ΜΕΡΟΣ ΕΚΤΟ

Ωστόσο ένα σπουργίτι που κάθεται στην ψηλή συρματόπλεχτη μάντρα του αποκτά κι αυτό ένα ξεχωριστό νόημα για τον παρατηρητή, που θέλει να δει τον τρόπο με τον οποίο συμμετέχουν τα τετράποδα και τα πτηνά σ' αυτήν τη χωρίς λύτρωση τραγωδία.

Και, μεταφορικά μιλώντας, ένα τέτοιο πουλί, με τη νοημοσύνη που διαθέτει ο άνθρωπος, όταν δεν επαφίεται σε λύσεις μεταφυσικές, θεολογικές και μοιρολατρικές, όταν καταλύονται οι αναφορές σε θεούς και δαίμονες, είναι ο τελευταίος διερμηνέας του κολαστηρίου του θανατερού εγκλεισμού, ο Θανάσης Μερεμέτης.

Η κατάθεσή του, στο πλαίσιο των ενεργειών του Ελληνικού Εθνικού Γραφείου Εγκληματιών Πολέμου, είναι σημαίνουσα και βαρύνουσα, καθώς έχοντας πρωτογενή επαφή με τη γερμανική γλώσσα έχει διεισδύσει μέσω αυτής και στην ψυχολογία του αιμοδιψούς διοικητή Φίσερ, για τον οποίο γράφαμε την περασμένη βδομάδα.

Αυτό το Σαββατοκύριακο θα προσπαθήσουμε να τον παρουσιάσουμε κυρίως ως εκπαιδευτικό φιλόλογο, ο οποίος έχει την τελευταία σχέση του με το αντικείμενό του κατά τη διετία 1975 - 1977, ως γενικός επιθεωρητής - διευθυντής στο Πειραματικό Σχολείο του Πανεπιστημίου της Αθήνας. Συνεισφορά στην προσωπογραφία του προοδευτικού φιλόλογου καθηγητή έχει καταθέσει ο Γιάννης Εμ. Λακούτσης στο κείμενό του «Ο διδάκτορας, κρατούμενος - διερμηνέας Θανάσης Μερεμέτης» για το περιοδικό «Στην Ερμιόνη άλλοτε και τώρα» (τεύχος 36, Μάης 2025) και αναδημοσιεύτηκε στον φιλέρευνο ιστότοπο «Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη Ιστορίας και Πολιτισμού», τον οποίο διαχειρίζεται ο Τάσος Τσάγκος.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Ο Θανάσης Μερεμέτης γεννιέται το 1911 στο Κρανίδι, πρωτεύουσα του δήμου Ερμιονίδας, χωρίς να έχουμε εντοπίσει ακόμα στοιχεία για την οικογενειακή κατάσταση της οικογένειάς του.

Ο βίος του αρχίζει να μας γίνεται γνωστός και αναγνωρίσιμος την περίοδο 1931-1934, όταν φοιτά στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου της Αθήνας υπό την καθοδήγηση του καθηγητή Ιωάννη Συκουτρή (1901 - 1937). Μετά το πέρας του φιλολογικού οπλισμού του εγγράφεται στη Νομική Σχολή (1935), χωρίς όμως να είναι ξεκάθαρο ότι την τελειώνει.

Δεν φαίνεται ότι ανήκει στους φοιτητές που δεν τους ενδιαφέρουν οι κοινοί αγώνες, εξ ου και στο αρχείο του βρίσκονται τεκμήρια (εκθέσεις, υπομνήματα, αλληλογραφία, διαμαρτυρίες) που αποδεικνύουν ότι δεν έχει ψηφιστεί τυχαία πρόεδρος του Ομίλου Φοιτητών του Πανεπιστημίου Αθηνών (1933 - 1934) και του Συλλόγου Φοιτητών της Φιλοσοφικής Σχολής.

Πάντως όταν βρεθεί στην Γερμανία, στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου (με το παλιό όνομά του, Friedrich-Wilhelms-Universitat), κατόπιν προτροπής του γερμανομαθούς καθηγητή του, θα συγκεράσει στη διδακτορική διατριβή του τη φιλολογική με τη νομική επιστήμη.

Αλλωστε αυτή η σχέση και η αλληλεπίδραση των δύο επιστημών πιστοποιούνται στον τίτλο της διατριβής, «Εγκληματίες και εγκλήματα. Μελέτες για το ποινικό δίκαιο στους "Νόμους" του Πλάτωνα» («Verbrecher und Verbrechen. Untersuchungen zum Strafenrecht in Platons "Gesetzen"», εκδόσεις «Robert Noske in Borna Leipzig», 1940). Αξίζει τον κόπο να επισημάνουμε ότι υπογράφει το βιβλίο ως Athanasios Meremetis aus Kranidion, Peloponess, Griechenland (Αθανάσος Μερεμέτης, από το Κρανίδι, Πελοπόννησος, Ελλάδα).

