Κυριακή 18 Αυγούστου 2013
ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ
ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ
Σελίδα 6
ΕΝΘΕΤΗ ΕΚΔΟΣΗ: "7 ΜΕΡΕΣ ΜΑΖΙ"
ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
ΚΡΙΤΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟΥ
Ευριπίδης και Σοφοκλής
«Κύκλωψ»

«Ελένη»
«Ελένη»
Από το πλήθος των σατυρικών δραμάτων, με τα οποία συμπλήρωναν οι τραγικοί ποιητές τις τριλογίες τους, το μόνο που σώθηκε ολόκληρο είναι ο «Κύκλωπας» του Ευριπίδη (παραμένει άγνωστο σε ποια ευριπίδεια τριλογία ανήκε). Αγνωστο γιατί και πώς σώθηκε μόνον αυτό. Πάντως, ο «Κύκλωπας» όχι μόνον καταδεικνύει τη θεματολογική «αφετηρία» του σατυρικού δράματος, που αφορούσε στην εξιστόρηση αστείων «παθών» του θεού του κρασιού και του θεάτρου, Διονύσου, αλλά και παραπέμπει στον Διόνυσο, καθώς στο μύθο του συμπρωταγωνιστούν οι τραγόμορφοι ακόλουθοί του, ο Σιληνός και οι γιοι του, οι Σάτυροι. Αντλώντας από τον Ομηρο, ο Ευριπίδης μεταγράφει το μύθο του μονόφθαλμου κύκλωπα Πολύφημου, που ζει σε μια σπηλιά στην Αίτνα. Ο Σιληνός και οι Σάτυροι, αναζητώντας τον αρπαγμένο από πειρατές Διόνυσο, ξεβράστηκαν εκεί και κατάντησαν βοσκοί - δούλοι του ακόρεστου για σάρκα ζώων και ανθρώπων Κύκλωπα. Επιστρέφοντας από την Τροία, φθάνουν στο νησί των κυκλώπων, ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του. Μόνο κρασί τους απομένει. Με αυτό ως αντάλλαγμα, ο Σιληνός τους προμηθεύει κρέας και τυρί. Καταφθάνει ο Κύκλωπας. Αιχμαλωτίζει τους νεοφερμένους και διατάσσει τον Σιληνό, που παριστάνει τον ξυλοδαρμένο από τους ξένους, να του ψήσει δύο αιχμαλώτους. Ο Κύκλωπας τρώγοντας κτηνωδώς ξεγελιέται και πίνει το χυμό του Διονύσου. Μεθά και τυφλώνεται από τον Οδυσσέα, που λεύτερος, με τους συντρόφους του και ξοπίσω τους Σατύρους, φεύγει από τη Σικελία... Σπανιότατα παιζόμενος ο «Κύκλωπας», ευτύχησε στο ανέβασμά του από το Εθνικό Θέατρο, χάρη στην εξαιρετικά εύστοχη ερμηνευτική «ανάγνωση» του Βασίλη Παπαβασιλείου, που με μια ευφυώς ευρηματική κειμενική παρέμβαση και μια κωμικά απολαυστική παράσταση «θεάτρου μέσα στο θέατρο», φέρνει το μύθο στο ανθρωποβόρο κοινωνικό παρόν. Ο Παπαβασιλείου, υπογράφοντας τη μετάφραση, αλλά και τη μερική διασκευή (διασκευή με συνεργάτη τον Σωτήρη Χαβιάρα), «μεταμφίεσε» τον Οδυσσέα σε έναν πανέξυπνο, κάπηλο, ανεμοδούρα και μπερμπάντη, με κουρέλια πειρατή αλά Τζόνι Ντεπ, πρώην παλαιοπώλη στο Μοναστηράκι, που η κρίση τού έκλεισε το μαγαζί, με συντρόφους επίσης φαληρισμένους μικρεμπόρους. Από το μαγαζί του, το μοναδικό πολύτιμο πράγμα που είχε και πήρε είναι το έργο «Κύκλωψ», το οποίο παίζει μαζί με τους συντρόφους του, «παρηγορώντας» το χάλι τους, αλλά και «τιμωρώντας» χλευαστικά κάθε αχαλίνωτα ανθρωποβόρο σημερινό «Κύκλωπα». Με λιτό σκηνικό (ζωγραφισμένα τελάρα) και πολύχρωμα κοστούμια της Μαρί - Νοέλ Σεμέ, με ποικίλων ρυθμών μουσική του Δημήτρη Καμαρωτού (εκτελείται από ηθοποιούς - οργανοπαίκτες), την κινησιολογία της ομάδας «Sinequanon» για το διττό Χορό (σάτυροι και σύντροφοι του Οδυσσέα), και τους φωτισμούς της Ελευθερίας Ντεκώ, η σκηνοθεσία, με το σαρκαστικό χιούμορ και ευρηματικά, υπονοηματικά παίγνια, επαλήθευσε τον ορισμό ότι το σατυρικό δράμα είναι μια «παίζουσα τραγωδία», ότι κωμωδία και τραγωδία είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Στυλοβάτες της σκηνοθεσίας στάθηκαν οι έξοχες ερμηνείες. Του Νίκου Χατζόπουλου, κωμικότατα μισοξεκούτη, μισοπονηρούλη, γεροφιλήδονου και κρασοπατέρα Σιληνού. Της «διαολεμένα» παιγνιώδους υποκριτικής του Νίκου Καραθάνου (Οδυσσέας). Του πηγαία κωμικού Δημήτρη Πιατά, ιδανικού για να συμβολοποιηθεί ο ρόλος του Κύκλωπα, αλλά και το ομόψυχο υποκριτικό κέφι των ηθοποιών του 17μελούς Χορού.

