Κυριακή 17 Απρίλη 2011
ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ
ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ
Σελίδα 12
ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Τέχνη για το λαό, τον αγώνα, το σοσιαλισμό - κομμουνισμό

Ο χαιρετισμός της ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ, Αλέκας Παπαρήγα, στο Συνέδριο για τον Κώστα Βάρναλη

Πραγματοποιούμε σήμερα την υπόσχεσή μας να προχωρήσουμε στο δεύτερο Επιστημονικό Συμπόσιο, το πρώτο αφιερωμένο στο έργο του Γιάννη Ρίτσου, το σημερινό στον Κώστα Βάρναλη, τον ποιητή, τον πεζογράφο, τον άνθρωπο που μέσα από το έργο του έδινε σημασία στην κριτική φιλοσοφική σκέψη και με πηγή έμπνευσης τα προβλήματα της εργατικής τάξης και το επίπεδο της συνείδησής της, τη φτώχεια, τη αρρώστια, τη φυματίωση, τους νεκρούς του αγώνα και της εκμετάλλευσης.

Δε θα σταματήσουμε εδώ. Με τη βοήθεια φίλων και συνεργατών, όλων εκείνων που θέλουν να συμβάλλουν, είμαστε αποφασισμένοι να δώσουμε συνέχεια, να αναδείξουμε με συστηματικό τρόπο το έργο μεγάλων διανοουμένων, καλλιτεχνών, αγωνιστών, που αφιέρωσαν τη ζωή τους στην πολιτιστική αφύπνιση και δημιουργία, προκειμένου να δώσουν βάθος, νόημα, ιδανικά, κουράγιο και ψυχή στον αγωνιζόμενο λαό, στον βασανισμένο από την ταξική εκμετάλλευση εργάτη, στον καταπιεζόμενο εργαζόμενο, στους πρωταγωνιστές της παραγωγής του πλούτου. Σ' αυτούς που ακόμα και όταν οι ίδιοι είναι αποξενωμένοι από τον πλούτο του πολιτισμού, είναι οι ίδιοι εμπνευστές μεγάλων έργων που η ζωή τους κρατάει και θα κρατήσει για πολύ πολύ ακόμα, για πάντα.

Δεν έχω σκοπό να αναλύσω την προσφορά και το έργο του Κώστα Βάρναλη στον ανηφορικό δρόμο του λαού μας, στους λαμπρούς αγώνες του, σε μεγάλες ιστορικές στιγμές. Αυτό θα του κάνουν όλοι όσοι έλθουν σ' αυτό το βήμα, πιο ειδικοί και πιο κατάλληλοι από μένα.

Νιώθω την ανάγκη να σταθώ σε κάτι που είναι σήμερα ιδιαίτερα επίκαιρο και ενδιαφέρον, θαυμαστό και συγκινητικό. Στο πώς αυτός σε μια φυσική ηλικία μεγάλη για τις αρχές του περασμένου αιώνα, πάνω από 30 χρόνων, μεγαλωμένος από μια οικογένεια με αρκετή ευμάρεια για τα μέτρα της εποχής, πώς λοιπόν αυτός δραπέτευσε από τον κόσμο του ιδεαλισμού, της μεταφυσικής, της προγονολατρείας και του εθνικισμού, του μυστικισμού, της γλωσσικής συντήρησης, του περίτεχνου στίχου που υμνεί όμως περιορισμένα ατομικά βιώματα, και πέρασε στον κόσμο του εργατόκοσμου, του ιστορικού υλισμού, του διεθνισμού, του δημοτικισμού, στον κόσμο της τέχνης με κοινωνική και πολιτική άποψη για το λαό, για τον εργαζόμενο. Πώς κατάφερε να πετάξει μακριά του τη γνωστή και διαδεδομένη ως σήμερα αντίληψη «η τέχνη για την τέχνη», υιοθετώντας την τέχνη για το λαό, τον αγώνα, την κοινωνία, τον σοσιαλισμό-κομμουνισμό.

Εζησε τον χαρακτήρα της εποχής του περάσματος από τον καπιταλισμό στον σοσιαλισμό

Δεν ήταν ένα τυχαίο γεγονός, βεβαίως. Γιατί αυτός ο μεγάλος ποιητής, λογοτέχνης έζησε πολύ άμεσα το χαρακτήρα της εποχής μας, που είναι εποχή περάσματος από τον καπιταλισμό στο σοσιαλισμό. Αυτός είναι ο χαρακτήρας της εποχής μας και σήμερα, παρά το γεγονός ότι για πολύ συγκεκριμένους λόγους, η πρώτη προσπάθεια οικοδόμησης του σοσιαλισμού πισωγύρισε άγρια και απρόσμενα, δυστυχώς.

