Τρίτη 6 Φλεβάρη 2001
ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ
ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ
Σελίδα 34
Θέατρο
«Προμηθέας», το «κύκνειο άσμα» του Ξενάκη

«Οι ρομαντικοί» με το ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας
«Οι ρομαντικοί» με το ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας
Θλιβερή σύμπτωση το θέλησε η προγραμματισμένη για σήμερα αναφορά της στήλης στον «Προμηθέα», τη συνδημιουργία των Ιάνη Ξενάκη και Ρόμπερτ Ουίλσον, σε παραγωγή και παγκόσμια πρώτη παρουσίαση (27-31/1) του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, να μην προλάβει ζωντανό τον κορυφαίο της μουσικής πρωτοπορίας του 20ού αιώνα. Ο Ιάνης Ξενάκης «αποχαιρέτησε» την ανθρωπότητα με το τελευταίο, συνταρακτικών ακουσμάτων, έργο του, με την - ανησυχαστικά συμπαντικών ήχων - «στοχαστική μουσική» του για τον «Προμηθέα». Με ένα ακόμα πρωτοποριακό του δημιούργημα, με το οποίο, βοηθούντος του προμηθεϊκού μύθου, θέλησε να υπογραμμίσει την αρχέγονη καταγωγή της και τη συμπαντική υλική διάσταση της ανθρωπότητας. Να θυμίσει στην ανθρωπότητα, ενόψει των ορατών κινδύνων που εγκυμονεί η «αυγή» της τρίτης χιλιετίας, την πορεία της από την άγνοια στη γνώση. Να την κάνει να αντιληφθεί την αδήριτη αναγκαιότητα, το διαχρονικό νόημα όχι μόνο του αιτήματός της αλλά και των μαχών της για μια ιδανική κοινωνία του ανθρώπου. Κυρίως να την κάνει να συνειδητοποιήσει ότι το τέλος της δεύτερης χιλιετίας έφερε μια νέα κοσμοχαλασιά. Μια σύγχρονη «τιτανομαχία» για την κατάκτηση της εξουσίας και του σύμπαντος από τους σημερινούς εφιαλτικούς κατόχους των διαστημικών μέσων και όπλων.

Η μουσική του Ξενάκη είναι μουσική που ακούγεται. Μουσική που δεν περιγράφεται, δεν κατανοείται, δεν κρίνεται με βάση τους αισθητικούς όρους και κανόνες των κλασικών ή σύγχρονων μορφών μουσικής σύνθεσης. Είναι ένα ηχητικό σύστημα, ένα μουσικό «σύμπαν» ανατρεπτικό, που μορφολογικά ξεκινά σαν αποδομητική διαδικασία, σαν ανάλυση ήχων και μουσικών φθόγγων, για να τους αναδιατάξει, να τους ανασυνθέσει, έτσι που ο ακροατής της μουσικής του να μη συμπαρασύρεται συναισθηματικά, αλλά να διεγείρεται η κρίση του με τις έντονες «εικόνες» της, να στοχάζεται με τους συμβολισμούς της.