«Τραχίνιες»

«Κύκλωψ»

Copyright � 2013 Vassilis Makr

«Κύκλωψ»
Εκτός του «Κύκλωπα», το Εθνικό Θέατρο παρουσίασε στα Επιδαύρια και την ελάχιστα παιζόμενη τραγωδία του Σοφοκλή «Τραχίνιες», για το διπλό, ερωτικής αιτιολογίας, φοβερό χαμό του Ηρακλή και της γυναίκας του Διηάνειρας. Ο Σοφοκλής, ποιτητικά, αλλά με σκληρή ρεαλιστική αλήθεια και περισσή θλίψη για τα υπαρξιακά πάθη και τους θανάσιμους έρωτες των ανθρώπων, χειρίζεται το μύθο για το φρικτό τέλος του Ηρακλή. Ο «ημίθεος» γιος του Δία και της Αλκμήνης, που διεκδίκησε τη Διηάνειρα από τον αντίζηλό του ποταμό - τέρας Αχελώο, εξοντώνοντας με τα βέλη του τον φιδίσιο Νέσο, την παντρεύτηκε και έκανε πολλά παιδιά μ' αυτήν, έμελλε να χαθεί από το «ερωτικό φίλτρο», που ξεψυχώντας έδωσε ο Νέσος στη Διηάνειρα, αν ποτέ το χρειαστεί. Η Διηάνειρα, ανήσυχη με την πολύμηνη απουσία του Ηρακλή από το σπίτι του στην Τραχίνα και φοβούμενη παλιούς χρησμούς, στέλνει το γιο της Υλλο, να αναζητήσει τον πατέρα του. Με δύο αγγελιαφόρους διασταυρώνεται το κακό μαντάτο. Ο Ηρακλής έχει αλώσει την πόλη του Ευρίτου, από έρωτα για την όμορφη κόρη του, Ιόλη και επιστρέφει με αυτήν. Η Διηάνειρα, για να ξανακερδίσει τον έρωτα του Ηρακλή, του στέλνει με αγγελιαφόρο ένα νέο μανδύα, εμποτισμένο με το «φίλτρο» που της έδωσε ο Νέσος, ανυποψίαστη ότι πρόκειται για δηλητήριο. Ο Υλλος συναντά τον πατέρα του κατά την επιστροφή του και βλέπει τον Ηρακλή να φορά το μανδύα και να ξεσκίζονται οι σάρκες του. Τρέχει στη μάνα του. Με μένος και πόνο κατηγορεί τη συζυγοκτονία της. Η Διηάνειρα απελπισμένη αυτοκτονεί. Σπαραγμένος από πόνους ο Ηρακλής φθάνει στο σπίτι, όπου ξεψυχώντας ζητά να κάψουν το κορμί του και ορκίζει το γιο του να παντρευτεί την Ιόλη. Εχοντας ασχοληθεί με την όπερα, ο Θωμάς Μοσχόπουλος, με την απόδοση και τη σκηνοθεσία του, θέλοντας να αποφύγει και τον παραμικρό μελοδραματισμό, αντιμετώπισε το έργο σαν «παραμυθολογικό» αφήγημα, σαν επικού τύπου μελόδραμα, αρμόζον περισσότερο στο οπερατικό είδος παρά στο ρεαλιστικό θέατρο πρόζας. Ζήτησε από τους ταλαντούχους ηθοποιούς να αποφύγουν κάθε δραματικότητα και να προσδώσουν στο λόγο τους οπερατικά «μουσικές» πινελιές. Πειθαρχώντας στη σκηνοθετική αντίληψη, η Αννα Μάσχα, με μακρόσυρτα και μονότονα «τραγουστό» λόγο, με ωραιοπαθείς στάσεις του σώματος και επαναλαμβανόμενα όμοιες, καλλιεπείς κινήσεις των χεριών, αφηγήθηκε χωρίς συναισθηματική βάσανο τις αγωνίες, την ερωτική πληγή και την απεγνωσμένη πράξη της Διηάνειρας. Ο, δυνατών εκφραστικών μέσων, Αργύρης Ξάφης, με οπερατική πόζα, ακόμη και με μια σύντομη άρια, υποδύθηκε τον Ηρακλή. Η πολύπειρη Φιλαρέτη Κομνηνού (Τροφός) κατάφερε να εξισορροπήσει το σκηνοθετικό ζητούμενο με τη ρεαλιστική απλότητα. Ιχνη αλήθειας είχαν οι ερμηνείες των Κώστα Μπερικόπουλου, Θάνου Τοκάκη και Γιώργου Χρυσοστόμου. Μια χωρίς ίχνος συγκίνησης παράσταση, που όμως έχει τρεις σημαντικές αρετές. Την πολύ ενδιαφέρουσα, με ροκ στοιχεία «οπερατική» σύνθεση του Κορνήλιου Σελαμσή, ζωντανά εκτελεσμένη από τρεις μουσικούς και εξαιρετικά διδαγμένη στο Χορό, από την Μελίνα Παιονίδου. Τη μοντερνιστική κινησιολογία - χορογραφία του Χρήστου Παπαδόπουλου και το λιτό με απλά μέσα μεταμορφώσιμο σκηνικό της Ελλης Παπαγεωργίου.

