Κυριακή 18 Ιούνη 2006
ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ
ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ
Σελίδα 4
ΕΝΘΕΤΗ ΕΚΔΟΣΗ: "7 ΜΕΡΕΣ ΜΑΖΙ"
ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
ΝΙΚΟΛΑΣ ΓΚΙΓΙΕΝ
«Συνάντηση» των ποιητών της Κούβας και της Ρωμιοσύνης

Αναφορά στον Γκιγιέν, με αφορμή μια διπλή επέτειο

«Ο μεγάλος ζωολογικός κήπος» σε ξενόγλωσσο βιβλίο
«Ο μεγάλος ζωολογικός κήπος» σε ξενόγλωσσο βιβλίο
Πριν 17 χρόνια, σαν χτες - 17 Ιουνίου του 1989 ήταν - ο επαναστάτης λαός της Κούβας έχασε τον κορυφαίο, τον εθνικό ποιητή του, τον Νικολάς Γκιγιέν Μπατίστα. Πριν, ακριβώς, σαράντα χρόνια, το 1966, τη σπουδαία, οικουμενική και διαχρονική ποιητική «φωνή» του Νικολάς Γκιγιέν μετέδωσε στη γλώσσα μας και στο λαό μας ο κορυφαίος ποιητής της Ρωμιοσύνης, ο Γιάννης Ρίτσος, εκδίδοντας την άγνωστη σήμερα, εξαντλημένη πριν πολλά χρόνια (εκδόσεις «Θεμέλιο»), ποιητική συλλογή του Ν. Γκιγιέν «Ο μεγάλος ζωολογικός κήπος». Με αφορμή αυτή τη διπλή επέτειο, αναφερόμαστε στη ζωή και στο έργο του Γκιγιέν και στην ποιητική «συνάντησή» του με τον Ρίτσο.

Ο γεννημένος στο Καμαγουέι (10/7/1902) Γκιγιέν, το 1917, χρονιά της Οχτωβριανής Επανάστασης, χάνει στον εμφύλιο πόλεμο τον δημοκράτη, γερουσιαστή, πατέρα του. Φεύγει για την Αβάνα για να σπουδάσει Νομικά και παράλληλα δουλεύει σαν τυπογράφος. Αφήνει τις σπουδές και αφοσιώνεται στη δημοσιογραφία και στην ποίηση. Το 1919 δημοσιεύει τα πρώτα νεανικά του ποιήματα. Επισήμως στα Γράμματα εμφανίζεται, το 1930, με τη συλλογή «Motivos de son» και το 1931 τη συλλογή «Σόνγκορο Κοσόνγκο», που αμέσως κάνουν μεγάλη αίσθηση. Οι συλλογές αυτές είναι εμπνευσμένες από την πικρή ζωή των μαύρων της Κούβας και τους θρύλους της κρεολικής λαϊκής ποιητικής παράδοσης και στιχουργικά επηρεασμένες από τα «sones» - τα περίφημα λαϊκά τραγούδια των Αντιλλών, με επαναλαμβανόμενες λέξεις και στίχους, που φορτίζουν - σαν εντεινόμενο ρυθμικό «ταμ - ταμ» - το νόημα, το αίσθημα και τη μουσικότητα. Αργότερα, με τις συλλογές «Εταιρία Δυτικών Ινδιών» (1934, Αβάνα) και «Τραγούδια για τους στρατιώτες και σόνο» (1937, Μεξικό) στρέφεται καθαρά στην πολιτική - πλην λυρική - ποίηση, με επιρροές από τη φιλελεύθερη κουβανική ποίηση του 18ου αιώνα, αλλά και τις μορφές και τα μέτρα της κλασικής ισπανικής ποίησης.

