ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ
ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ
Κυριακή 7 Οχτώβρη 2001
Σελ. /24
ΕΝΘΕΤΗ ΕΚΔΟΣΗ: "7 ΜΕΡΕΣ ΜΑΖΙ"
ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
Σελίδες της «Ελεύθερης Ελλάδας»

Βιβλίο του αγώνα για ελευθερία και λαοκρατία ήταν το Αναγνωστικό της Ε' και ΣΤ' τάξης, που εκδόθηκε από την ΠΕΕΑ στην Ελεύθερη Ελλάδα

Τα παιδιά μαθαίνουν γράμματα σε υπαίθριο σχολείο, στην Ελεύθερη Ελλάδα (φωτ. Σπύρου Μελετζή)
Τα παιδιά μαθαίνουν γράμματα σε υπαίθριο σχολείο, στην Ελεύθερη Ελλάδα (φωτ. Σπύρου Μελετζή)
Γεννήθηκε στην Ελεύθερη Ελλάδα και απ' αυτήν πήρε τ' όνομά του, αποσκοπώντας, στις μαύρες μέρες της Γερμανικής Κατοχής, να διαπαιδαγωγήσει στα ιδανικά της ελευθερίας, του ανθρωπισμού, της λαοκρατίας. Αναφερόμαστε στο Αναγνωστικό «Ελεύθερη Ελλάδα» της Ε' και ΣΤ' Τάξης του Δημοτικού, που εκδόθηκε από την ΠΕΕΑ, το Σεπτέμβρη του 1944 και το οποίο έφτασε στα χέρια μας μέσω της επανέκδοσής του από τη «Σύγχρονη Εποχή» (1983). Πρόκειται για μια έκδοση ιστορική, ένα βιβλίο του αγώνα, ένα ντοκουμέντο που μαρτυρά την προσπάθεια του ΕΑΜ, μέσα σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, να αναπλάσει την Παιδεία προς όφελος του λαού. Μπορεί να έχει περάσει από τότε πάνω από μισός αιώνας και οι συνθήκες να έχουν αλλάξει, όμως οι αξίες που υπηρετεί αυτή η έκδοση παραμένουν αναλλοίωτες. Μια καινούρια σχολική χρονιά άρχισε, μέσα στη δίνη παλιών και νέων προβλημάτων. Το Αναγνωστικό της Ελεύθερης Ελλάδας δεν είναι μόνο ένα ιστορικό ντοκουμέντο, αλλά και ένας «φάρος», που εμψυχώνει και τις σημερινές δημιουργικές προσπάθειες για την κατάκτηση της γνώσης και τη διάπλαση του νέου ανθρώπου.

Για την ανάπλαση της λαϊκής Παιδείας

Το Αναγνωστικό «Ελεύθερη Ελλάδα» γράφτηκε μέσα σε ένα μήνα, από τις 20 Αυγούστου ως τις 20 Σεπτέμβρη, περίπου, του 1944. Η συγγραφή του αποφασίστηκε από την Επιτροπή Παιδείας της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης, καθώς μέσα στα τόσα άλλα προβλήματα που είχε ν' αντιμετωπίσει η ΠΕΕΑ, οργανώνοντας την καινούρια ζωή στην Ελεύθερη Ελλάδα, το πρόβλημα της ριζικής ανάπλασης της λαϊκής Παιδείας είχε πρωτεύουσα θέση. Οπως αναφέρεται στον πρόλογο του Αναγνωστικού, «Η ΠΕΕΑ υποχρεώθηκε να ασχοληθεί με το πρόβλημα αυτό μέσα στις πιο δύσκολες συνθήκες. Τίποτε δεν υπήρχε όρθιο. Ολα έπρεπε να γίνουν από την αρχή. Ολα έπρεπε να βρεθούν και ν' ανοίξουν σχολεία. Να βρεθούν και να συντηρηθούν δάσκαλοι. Να συντονιστούν όλες οι ενέργειες με την υπέρτατη προσπάθεια που έκανε το Εθνος, για να καταχτήσει τη λευτεριά του. Να ξεριζωθούν όλες οι κακές συνήθειες του παρελθόντος. Να χτυπηθεί ο ραγιαδισμός κι ο φασισμός, που είχε μπάσει στην εκπαίδευση η 4η Αυγούστου. Να μπουν στην Παιδεία τα μεγάλα σύγχρονα ιδανικά της λευτεριάς, της λαοκρατίας, της αλληλεγγύης, του ανθρωπισμού, της δημιουργίας μιας καλύτερης ζωής. Κι όλα αυτά στο πνεύμα του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα, που ξύπνησε μέσα στην ψυχή του λαού και δυνάμωσε όλες τις δημιουργικές και ηρωικές του ικανότητες».