Ως μεταπτυχιακός φοιτητής, από το 1937 έως το 1940, πρωτοστατεί και τολμά και πάλι υπέρ των δικαιωμάτων των σπουδαζόντων στη χιτλερική Γερμανία, κρατώντας τα ηνία του Συλλόγου Ελλήνων Φοιτητών του Βερολίνου (Verein Griechischer Studierender). Παράλληλα, με υποτροφία του δήμου Αθηναίων κάνει μια δεύτερη σπουδή και εφοδιάζεται με την επιστήμη της βιβλιοθηκονομίας.

Η επιστροφή του στον γενέθλιο τόπο συμπίπτει με τη χρονιά κήρυξης του ελληνοϊταλικού πολέμου. Τον βρίσκει να εργάζεται στον δήμο της πρωτεύουσας ως ιδιαίτερος γραμματέας της δημοτικής αρχής (1941) και στη συνέχεια ως έφορος της Βιβλιοθήκης της (1942), αφού διαθέτει τα προσόντα γι' αυτήν τη θέση.

Τα ξημερώματα της 12ης προς 13η Φλεβάρη 1944 ο Θανάσης Μερεμέτης συλλαμβάνεται, παρουσία του προδότη διερμηνέα Δούκα, «ενός ανθρώπου περισσότερο φρικαλέου και από τους Γερμανούς, που καλό θα ήταν να μην ήταν Ελλην», όπως έχει γράψει ο συλληφθείς εκπαιδευτικός.

Λίγο πριν στηθεί στον τοίχο της Καισαριανής, ο ηρωικός διερμηνέας Ναπολέων Σουκατζίδης (1909 - 1944) παραδίδει στον κατά δύο χρόνια νεότερό του Θανάση Μερεμέτη τη σφυρίχτρα και τα χαρτιά του, με την πνευματική διαθήκη: «Θανάση, μην ξεχνάς ποτέ ότι είσαι Ελληνας κρατούμενος και εξυπηρετείς Ελληνες αγωνιστές. Να είσαι πάντα καλός μαζί τους. Στο πρόσωπό σου τους αποχαιρετώ όλους».

Από την Πρωτομαγιά έως τις 27 Σεπτέμβρη 1944, οπότε θα κλείσει τις πύλες του το ειδεχθές ανθρωποσφαγείο, θα παραμείνει ο 33χρονος γερμανομαθής.

Για λόγους ευνόητους δεν τον χωράει ο τόπος όπου γεννήθηκε, γι' αυτό διορίζεται από το 1946 έως το 1955 στο Παγκύπριο Γυμνάσιο Λευκωσίας και το 1947 συμμετέχει ενεργά στην ίδρυση του Ελληνικού Πνευματικού Ομίλου Κύπρου, ενώ την περίοδο 1954 - 1955 θα αναλάβει τη θέση του αντιπρόεδρου.

Οι Βρετανοί δεν τον βλέπουν με καλό μάτι και θα αναγκαστεί να επιστρέψει στην Ελλάδα, όπου θα εργαστεί στο Κολέγιο Αθηνών μέχρι το 1960. Στον Ομιλο θα έχει συστηματικά ενεργό παρουσία, με ομιλίες για την Τέχνη στα Δωδεκάνησα, για τα 200 χρόνια από τη γέννηση του Κοραή και για το περιεχόμενο της έννοιας της εθνικής συνείδησης.

Στο «Δελτίον Ελληνικού Πνευματικού Ομίλου Κύπρου» (Περίοδος 1954 - 1955, Λευκωσία Κύπρου), ιδού πώς σχολιάζεται η εισήγηση του Θανάση Μερεμέτη, «Η κάθαρσις των παθημάτων εις τον αριστοτελικόν ορισμόν της Τραγωδίας», την 7η Απρίλη 1955 στη Σεβέρειο Βιβλιοθήκη: «Ο εισηγητής ανέπτυξε μετ' εμβριθείας τας ποικίλας ερμηνείας του περί καθάρσεως των παθημάτων χωρίου της Ποιητικής του Αριστοτέλους».

Μετά την παρέλευση της πενταετίας θα επανέλθει στο μεγάλο νησί της Μεσογείου ως γυμνασιάρχης, κατά τη σχολική χρονιά 1960 - 1961, στο Ελληνικό Γυμνάσιο Μόρφου, και από την επόμενη μέχρι το 1972 στο Ελληνικό Γυμνάσιο Κερύνειας. Για τον τελευταίο εκπαιδευτικό διορισμό του, οπότε και αφυπηρέτησε, αναφερθήκαμε στην αρχή.

Το αφιέρωμά μας στον κρατούμενο - διερμηνέα Θανάση Μερεμέτη του στρατοπέδου Χαϊδαρίου θα συνεχιστεί.