Σκήνη από τον «Προμηθέα» με την «Τιτανομαχία» και τη νίκη του Δία
Σκήνη από τον «Προμηθέα» με την «Τιτανομαχία» και τη νίκη του Δία
Μόνο με το έργο του Ξενάκη ήταν δυνατή η τόσο αφαιρετική, τόσο ουσιώδης, τόσο σύγχρονων νοημάτων συμπύκνωση του προμηθεϊκού μύθου, η τόσο υψηλού αισθητικού επιπέδου εικαστική «όψη», τα «εύγλωττα» και «σιωπηλά» σύμβολα της - εξαιρετικά ενδιαφέρουσας θεματολογικά και αισθητικά - σκηνικής σύλληψης του Ουίλσον. Το θέατρο του Ουίλσον είναι θέατρο αλληγορίας, συμβολισμών και εικόνων μέσα από μια φορμαλιστική «σύνθεση» του λόγου, των μουσικών ήχων, του χορού, των πλαστικών τεχνών. Οι μουσικοί ήχοι του Ξενάκη και το ολιγόλογο, σεναριακής υφής, κείμενο αρχίζουν και τελειώνουν την παράσταση με ευρηματικά ιντερμέδια, που παραπέμπουν στη «Νεφελοκοκκυγία» των αριστοφανικών «Ορνίθων», «εικονίζουν» τις καθοριστικές πτυχές και τα σύμβολα του προμηθεϊκού μύθου. Με την κοσμογονική «Τιτανομαχία», που εικονίζεται με τους διαστημικούς ήχους του Ξενάκη και τους σιδερόφραχτους Τιτάνες. Την κατάληψη της εξουσίας από το Δία. Τον πυρφόρο Προμηθέα, που παραδίδει τη φωτιά στους ανθρώπους για να βγουν από τα σκοτάδια. Τον Προμηθέα δεσμώτη του Ηφαίστου, της Βίας, του Κράτους, ο οποίος, παρότι σπαράσσεται από τα «κοράκια» τους, δεν υποκύπτει. Ο Προμηθέας λυόμενος από τον Ηρακλή, ως αποτέλεσμα της προσφοράς του στην ανθρωπότητα, του εξανθρωπισμού, των κατακτήσεών της. Ομως, οι συμβιβαστικές συμβουλές του αδελφού του Επιμηθέα και το κουτί της Πανδώρας προοιωνίζονται νέα δεινά των ανθρώπων από τους εξουσιαστές «θεούς», νέες ξανά και ξανά μάχες των εξουσιαζομένων με το όραμα της ιδανικής κοινωνίας των ανθρώπων, διδασκόμενες πάντα από το διαχρονικό νόημα του προμηθεϊκού μύθου και τη μεγάλη ποίηση. Την ποιητική «σκυταλοδρομία» από τον Ομηρο μέχρι τον Καβάφη, ο οποίος επί σκηνής, απαγγέλλοντας στίχους του «Προμηθέα δεσμώτη» του Σοφοκλή, ουσιαστικά μιλά για τα σημερινά «δεσμά» των ανθρώπων.

Αυτή η «πλοκή», αυτά τα σύμβολα βρήκαν τη σκηνική τους τελειότητα στην παράσταση του Ουίλσον. Ολοι - η ηχογραφημένη αλλά και ζωντανά ερμηνευμένη, από το συγκρότημα κρουστών οργάνων «Σείστρον», μουσική του Ξενάκη, οι κυριολεκτικά «μαγικοί», πλαστικής εικαστικής αντίληψης φωτισμοί, τα υπέροχα κοστούμια, τα λιτά λειτουργικά σκηνικά, η λιτή χορογραφία, τα σκηνοθετικά ευρήματα, οι ερμηνείες, με κυρίαρχη την εξπρεσιονιστική ερμηνεία της Μάγιας Λυμπεροπούλου - συντεταγμένα, εναρμονισμένα από τους συντελεστές τους, υπηρέτησαν τη «μαγική» ως θέαμα και δυναμικά συμβολική σύλληψη του ιδιοφυούς Ουίλσον.

«Οι ρομαντικοί» με το ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας

Το Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο Πάτρας «μετακόμισε» στο αθηναϊκό θέατρο «Πορεία» μια έξοχη αισθητικά παράσταση, με τους «Ρομαντικούς» (1984) του δημιουργού του θρυλικού «Σιρανό ντε Μπερζεράκ», Εντμόντ Ροστάν, σε σκηνοθεσία του Στάθη Λιβαθινού. Μια παράσταση που αξίζει να δει κάθε θεατρόφιλος, όχι μόνο γιατί προσφέρει θεατρική απόλαυση αλλά και γιατί θα διαπιστώσει τι θαύματα μπορεί να γίνουν όπου υπάρχει γνώση και ταλέντο, μόχθος και μεράκι. Ο Στάθης Λιβαθινός συνέλαβε ένα εύστροφο, ευφάνταστο και ευρηματικό, όχι όμως αχαλίνωτο και επιτηδευμένο, πληθωρικού χιούμορ αλλά χωρίς χοντροκοπιές, ευφρόσυνο σκηνικό παιχνίδι, το οποίο επιτυγχάνει αφ' ενός να «καθρεφτίσει» την ποιητική χάρη, το στιλ γραφής του Ροστάν - του τελευταίου του γαλλικού ρομαντισμού - την αισθητική φινέτσα και το «κλίμα» των έργων του και αφ' ετέρου να αποτελέσει ένα σύγχρονο αισθητικό «σχόλιο» για τη θεματική και αισθητική, το ήθος και ύφος του ρομαντισμού και του γαλλικού αστικού θεάτρου του 19ου αιώνα. Η σκηνοθετική «ανάγνωση», όχι με απαξιωτική άποψη, αλλά με ένα «χαμόγελο» χωρίς να ακυρώνει τις αισθητικές ιδιότητες και τις θεατρικές αρετές, αντίθετα υπογραμμίζοντας την κωμωδιογραφική υπόθεσή του, μετατρέπει το ίδιο το έργο, το θέμα του και τα πρόσωπά του, σε «μέσο» απομυθοποίησης, «αυτοσαρκαστικής» έκφρασης του ρομαντισμού και των θεματολογικών του επιλογών.

