Παρασκευή 14 Νοέμβρη 2003
ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ
ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ
Σελίδα 32
ΤΗΛΕ ...ΠΑΘΗ
ΔΙΑΚΡΙΤΙΚΑ
Μνήμη Γιάννη Ρίτσου

«Την πρώτη και την τελευταία σου λέξη/την είπαν ο έρωτας και η επανάσταση./Ολη σου τη σιωπή την είπε η ποίηση».

(Γιάννης Ρίτσος)

Ο Γιάννης Ρίτσος γεννήθηκε στη Μονεμβασιά την Πρωτομαγιά του 1909. «Εφυγε» για πάντα από κοντά μας πριν 13 χρόνια, τέτοιες μέρες, στις 11 Νοέμβρη 1990, αφήνοντας ένα πλούσιο ποιητικό έργο και ανέκδοτες συλλογές ποιημάτων. Ο μεγάλος ποιητής της «Ρωμιοσύνης» από το 1924 με την εμφάνισή του στο περιοδικό «Η διάπλασις των παίδων» με το ψευδώνυμο «Ιδανικό όραμα», ανακαλύπτει το ιδανικό όραμα. Δηλαδή, το κοινωνικό όραμα της θεωρίας του μαρξισμού - λενινισμού. Μυείται στις γραμμές του ΚΚΕ (1930), στη φοβερή ατμόσφαιρα του σανατορίου της «Σωτηρίας», όπου νοσηλεύεται. Ολη του τη ζωή ενταγμένη στο υψηλότερο όραμα της ανθρωπότητας: το σοσιαλισμό. Στην ποίηση, επανάσταση, βρίσκονται οι προσλαμβάνουσες του ποιητή: «Και τότε εγώ ο ανίσχυρος στη μέση να σταθώ/ και να 'χω κύκλο πάνοπλους αντάρτες μου τους στίχους,/ να βάλω τ' άστρα κράνος μου στο μέτωπο τ' ορθό/ και των εχθρών μου ατρόμητος να προσπερνώ τους στίχους» («Τρακτέρ» 1930-34).

Συμμετέχει στο πολιτιστικό πρόγραμμα του ΕΑΜ. Στη διάρκεια του Εμφυλίου εξορίζεται στη Λήμνο, τη Μακρόνησο, τον Αϊ Στράτη. Καταγγέλλει τα βασανιστήρια. Μιλάει για τη συντροφικότητα. Τραγούδησε την εποποιία της Αντίστασης, μεταφέροντας την ιστορική εμπειρία του: «Μαρμάρωσαν τα δέντρα, τα ποτάμια κι οι φωνές μες τον ασβέστη του ήλιου./ Η ρίζα σκοντάφτει στο μάρμαρο. Τα σκονισμένα σκίνα./ Το μουλάρι κι ο βράχος. Λαχανιάζουν. Δεν υπάρχει νερό. Ολοι διψάνε. Χρόνια τώρα. Ολοι μασάνε μια μπουκιά ουρανό πάνω απ' την πίκρα τους... Τα μάτια τους είναι κόκκινα απ' την αγρύπνια/ μια βαθιά χαρακιά σφηνωμένη ανάμεσα στα φρύδια τους/ σαν ένα κυπαρίσσι ανάμεσα σε δυο βουνά το λιόγερμα» («Ρωμιοσύνη» 1945-47). Ακρίτες, αντάρτες, αντίσταση, ελευθερία διαπερνούν όλα τα έργα του. Εμποτίζει τον μαχόμενο ελληνισμό με την εξομολογητικότητά του στα απέριττα «Ημερολόγια της Εξορίας» (1948-50). Με τις «γειτονιές του κόσμου» ταυτίζεται: «Μαύρο, κατάμαυρο τοπίο με σφιγμένα δόντια/ κόκκινο, κατακόκκινο τοπίο με σφιγμένη γροθιά,/ μαύρη και κόκκινη καρδιά πηγμένη στο αίμα της/ κι ένας κόκκινος ήλιος πηγμένος μες στο αίμα του» («Μακρόνησος» 1949).

Μίλησε για τους αγωνιστές της ζωής, των οραμάτων, σ' αυτό το «Εικονοστάσιο των ανωνύμων αγίων», εκφράζοντας όλα τα φιλοσοφικά, πολιτικά, ερωτικά στοιχεία. Ευαίσθητος, επικοινωνιακός, λυρικός, οραματικός, σ' όλους τους τίτλους του. Γεμάτος νεανικό σφρίγος, δίνει νόημα σ' όλα τα πράγματα που μας περιβάλλουν διαλεκτικά: «Αφησέ με να 'ρθω μαζί σου. Τι φεγγάρι απόψε!/ Είναι καλό το φεγγάρι, - δε θα φαίνεται/ που ασπρίσαν τα μαλλιά μου. Το φεγγάρι θα κάνει χρυσά τα μαλλιά μου. Δε θα καταλάβεις./ Αφησέ με να 'ρθω μαζί σου» («Η σονάτα του Σεληνόφωτος»). Ελεγειακός είναι στον «Επιτάφιο» (Θεσσαλονίκη του 1936 - Μάης). Η ιδεολογική, βιωματική προσλαμβάνουσα του καταξιωμένου ποιητή καθόρισε το έργο του - όπως γράφει ο ίδιος: «Μπορούμε πάλι ν' αναρωτηθούμε αν η συγκίνησή μας είναι αισθητικής υφής κι αν οφείλεται στο νοηματικό υπόστρωμα που υπάρχει πίσω απ' αυτήν την παράσταση/ ή που εμείς αποδίδουμε. Δύσκολος ο διαχωρισμός». Η ιστορική δικαίωση, η βεβαιότητα για τη μεταβολή υπέρ του αγωνιζόμενου λαού, υπάρχει στο «Καπνισμένο τσουκάλι»: «Ευλογημένη ας είναι η πίκρα μας/ Ευλογημένη η αδελφοσύνη μας./ Ευλογημένος ο κόσμος που γεννιέται...». Ο ποιητής της Αγρύπνιας, των «λιανοτράγουδων της πικρής πατρίδας», του Κυκλάμινου, μας μοσχοβολάει με την ποίησή του, γιατί «αυτά τα δέντρα δε βολεύονται...».


Παναγιώτης ΚΑΡΑΒΑΣΙΛΗΣ


Κορυφή σελίδας

Διαβάστε στο «Ρ»
Ο καιρός
Weather data from openweathermap.org