνουν. Οχι αφ' υψηλού, αλλά με την πρόθεση να είναι ενεργό κομμάτι του λαϊκού πολιτισμού που θα συμβάλλει στην εξέλιξή του. Το πολιτικό τραγούδι οφείλει να δίνει το «παρών» στις μέρες μας, που έχουν μεγάλο πολιτικό φορτίο παγκόσμια αλλά και στη γειτονιά μας. Ο καλλιτέχνης μπορεί να διαλέξει τον τρόπο με τον οποίο θα εκφράσει τις αγωνίες του για την κοινωνία. Μπορεί αυτό να γίνει υπόγεια ή ευθύβολα ανάλογα με την αντίληψή του για την τέχνη και την ιδιοσυγκρασία του μηνύματος. Αλλά σε κάθε περίπτωση ο καλλιτέχνης είναι ελεύθερη φωνή και ως τέτοια δεν μπορώ να φανταστώ να μην αρθρώνει λόγο και να μην είναι δίπλα σε όποιον αδικείται.
- Μεγάλο κομμάτι της δουλειάς σου είναι η μελοποιημένη ποίηση. Γιατί;
- Είναι μια ανάγκη που μου γεννήθηκε διαβάζοντας ποίηση. Ακούγοντας τη μουσική που περιέχουν μέσα τους τα ποιήματα. Η αγάπη μου για την ποίηση έφερε και τις μελοποιήσεις ως συνάντηση κόσμων πολύ συγγενικών. Αγαπώ πολύ τον Ρίτσο, τον Αναγνωστάκη. Την ιδιαίτερη ευαισθησία του Λαπαθιώτη και του Καρυωτάκη. Την ειρηνική γραφή του Βρεττάκου. Την ιδεολογική συγκρότηση του Βάρναλη. Δεν μπορείς να μην θαυμάσεις τον Καβάφη, τον Σολωμό. Μου αρέσουν φυσικά και άλλοι ποιητές. Ο Εμπειρίκος, ο Καββαδίας, ο Κατσαρός, ο Σαραντάρης, ο Βαρβέρης, ο Κοντός, η Πέγκλη, ο Φωστιέρης, η Χριστοδούλου, η Παππά και άλλοι. Και ξένοι, εννοείται, όπως ο Νερούδα, ο Λόρκα, ο Παζ κ.ά.
- Κλείνοντας, μια τελευταία ερώτηση... Πώς είναι να δημιουργείς σε αυτές τις συνθήκες; Ποιες δυσκολίες αντιμετωπίζει σήμερα ένας καλλιτέχνης;
- Η λαϊκή τάξη δοκιμάζεται πολύ σκληρά. Και όσοι καλλιτέχνες ανήκουν σε αυτή, αντιμετωπίζουν πολύ μεγάλο ζήτημα επιβίωσης. Καλλιτεχνικής αλλά και καθαυτής. Τα μέσα της δημιουργίας απαιτούν πόρους. Δεν υπάρχει δίκαιη και ίση πρόσβαση σε αυτά. Με αποτέλεσμα η πρωτογενής δημιουργία να μένει στα συρτάρια. Να μη βρίσκει διέξοδο, ή αν μετά από συμπληγάδες κατορθώσει ο τραγουδοποιός, εν προκειμένω, να δώσει ένα σχήμα στο αρχικό υλικό του (ενορχήστρωση, ηχογράφηση κ.λπ.), βρίσκει κλειστές πόρτες στα κυρίαρχα μέσα ή το χάος του διαδικτύου που προσφέρει κάποιες δυνατότητες αλλά μέχρις ενός σημείου. Οι πιο πολλοί καλλιτέχνες αναζητούν άλλες μορφές εργασίας για να ζήσουν. Με ό,τι συνεπάγεται αυτό για τον ελεύθερο, ποιοτικό, δημιουργικό χρόνο. Εργασίες που κι αυτές δεν του εξασφαλίζουν ποιότητα ζωής αλλά μια αγωνιώδη και άνυδρη αναζήτηση των απολύτως απαραίτητων, όπως τα ορίζει η άγρια καπιταλιστική συνθήκη. Γιατί απαραίτητη και ζωτική είναι και η δημιουργική έκφραση με όρους αξιοπρέπειας.