Εκδόσεις του πρώτου έργου «Motivos de Son»
Εκδόσεις του πρώτου έργου «Motivos de Son»
1937. Ο ισπανικός λαός αγωνίζεται ενάντια στον πεμπτοφαλαγγίτικο φρανκικό φασισμό. Ο κομμουνιστής Νικολάς Γκιγιέν, με διεθνή μπριγάδα, πάει στην Ισπανία και βοηθά τον αντιφασιστικό αγώνα, δημοσιογραφώντας στα έντυπα του Λαϊκού Μετώπου, γράφοντας και εκδίδοντας, για την ενίσχυση του αγώνα, τη συλλογή «Ποίημα με τέσσερις θλίψεις και μια ελπίδα».

Τα επόμενα χρόνια ακολουθούν συλλήψεις του στη χώρα του και ταξίδια στην Ευρώπη και την Ασία. Από το 1945 έως το 1948 ταξιδεύει σ' όλη τη Λ. Αμερική και δίνει διαλέξεις. Το 1947 δημοσιεύει στο Μπουένος Αϊρες τη συλλογή «Ολα τα τραγούδια», περιγράφοντας τα πάθη και τους αγώνες του κουβανικού και όλων των λατινοαμερικανικών λαών. Κάθε επιστροφή του στην Κούβα σήμαινε σύλληψή του. Ετσι στη δεκαετία του 1950 ζει στο εξωτερικό, κυρίως στην ΕΣΣΔ και σε άλλες σοσιαλιστικές χώρες. Το 1950 γίνεται μέλος του Διεθνούς Συμβουλίου Ειρήνης και το 1954 τιμάται με το Βραβείο «Λένιν για την Ειρήνη». Το 1957 εκδίδει τη συλλογή «Ποιήματα» και παραμονές της Κουβανέζικης Επανάστασης εκδίδει στο εξωτερικό τη συλλογή «Το περιστέρι των λαών».

Λίγες μέρες μετά τη νικηφόρα επανάσταση, επιστρέφει στη χώρα του και της προσφέρει πολύπλευρες υπηρεσίες. Το 1961 εκλέγεται πρόεδρος της Ενωσης Κουβανών Συγγραφέων και Καλλιτεχνών. Το 1964 δημοσιεύει τη συλλογή «Ολα δικά μου». Ακολουθούν οι συλλογές «Μεγάλη Ανθολογία», «Η Αβάνα», «Νέα Ποιήματα» κ.α.

Στα 1964-1965 γράφει τη συλλογή «Ο μεγάλος ζωολογικός κήπος». Πριν την εκδώσει στη χώρα του, ή σε άλλη γλώσσα, δίνει τη συλλογή στον Αϊτινό ποιητή Ρενέ Ντεπέστρ, ο οποίος τη μεταφράζει στα γαλλικά.

Το 1966 ο ποιητής της Ρωμιοσύνης, Γιάννης Ρίτσος, προσκαλεσμένος, επισκέπτεται την Κούβα και σμίγει με τον ποιητή του κουβανικού λαού. Η συνάντησή τους, οι ιδεολογικές και αγωνιστικές «συγγένειες» και ο θαυμασμός του ενός για την ποίηση του άλλου, απέφεραν, εκατέρωθεν, «καρπούς». Ο Γκιγιέν μετέφρασε και εξέδοσε στην Αβάνα μια ποιητική ανθολογία του Ρίτσου και ο Ρίτσος πήρε την αδημοσίευτη γαλλική μετάφραση του «Μεγάλου ζωολογικού κήπου». Ο Ρίτσος, επιστρέφοντας στην Ελλάδα, καταπιάνεται, ολοταχώς, με την απόδοση της συλλογής και, όπως συμφώνησαν οι δυο ποιητές, την ίδια χρονιά κυκλοφορεί η συλλογή στην Ελλάδα, για πρώτη φορά, διεθνώς.

Νικολάς Γκιγιέν Μπατίστα
Νικολάς Γκιγιέν Μπατίστα
Στη συλλογή αυτή ο Γκιγιέν, στιχουργικά νεοτερικός, με έναν εύγλωττα συμβολιστικό υπερρεαλισμό, ασκεί μια οξύτατη σάτιρα για τα λογής λογής ανθρωποφάγα «ζώα» που γεννά η καπιταλιστική κοινωνία. Αξίζει να παραθέσουμε κάποια χαρακτηριστικά ποιήματα αυτής της εξαιρετικά επίκαιρης, σήμερα, συλλογής, σε αξιοθαύμαστη απόδοση του Γιάννη Ρίτσου.