Ενα από τα σοβαρότερα προβλήματα που παρουσιάστηκαν από την αρχή ήταν αυτό της συγγραφής νέων σχολικών βιβλίων. Με απόφαση της Ολομέλειας του διδακτικού προσωπικού, των δασκάλων και των σπουδαστών του Παιδαγωγικού Φροντιστηρίου Καρπενησίου, που εκείνο τον καιρό λειτουργούσε στο χωριό Τροβάτο Ευρυτανίας, συγκροτήθηκε η συντακτική επιτροπή για τη συγγραφή του Αναγνωστικού που προοριζόταν για τις Ε' και ΣΤ' τάξεις του δημοτικού. Η επιτροπή έπρεπε ν' αποτελείται από έναν παιδαγωγό, ένα δάσκαλο (από το προσωπικό του Φροντιστηρίου) κι ένα σπουδαστή. Από τους παιδαγωγούς ορίστηκε ο Μιχάλης Παπαμαύρος, που είχε ασχοληθεί και παλιότερα με τη συγγραφή βιβλίων για παιδιά του δημοτικού, από τους δασκάλους ο Γιώργος Μυρισιώτης, που είχε ήδη παρουσιάσει δείγματα της καλλιτεχνικής προσφοράς του και από τους σπουδαστές ο Χάρης Σακελλαρίου, που πριν από το Παιδαγωγικό Φροντιστήριο δούλευε στο εκπολιτιστικό τμήμα του Συμβουλίου Στερεάς της ΕΠΟΝ και στη σύνταξη του περιοδικού «Τ' Αετόπουλα». Αποφασίστηκε το βιβλίο να μην ξεπερνά τα 8-9 τυπογραφικά φύλλα, το περιεχόμενό του να εκφράζει τον αγώνα του λαού για τη λευτεριά του και το πνεύμα του να είναι αγωνιστικό. Τα περισσότερα από τα κεφάλαια του Αναγνωστικού γράφτηκαν από τη συντακτική επιτροπή, αλλά και άλλοι όπως την «Ανταρτομάνα», που κατά τον Μ. Παπαμαύρου «έγραψε μια δασκάλα, που εργαζόταν στην Ακαδημία» (πρόκειται για τη δασκάλα του Φροντιστηρίου Τερψιχόρη Γουβέλα». Εκτός από τα ποιήματα και πεζά των τριών μελών της συντακτικής επιτροπής, στις σελίδες του περιλαμβάνονταν: «Ο Υμνος του ΕΑΜ» του Β. Ρώτα, «Καισαριανή», «Καμαρωτά, χαρούμενα τα νιάτα», «Επίγραμμα», «Σαν θρύλος» της Σ. Μαυροειδή - Παπαδάκη, «Βροντάει ο Ολυμπος» του Ν. Καρβούνη, «Υμνος της Π.Ε.Ε.Α.» των Γ. Σταύρου - Αλ. Μυριαλή, «Το μήνυμά της» του Π. Λεκατσά κ.ά.