Θα πει κανείς ότι ένα τέτοιο άλμα που έκανε ο Βάρναλης ήταν πιο εύκολο στις μέρες του, ενώ, σήμερα, που η ανθρωπότητα βιώνει τραγικά αυτήν τη μεγάλη απώλεια του σοσιαλιστικού συστήματος, δεν είναι δυνατόν να αναδείξει τέτοια μυαλά, καλλιτέχνες και διανοητές, δεν είναι δυνατόν να φέρει τέτοια ριζοσπαστική μεταλλαγή...

Χωρίς να υποτιμάμε τη φόρτιση που φέρνει ένα προσωρινό πισωγύρισμα, γιατί για τέτοιο πρόκειται, σας διαβεβαιώνουμε ότι δεν ατενίζουμε με απαισιοδοξία και μοιρολατρία τα πράγματα, αντίθετα πιστεύουμε ότι και η σημερινή φάση μπορεί να αφυπνίσει και να αλλάξει συνειδητά επιλογές σημαντικών καλλιτεχνών, επιστημόνων και διανοητών, και να μετατρέψει το έργο τους σε σάλπισμα και κινητήρια δύναμη αντεπίθεσης. Γιατί και σήμερα υπάρχει λαός, εργάτες και εργάτριες που υποφέρουν, και σήμερα υπάρχουν σημαντικοί εργατικοί και λαϊκοί αγώνες, υπάρχει περισσότερη γνώση και πείρα.

Ας μην ξεχνάμε ότι και τότε στις πρώτες 10ετίες του 20ού αιώνα, κατά τη διάρκεια και μετά τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο, στα χρόνια του μεσοπολέμου, παράλληλα ή και μαζί με τον Βάρναλη δημιουργούσαν πολλοί ταλαντούχοι και εμπνευσμένοι, όμως έμειναν στάσιμοι, πισωγύρισαν, δείλιασαν, δε θέλησαν να αφουγκραστούν τα μηνύματα της εποχής, ακόμα και τα λαϊκά βάσανα, παρόλο που τα ζούσαν, τα ένοιωθαν. Τελικά προτίμησαν να μείνουν ονομαστοί σε ένα μικρόκοσμο, μακριά από το λαό, ακόμα και άγνωστοι από το λαό. Στο βαθμό που το έργο τους είχε αξία, πρόβαλε θετικές αξίες, τελικά έμεινε άγνωστο στους πολλούς.

Αγωνιστές ποιητές και λογοτέχνες υπήρχαν και πριν τον Βάρναλη, και συνομήλικοί του. Υπήρχαν αρκετοί που καυτηρίαζαν τον πόλεμο και τον κατακτητή, είτε στην Ελλάδα είτε αλλού. Η μεγαλοσύνη του Βάρναλη ήταν ότι απέναντί του δεν έβλεπε μόνο τον κατακτητή, και αυτόν εχθρό του τον λογάριαζε και πολύ σωστά. Πήγε όμως πιο βαθιά, με πιο πλατιά οπτική και ορίζοντα, ανακήρυξε εχθρό του τον μεγαλύτερο εχθρό του λαού, τον καπιταλιστή, τον καπιταλισμό, καθώς αυτός παράγει και τη φτώχεια και τον πόλεμο, από αυτόν βγαίνει ο κατακτητής, ο αποικιοκράτης, ο δυνάστης των λαών.

Ο ποιητής, ο λογοτέχνης που μάλιστα θέλει να περάσει φιλοσοφικές κοσμοθεωρητικές και ριζοσπαστικές ιδέες που δεν αρέσουν σε όσους διανοούμενους δεν μπορούν να ξεφύγουν από τις ιδέες της αστικής γαλλικής επανάστασης, τιμωρείται από τους συναδέλφους του σκληρά, είτε με τον ανοικτό πόλεμο, είτε με τη συνειδητή σιωπή, ώστε το έργο του να μείνει μακριά από το λαό, μακριά από εκείνους που διψούν για κάτι πραγματικά προοδευτικό και ανατρεπτικό.

Ο αξέχαστος Μιχάλης Παπαϊωάννου για να δείξει πόσο βαθιά και ανειρήνευτη ήταν η πάλη ανάμεσα στην αστική τάξη και την εργατική, εκφρασμένη στην ποίηση και την τέχνη, παραθέτει σε έκδοσή του δύο τετράστιχα, ένα του Κωστή Παλαμά και ένα του Κώστα Βάρναλη, την περίοδο του μεσοπολέμου, μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση και τη Μικρασιατική Καταστροφή.

ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ γράφει:

Βοσκοί, στην μάντρα της Πολιτείας οι λύκοι! Οι λύκοι!

Στα όπλα Ακρίτες! Μακριά οι φαύλοι και οι περιττοί,

Καλαμαράδες και δημοκόποι και μπολσεβίκοι

Για λόγους άδειους ή για του ολέθρου τα έργα βαλτοί.

***

ΚΩΣΤΑΣ ΒΑΡΝΑΛΗΣ γράφει:

Μέσα σε φλόγες και καπνούς ανάμαλλ' είδα να ξετρέχει

Τους άνομους γιγάντια Δίκη

Ξάφνου του σάλαγου κοπή γέλια με φτάσανε στριγγά.