Προσοχή, δαγκώνουν...

Αυτό το μήνυμα απηύθυνε ο επαναστατικά «άγρυπνος» Γκιγιέν προς το λαό του και όλους τους λαούς...

«Γκάγκστερ»

«Αυτός ο μικρός γκάγκστερ της Νέας Υόρκης

είναι ο υστερότοκος γιος ενός γκάγκστερ του Σικάγου

και μιας μάνας μπουλντόγκ.

Είχε τραυματιστεί κατά την επίθεση

της Royal Bank του Seattle.

Chester.

Lucky.

Camel.

White Label ή Four Roses.

Browning.

Ηρωίνη.

(Μόνον την αγγλική ομιλεί)».

***

«Η πείνα»

«Να την η πείνα. Ζώο

όλο από μάτι και κυνόδοντα.

Τίποτα δεν την ξεγελά μήτε την ξεστρατίζει.

Δεν τη χορταίνει το τραπέζι.

Μήτε που αρκείται σ' ένα γεύμα

ή σ' ένα δείπνο.

***

Πάντοτες προμηνάει το αίμα.

Βρυχιέται σα λιοντάρι, σφίγγει σαν το βόα,

σκέφτεται σαν άνθρωπος.

***

Το είδος που βρίσκεται δω πέρα

πιάστηκε στις Ινδίες (στα προάστια της Βομβάης)

μα βρίσκεται λίγο ως πολύ σε αγρία κατάσταση

και σ' άλλες περιοχές πολυάριθμες.

***

Το νου σας, μην πλησιάζετε».

***

«Οι αετοί»

«Οι αετοί βρίσκονται απ' αυτή τη μεριά.

Ο αετός με ουρά.

Ο αετός ο αυτοκρατορικός.

Πάνω. Αβάνα 1966. Ο Νικολάς Γκιγιέν στο σπίτι του με τον Γιάννη Ρίτσο. Αριστερά, σπάνια έκδοση του 1966, ποιημάτων του Ν. Γκιγιένμε τίτλο «Ο μεγάλος ζωολογικός κήπος», από τις εκδόσεις «ΘΕΜΕΛΙΟ»
Πάνω. Αβάνα 1966. Ο Νικολάς Γκιγιέν στο σπίτι του με τον Γιάννη Ρίτσο. Αριστερά, σπάνια έκδοση του 1966, ποιημάτων του Ν. Γκιγιένμε τίτλο «Ο μεγάλος ζωολογικός κήπος», από τις εκδόσεις «ΘΕΜΕΛΙΟ»
Ο αετός επάνω στην ινδοσυκιά του.

Ο αετός ο δικέφαλος (φαινόμενο)

μες στο προσωπικό κλουβί του.

Οι αετοί των παρασήμων

ξηλωμένοι απ' το στήθος των καταδικασμένων

κατά την εκτέλεση.

Ο αετός ο νομισματικός, διπλός, από χρυσάφι 20 $ (είκοσι δολλαρίων).

Οι αετοί των οικοσήμων.

Ο πρωσικός, στα μαύρα πάντοτε, σαν πιστή χήρα.

Αυτός που εξήντα χρόνια στην αράδα πέταξε πάνω απ'

τον Μάϊνε, στην Αβάνα.

**

Ο αετός ο γιάνκι, απ' το Βιετνάμ φερμένος.

Οι αετοί οι ναπολεόντειοι κ' οι ρωμαϊκοί.

Ο αετός των ουρανών

με τον Αλταίρ πάνω στο στήθος του να λάμπει.

Τέλος

Ο Αετός

εκείνος του συμπυκνωμένου γάλακτος πούχει τη μάρκα «Ο

Αετός».

(Μια ποικιλία

πραγματικώς πρωτότυπη)».

***

«Αστυνομία»

«Αυτό το ζώο αποκαλείται αστυνομία.

