Πέμπτη 12 Μάρτη 2015
ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ
ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ
Σελίδα 21
ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ
Τα Παιδιά του Εμφυλίου

Docufiction η ταινία, «Fils de Grece: Τα Παιδιά του Εμφυλίου», σύνθεση ντοκιμαντέρ μυθοπλασίας. Εφόδιά της ένα δυνατό θέμα, ένα σπάνιο αρχειακό υλικό, ο αβανταδόρικος τίτλος μιας διδακτορικής διατριβής για τους ενήλικες σήμερα, τότε παιδιά που βρέθηκαν στη δίνη της ένοπλης αντιπαράθεσης του 1946 - '49 και μια πολύπλοκη ιδέα δομής και λειτουργίας της φιλμικής κατασκευής που δεν ξεκαθαρίζει τη θέση του δημιουργού:

Η καθαρή μυθοπλασία εδράζεται στο σήμερα και αποτελεί πλαίσιο στο εσωτερικό του οποίου υπάρχει το υλικό τεκμηρίωσης που λειτουργεί ως βασικός μοχλός κίνησης της ίντριγκας προς τα μπρος, η δυναμική τώρα της ίντριγκας κινεί, με τη σειρά της, το γρανάζι του υλικού τεκμηρίωσης. Σ' αυτό το τελευταίο ανήκει το σπάνιο, ασπρόμαυρο, οπτικό αρχειακό υλικό που περιλαμβάνει και την επίσκεψη του Γάλλου ποιητή Πωλ Ελυάρ στις 19/7/1949 στον Γράμμο που η προσφώνησή του έδωσε τίτλο στην ταινία, αλλά και του «δραματοποιημένου» ή «πειραγμένου» οπτικού και ηχητικού υλικού όπως επίσης και, οι συνεντεύξεις με έχοντες άμεση ή έμμεση σχέση με το κεφάλαιο της Ιστορίας που αγγίζει τη μαζική διάσωση δεκάδων χιλιάδων παιδιών ανταρτών προς τις σοσιαλιστικές χώρες, αλλά και την ομηρία άλλων τόσων, έγκλειστων στις σωφρονιστικές «Παιδουπόλεις» της Φρειδερίκης με «πατρίς / θρησκεία / Φρειδερίκη, αλλά και κοιλιά γεμάτη» όπως αναφέρει κάποιος... Η καθαρή μυθοπλασία διέπεται από σενάριο ελλειπτικό, με χάσματα, χωρίς «εσωτερικές» νόρμες και κανόνες, με τάση προς μια αφήγηση με μειωμένα κίνητρα. Το ελλειπτικό αυτό σενάριο παρέχει κατ' επέκταση ελλειπτική, αποσπασματική, πληροφόρηση.

Το ίδιο το θέμα καθορίζει από μόνο του τον πολιτικό χαρακτήρα της ταινίας, ενώ η αναφορά στη διατριβή Νταλιάνη προϊδεάζει τον θεατή για «επιστημονικότητα» στην επικείμενη έρευνα πάνω στο άγνωστο και ιδιαίτερο αυτό θέμα, τρέφοντας προς την κατεύθυνση αυτή τις προσδοκίες του... Αντίθετα, από το αναμενόμενο, βρισκόμαστε μπροστά σε έναν στρογγυλεμένα αμβλυμμένο φιλμικό λόγο που για 160 ολόκληρα λεπτά της ώρας θέτει επίμονα το ερώτημα «Ποιος θα μας δώσει πίσω τα παιδικά μας χρόνια;», που το φιλμ βάζει στο στόμα των παιδιών. Δίπλα στο «φυλακισμένο» αγόρι στην παιδούπολη της Φρειδερίκης που αυτοκτόνησε, γιατί βιάστηκε από ένα φασιστικό κτήνος, μπαίνει η εικόνα της κλασικής χορεύτριας στο Μπολσόι της Μόσχας που έφυγε με δική της επιλογή στις σοσιαλιστικές χώρες, η οποία εμφανίζεται να «βιάζεται» μεταφορικά και κυριολεκτικά από το σύστημα που «σπάει τον υμένα του σύμπαντος»! Με τέτοιου είδους συνειρμούς οδηγείται κανείς αβίαστα στο συμπέρασμα - ερώτημα: «Η ταξική πάλη για την κοινωνική απελευθέρωση σέρνει μαζί της την απώλεια της παιδικότητας και μαζί μ' αυτήν της ατομικότητας και κατ' επέκταση της ελευθερίας και της αξιοπρέπειας»; Αρα λοιπόν, μήπως είναι μάταιη η λαϊκή εξέγερση και στην κορύφωσή της, ο ένοπλος αγώνας, μήπως είναι επιζήμια; ...

Ο συνειρμός αυτός ενισχύεται απ' το γεγονός ότι ο σκηνοθέτης μειώνει στο απαραιτήτως ελάχιστο την αντικειμενική ιστορική πληροφόρηση για την εποχή και τα γεγονότα, μειώνει τον πολιτικό λόγο και αυξάνει ταυτόχρονα τη συγκίνηση με κάλπικο λυρισμό για το «μεμονωμένα προσωπικό» και το «ψυχολογικό». Αυτό πραγματώνεται τόσο μέσα από τη σχέση οργάνωσης / διαχείρισης του συνολικού υλικού, όσο κυρίως μέσα από μια αφηγηματική στρατηγική τύπου «λίθοι, και πλίνθοι, και κέραμοι ατάκτως ερριμμένα». Ετσι το επιδερμικό της προσέγγισης, οι αναπόφευκτοι πλατειασμοί, η επιτήδευση, ο υπαινικτικός «λόγος» με τόνους ποιητικούς που επειδή τις περισσότερες φορές δε «μιλιέται», καταντά στόμφος και άδειο τελετουργικό. Γιατί πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη ότι όλες οι κινηματογραφικές τεχνικές, επινοήματα και τεχνάσματα, κάθε εικόνα και ήχος, εντάσσονται στην αφηγηματική λειτουργία...

Ετσι μέσα στον κουρνιαχτό που σηκώνει η ηθελημένη αφηγηματική ακαταστασία μπορούμε να διακρίνουμε ένα αναγνωρίσιμο αρχειακό πλάνο από τη μάχη της Αθήνας τον Δεκέμβρη του '44 και με αστραπιαίο μοντάζ, πλάνα από τον κλεφτοπόλεμο του Δεκέμβρη 2008. Αλήθεια, τι άστοχος παραλληλισμός; Η απαράμιλλη σε ηρωισμό και αυτοθυσία αντιπαράθεση ενός σύσσωμου λαού με την αστική τάξη το Δεκέμβρη του 1944, συσχετίζεται με τα τυφλά χτυπήματα και τις προβοκάτσιες των κουκουλοφόρων το Δεκέμβρη του 2008 που κάποιοι βάφτισαν «εξέγερση»!

Το σημαντικό στην ταινία δεν βρίσκεται τελικά σε αυτό που λέγεται, αλλά σε αυτό που δεν λέγεται ... σε αυτό που ακούστηκε μία και μοναδική φορά και θα έπρεπε να συνιστά τη βάση της ταινίας ότι «η ισχυρή ιδεολογική θωράκιση των γονιών τους βοηθούσε αυτά τα παιδιά να νιώθουν ότι ανήκουν σε ένα μαχόμενο σύνολο που διεκδικεί»...


Κορυφή σελίδας

Διαβάστε στο «Ρ»
Ο καιρός
Weather data from openweathermap.org