Σπαράζαν τους μωρούς ποιητές οι Λύκοι.

Το 1935 ο Βάρναλης γράφει «Σ' όλο τον κόσμο οι λεγόμενοι σοσιαλιστές είναι οι επικίνδυνοι εχθροί του προλεταριάτου. Γιατί; Γιατί με το πρόσχημα των φίλων της μάζας, τη γελάνε και την υποτάζουνε μαλακά και γλυκά στα συμφέροντα της κεφαλαιοκρατίας».

Ο Κώστας Βάρναλης έζησε το διωγμό της σιωπής, της συκοφαντίας, της προκατάληψης για το έργο του, μα δεν λύγισε. Κατηγορήθηκε για αδιαλλαξία, όμως γι' αυτόν αυτή η μομφή αποτέλεσε τίτλο τιμής, βραβείο και έπαθλο. Η σταθερότητα στις ριζοσπαστικές ιδέες, η σταθερότητα στις αρχές που διέπουν τον αγώνα κατά της ταξικής εκμετάλλευσης είναι η συνέπεια, η πίστη, η αφοβία, η αγάπη και συμπάθεια για τον εργαζόμενο λαό, γι' αυτούς που υποφέρουν.

Ο Βάρναλης δεν δέχθηκε τόσο ισχυρά πυρά όταν αποφάσισε να αλλάξει στρατόπεδο, συνειδητά και εθελοντικά. Ως εχθρός αντιμετωπίσθηκε όταν άρχισαν να γίνονται τα πρώτα βήματα χειραφέτησης της εργατικής τάξης, σε μια περίοδο που παγκόσμια οι εργάτες ένοιωθαν συγκίνηση για το πρώτο εργατικό κράτος στη νοτινή Ρωσία.

Δίπλα του στα πρώτα βήματά του στάθηκε ο Γιάννης Κορδάτος -και στη συνέχεια ο Γληνός, ο Γκόλφης, ο Καρθαίος, ο Παρορίτης, ο Ταγκόπουλος...

Πολεμήθηκε αργότερα πάλι με τη σιωπή αλλά και με διώξεις μετά τον πόλεμο, από τις αρχές της 10ετίας του '50 όταν το λαϊκό κίνημα περνούσε σε φάση κάμψης, σε συνθήκες απαγόρευσης δράσης του ΚΚΕ, εκτεταμένων διώξεων, εκτελέσεων, βασανιστηρίων. Εγινε προσπάθεια ακόμα και από προοδευτικούς ανθρώπους, φοβισμένους, να σβηστεί ολοκληρωτικά ο Βάρναλης από το χάρτη των μεγάλων ποιητών.

Οδηγητής λαϊκός ποιητής

Τελικά ο Βάρναλης έμεινε ως οδηγητής λαϊκός ποιητής και λογοτέχνης, στο πλευρό του λαού.

Επιτρέψτε μου να κλείσω αυτά τα λόγια με ένα ζήτημα που με συγκινεί και προσωπικά στον Βάρναλη, στη διαδρομή και το έργο του. Ενα ζήτημα όμως βαθύτατα πολιτικό και πολιτιστικό. Ο Κώστας Βάρναλης, ο αρχαϊστής και καθαρευουσιάνος, μυημένος ουσιαστικά στην αρχαία κλασική γραμματεία που την αναπαράγει δημιουργικά στο έργο του, έγινε ο μαχητής δημοτικιστής, δίπλα βέβαια και σε άλλους που έδιναν τη μάχη του γλωσσικού με ουσία και πολιτικό βάθος.

Ως Κόμμα, για μια σειρά αντικειμενικούς κυρίως λόγους, ενώ έχουμε μεγάλη ιστορική συνεισφορά στο γλωσσικό ζήτημα, δεν έχουμε καταφέρει να εκβαθύνουμε σε ένα ερώτημα μεγάλο. Βεβαίως, η αρχαΐζουσα, η καθαρεύουσα ως γλώσσα έχασε τελικά τη μάχη της από τη δημοτική, καθυστερημένα βέβαια, χρονικά. Η νίκη της όμως αυτή, πόσο καθαρή ήταν;

Σήμερα το γλωσσικό πρόβλημα ως εξέλιξης της ελληνικής γλώσσας μετά την καθιέρωση της δημοτικής είναι τεράστιο, είναι οξυμένο. Ελπίζω ως κόμμα τα επόμενα χρόνια κάτι να κάνουμε, κάτι να πούμε, να προβληματισθούμε. Είναι ζήτημα δεμένο τόσο με την Παιδεία όσο και με την Τέχνη και τον Πολιτισμό.

Δεν εύχομαι να έχουν επιτυχία οι εργασίες, είμαι βέβαιη ότι θα έχουν!


Κορυφή σελίδας

Διαβάστε στο «Ρ»
Ο καιρός
Weather data from openweathermap.org