Ταρσοβάμων κατάσκοπος.

Ποικιλίες: η αγγλική, Σέρλοκ. (Πίπα).

Κάρτερ, η αμερικάνικη. (Πίπα).

Τροφή συνήθης:

βοσκή εμπιστευτική,

ηλεκτροανακριτικοκαταγραφή,

κομμουνισμός (διεθνής),

νύχτες εξαντλητικές,


τεχνητό φως.

Οι άλλοι της ράτσας πόλισμαν είναι πολύ μικρότεροι.

Μετάλλινα κουμπιά, πλακέ. Κεφάλι

σε σχήμα κασκέτου. Τρίχωμα γενικώς γαλάζιο.

Τροφή συνήθης: αεροτηκτικότης βρεφική,

ταραχές, απεργίες, μικροκλοπές.

Κομμουνισμός (ντόπιος)».

***

«Πίθηκοι»

«Το διαμέρισμα των πιθήκων.

Σύμφωνα με τις σύγχρονες μεθόδους

βρίσκονται σε προσωρινήν ελευθερία.

Αυτός με το καπέλο είναι καθηγητής.

Αυτός του γλυκάνισου με την μπουκάλα του*.

Είναι κ' οι στρατηγοί με τις ουρές - σπαθιά τους

και το έφιππο άγαλμα του ήρωα πιθήκου.

Ο πίθηκος υπάλληλος - γραφείου εν ποδηλάτω.

Ο τραπεζίτης - πίθηκος εν αυτοκινήτω.

Ο πίθηκος - στρατάρχης παρασημοφόρος.

El monocorde cordio

Fasico cotiledon

Monosacarido.

Monoclinal**

Και όλοι οι άλλοι αυτοί που βλέπετε.

**

Κατά τον Αύγουστο

θα φτάσουν εξακόσιοι πιθηκίζοντες - πίθηκοι.

(Το θεμελιώδες πιθηκοστάσιο).

(* Υπαινιγμός στη μάρκα του ισπανικού ούζου: «El Mono».

** Λογοπαίγνια αμετάφραστα).

***

«Γορίλλας»

«Ο γορίλλας

είναι ένα ζώο ανθρώπινο σχεδόν.

Δεν έχει πόδια ζώου μα πόδια ανθρώπινα περίπου,

δεν έχει αρπάγια

μα χέρια ανθρώπινα περίπου.

Σας μιλώ

για το γορίλλα των δασών της Αφρικής.

**

Ομως το ζώο που βρίσκεται μπροστά στα μάτια σας

λίγο του λείπει

για νάναι ολότελα γορίλλας.

Αντί για πόδια, έχει ποδάρια ζώου

κι αρπάγια αντί για χέρια.

Σας δείχνω

τον αμερικανό γορίλλα.

***

Ο υπάλληλός μας ταξιδεύοντας

τον έπιασε σ' ένα στρατώνα

για το Μεγάλο Ζωολογικό μας Κήπο».

***

«Εξοδος»

«Εδώ τελειώνει η επίσκεψη για σήμερα.

Αύριο θάναι μια άλλη μέρα

και θάρθουμε και πάλι στο Μεγάλο Ζωολογικό μας Κήπο.

***

Ακολουθήστε το βέλος.

Στο βάθος (αριστερά)

SALIDA

EXIT

ΕΞΟΔΟΣ».


Αριστούλα ΕΛΛΗΝΟΥΔΗ

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ
Θέατρο από το ΠΑΜΕ στο Χαϊδάρι (2016-02-19 00:00:00.0)
Χιλιανοί ποιητές (2013-06-12 00:00:00.0)
«Πρέσβης» της ελληνικής ποίησης (2012-02-07 00:00:00.0)
ΑΤΙΤΛΟ (2009-11-05 00:00:00.0)
ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ (2002-01-31 00:00:00.0)
Στίχοι ποιητών ταξιδεύουν (1997-03-06 00:00:00.0)

Κορυφή σελίδας

Διαβάστε στο «Ρ»
Ο καιρός
Weather data from openweathermap.org