«Ελένη»

«Τραχίνιες»

Patroklos Skafidas

«Τραχίνιες»
Ρεαλιστής με όλα τα ανθρώπινα ο Ευριπίδης, πάντα ιδιοφυώς ειρωνευόμενος τις «θεϊκές βουλήσεις» που δήθεν ορίζουν τις πράξεις και τα πάθη των ανθρώπων, έγραψε την εμμέσως αντιπολεμική, την ειρωνικότατα ευτυχούς τέλους ιλαροτραγωδία «Ελένη». Ο Πάρις, ξεγελασμένος από τους «θεούς», δεν απήγαγε και πήγε στην Τροία την πραγματική Ελένη, αλλά ένα ομοίωμά της. Η πραγματική Ελένη, «ενάρετη» και «πιστή» πάντα στον άντρα της Μενέλαο, «οδηγήθηκε» από τους θεούς στην Αίγυπτο, της οποίας ο «βάρβαρος» βασιλιάς Θεοκλύμενος, που σφάζει κάθε ξένο, πιεστικά θέλει να την παντρευτεί. Η Ελένη ταράζεται από ένα «όνειρο», αλλά η αδελφή του βασιλιά, ιέρεια Θεονόη, το θεωρεί καλό «σημάδι». Στο γυρισμό από την Τροία, ο Μενέλαος ναυαγεί στη ακτή της Αιγύπτου, όπου τυχαία ρεμβάζει η Ελένη. Το ζεύγος αλληλοαναγνωρίζεται, σχεδιάζει και με τη βοήθεια της Θεονόης κατορθώνει τη δραπέτευσή του και την ευτυχή επιστροφή στην Ελλάδα. Ο καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ Αγρινίου, Βασίλης Νικολαΐδης, σε συμπαραγωγή με το ΔΗΠΕΘΕ Καλαμάτας, παρουσίασε το έργο (στο Ηρώδειο, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών), σε μετάφραση του Δημήτρη Δημητριάδη, σκηνικά - κοστούμια Νίκου Σαριδάκη, μουσική - μουσική διδασκαλία Νίκου Ξανθούλη, χορογραφία Αγγελικής Στελλάτου, φωτισμούς Ελευθερίας Ντεκώ. Ενώ η σκηνοθεσία, θέλοντας να αναδείξει και το ποιητικό ήθος, αλλά και την ιλαρότητα του έργου, αισθητικά έτεινε προς ένα μπαρόκ «ακαδημαϊσμό», δεν κατάφερε να τιθασεύσει το ποικίλο ερμηνευτικό ήθος των ηθοποιών. Ετσι η Πέμη Ζούνη (Ελένη) έπαιξε μπουλβάρ. Ο Αντώνης Καφετζόπουλος (Μενέλαος) γκροτέσκα κωμωδία. Ο Νίκος Αρβανίτης ψυχογραφικό ρεαλισμό. Ο Αντώνης Καρυστινός (Θεοκλύμενος) ηθογραφική κωμωδία. Η Νίκη Παλληκαράκη (Θεονόη) ακαδημαϊκά.


ΘΥΜΕΛΗ


Κορυφή σελίδας

Διαβάστε στο «Ρ»
Ο καιρός
Weather data from openweathermap.org