Η άποψη, το χιούμορ, η φρεσκάδα, ο σκηνοθετικός οίστρος του Στάθη Λιβαθινού, στηριγμένα στην ανάλαφρη γλωσσικά, εύληπτα έμμετρη, με χιουμοριστικούς χυμούς μετάφραση του Στρατή Πασχαλίδη, καθοδήγησαν αποτελεσματικά και απέσπασαν εξαιρετικά αποτελέσματα απ' όλα και απ' όλους. Από το λιτό, ελαφρύ, ευμετάβλητο σκηνικό της Εύας Νάθενα, φωτισμένο ατμοσφαιρικά από τον Αλέκο Αναστασίου. Από τα καλαίσθητα κοστούμια εποχής της Κλαίρης Μπρέισγουελ. Από τη ρομαντικών ακουσμάτων μουσική του Θόδωρου Αμπατζή. Από τη λεπτοδουλεμένη, παιγνιώδη χορογραφία και ξιφογραφία της Μαριέλας Νέστορα και του Θάνου Δερμάτη, αντίστοιχα. Η σκηνοθεσία απέσπασε και καλές ερμηνείες, συγκροτώντας τα έξι πρόσωπα του έργου σε χαρακτηριστικά κωμικά δίδυμα. Οι δύο άξιοι και έμπειροι ηθοποιοί Μπάμπης Γιωτόπουλος και Γιάννης Κυριακίδης, ο πρώτος με το φλεγματικό, «νευρώδες» μπρίο του, ο δεύτερος με το φυσικό ρούστικο χιούμορ του, κωμωδιογράφησαν τους δήθεν «συγκρουόμενους» (σαν τους Μοντέγο και Καπουλέτο του σαιξπηρικού δράματος «Ρωμαίος και Ιουλιέτα») γειτονεύοντες γονείς δυο νέων. Της Σιλβέτ και του Περσινέ, που θέλουν να ζήσουν ένα ερωτικό ρομάντζο, με ηρωική απαγωγή και ιπποτικές περιπέτειες και τους οποίους υποδύονται η εκφραστικά ανάλαφρη στο λόγο και την κίνηση, ελπιδοφόρα υποκριτικά νέα ηθοποιός Δέσποινα Κούρτη και ο επίσης αξιόλογος Αλέξανδρος Λογοθέτης. Το μεγάλο ερμηνευτικό «κέρδος» της παράστασης, αληθινή «αποκάλυψη», είναι ο επίσης νέος ηθοποιός Τάσος Γιαννόπουλος, που με κωμικό «δαιμόνιο», με τεχνική λόγου, με εύπλαστη κίνηση, με άνεση και σαρκαστικά «ρομαντικό» στιλ ερμηνεύει τον ριψοκίνδυνο Στραφορέλ, θυμίζοντας ολίγον «Σιρανό». Ο Τ. Γιαννόπουλος αποδεικνύει τη μεταμορφωτική του ικανότητα, ερμηνεύοντας, επίσης, με απολαυστική κωμικότητα, και το ρόλο του αγαθούλη υπηρέτη Μπλεζ.


ΘΥΜΕΛΗ


Κορυφή σελίδας

Διαβάστε στο «Ρ»

Ο καιρός
Weather data from openweathermap.org