Μαρτυρία αγωνιστικής προσφοράς

Σύμφωνα με παλιά μαρτυρία του Μ. Παπαμαύρου το Αναγνωστικό «μόλις κυκλοφόρησε, μπήκε στα σχολεία της Ελεύθερης Ελλάδας και διαβάστηκε από τα Ελληνόπουλα. Οπως μου 'λεγε στα Γιούρα (σ.σ. ένας από τους τόπους εξορίας του παιδαγωγού και αγωνιστή) ο μακαρίτης Κ. Παπανικολάου των Σερρών, που ήταν γραμματέας του εκπαιδευτικού γραφείου της Γενικής Διοίκησης στη Θεσσαλονίκη, το αναγνωστικό αυτό τυπώθηκε σε 100 χιλιάδες αντίτυπα και σκορπίστηκε σε όλες τις ελεύθερες περιοχές της Μακεδονίας. Το ίδιο με διαβεβαίωσε και ο μακαρίτης Ηλίας Αποστολίδης, που ήταν γραμματέας του ΕΑΜ Μακεδονίας». «Το ίδιο έγινε και για τη Στερεά, τη Θεσσαλία και την Ηπειρο», σημειώνουν οι Γ. Μυρισιώτης και Χ. Σακελλαρίου στο «Χρονικό της συγγραφής», που συνοδεύει την επανέκδοση. «Οπως μας βεβαίωσαν», αναφέρουν, «πολλοί δάσκαλοι που το δίδαξαν στα σχολεία τους κι όπως ξέρουμε και οι ίδιοι από προσωπική πείρα, το βιβλίο, χάρη στη ζωντανή και γεμάτη αμεσότητα ύλη του, άρεσε πολύ στα παιδιά και υπήρξε σπουδαίο και πολύτιμο όργανο διδασκαλίας. Δυστυχώς, η λαίλαπα που ακολούθησε, οι απανωτοί και φοβεροί διωγμοί των προοδευτικών δασκάλων, των αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης, η δίωξη του ίδιου του πνεύματος της Εθνικής Αντίστασης... έκαναν ώστε το βιβλίο να χαθεί. Αλλού παραδόθηκε στις φλόγες από τις ορδές των "εθνικοφρόνων", σε πολλές περιπτώσεις θάφτηκε από τους κατόχους του κι ανασύρθηκε έπειτα πολτόμαζα. Δυο αντίτυπά του κατορθώθηκε να βρεθούν έπειτ' από επίμονες έρευνές μας: το ένα στο χωριό Λαδικού Φθιώτιδας και μας παραδόθηκε από τον Κ. Γιδαράκο και το συνταξιούχο δάσκαλο Χρ. Παπαυγέρη, που το είχε διδάξει στο σχολείο του και το περιέσωσε κρύβοντάς το κάτω από τα κεραμίδια, στα "χατίλια" του σπιτιού του και το άλλο στα χέρια του δασκάλου Γιώργου Μωραΐτη».

Αναφερόμενοι στη σημασία της επανέκδοσής του οι Γ. Μυρισιώτης και Χ. Σακελλαρίου σημείωναν: «Το παραδίνουμε και πάλι στα άξια χέρια του πολύπαθου λαού μας, στα χέρια των σύγχρονων Ελληνόπουλων. Για να 'χουν από πρώτο χέρι μια μαρτυρία, ένα ντοκουμέντο για την προσπάθεια του ΕΑΜ να δώσει στα Ελληνόπουλα, μέσα σε δυσκολότατες κι αποτρεπτικές για τέτοιου είδους τολμήματα συνθήκες, τροφή πνευματική στις μεγάλες και φοβερές εκείνες ώρες. Το παραδίδουμε στους νέους δασκάλους μας, για να γνωρίσουν και να ζήσουν μαζί μας τον αγώνα του λαού μας για λευτεριά. Θα συνειδητοποιήσουν ίσως έτσι πως κανένας αγώνας δεν πάει τελικά χαμένος».


Ρ. ΣΟΥΛΗ




Διαβάστε στο «Ρ»
Ο καιρός
Weather data from openweathermap.org